Thác Đổ Sau Nhà của Võ Phiến qua cái nhìn của Mai Kim Ngọc

(Phát biểu trong buổi ra mắt Tuyển Tập Võ Phiến ngày Chủ Nhật, 28 tháng 1, 2007)

So với các truyện ngắn hay nhất thế giới, bấy giờ tôi nghĩ ‘Thác Đổ Sau Nhà’ có chỗ đứng nghiêm túc cạnh những tác phẩm cùng loại của Guy de Maupassant, của Lỗ Tấn, của Anton Chekhov… Bây giờ là gần 50 năm sau, tôi vẫn nghĩ như vậy…

‘Chỉ là đợt thử mắt bên phải’

Cho tôi xếp lại theo trình tựu ưu tiên như sau: “em” Thơ Tân Hình Thức”; chị “Chủ nghĩa hậu hiện đại”; mụ phù thủy “Hiện thực thần kỳ”; bà nạ dòng “Tư tưởng nữ quyền”; bà già gân “Mỹ học của cái tục/của thân xác.” Với chút chút mầy mò về theo lối Hậu hiện đại, Hiện thực thần kỳ và Tân Hình Thức khi sáng tác, tôi rất thích bàn luận cái “mắt phải” này và cho rằng đây là gợi ý hấp dẫn, có tính khai phá của Đề Dẫn.

NGUYỄN ĐÌNH THUẦN: THẾ GIỚI CỦA NHỮNG HANG ĐỘNG THẠCH NHŨ

Có lần khi xem tranh của Nguyễn Đình Thuần sau khi uống vài ly rượu, tôi chợt nhận ra rằng sự thống khoái của mấy ly rượu cộng với không khí của những bức tranh làm cho tôi thích tranh của anh lạ lùng. Không gian trong tranh bây giờ là không gian của kính vạn hoa luôn luôn biến đổi. Sự sống của những bức tranh như đâm chồi, trổi dậy theo chiều cao, trườn chảy ra theo chiều sâu bằng những vết, mảng màu phi hình dạng sáng, tối, đậm đặc và sung mãn.

Chính sự hiện diện là thành tựu

Dùng hai chữ “thành tựu” khi nói đến Văn Học Hải Ngoại (VHHN) có lẽ hơi lớn lối.
Tuy nhiên, tôi cho là không có gì sai. Tôi nghĩ đến hai chữ này một cách đơn giản: thành tựu là những gì ta đã đạt được qua một quá trình thời gian dài. Trong bài đề dẫn, Nguyễn Hưng Quốc (NHQ) đã trình bày khá rõ và tôi không có gì thắc mắc. Về những gợi ý của NHQ về tác giả, tác phẩm, tính thẩm mỹ…trong VHHN thì quá chi li, đòi hỏi tài liệu, thời gian đọc, suy gẫm và phân tích cẩn thận. Ở đây, tôi chỉ xin trình bày thêm một số suy nghĩ riêng về chuyện “thành tựu”. NHQ có nói rõ: thành tựu…

Bài đề dẫn của hội thảo

Hoàn toàn không có gì đáng ngạc nhiên nếu hôm nay chúng ta lại quay trở lại cái đề tài chúng ta đã từng bàn cãi nhiều lần: thành tựu và tiềm năng của văn học hải ngoại. Dĩ nhiên, đây không phải là lần cuối cùng. Sẽ không bao giờ có cái lần cuối cùng ấy cả. Bởi không bao giờ chúng ta có được câu trả lời rõ ràng và dứt khoát về vấn đề này. Nó sẽ được đặt ra nữa, một lúc nào đó, trong tương lai. Chắc chắn. Chỉ có điều là lần này, chúng ta sẽ không bàn đến những khía cạnh tiêu cực của văn học hải ngoại.

Nền Văn Học Việt Nam duy nhất không bị kiểm duyệt

Trước tiên nên gọi «Văn Học Di Dân Việt Nam» thay vì «Văn Học Hải Ngoại», vì cụm từ «Hải Ngoại» giới hạn ý nghĩa duy nhất trong lĩnh vực địa lý, trong khi «Di Dân» bao gộp chuyển động lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hoá, địa lý của cả một dân tộc dưới cả hai hình thức: tự nguyện hoặc cưỡng bức.
Nếu trong hai chữ «Hải Ngoại» phạm trù không gian là chính, thì trong «Di Dân» con người-dân tộc là yếu tố chính. Nếu con người là trung tâm khảo sát của văn chương, thì tên gọi phải là «Văn Học Di Dân» thay vì «Văn Học Hải Ngoại».

damau.org như một hình thức vượt biên giới

Điểm độc đáo của văn chương di dân là vị trí đứng ở giữa những biên giới của nó. Tùy theo cách chúng ta nhìn, biên giới này không giới hạn tự do mà mở ra tự do của văn chương và người viết. Nó cho chúng ta có sự chọn lựa, đứng ở bên này hay đứng ở bên kia, nhìn từ góc độ này hay quan sát ở góc độ kia. Nó cho chúng ta có toàn quyền nhảy qua hay nhảy về, hay dạng chân qua hai phía biên giới, mỗi bàn chân đặt trên một lãnh thổ, một mình chiếm hữu cả hai vùng đất bằng tư thế đứng dạng chân.

Internet trong hoạt động văn học

Khách sạn Bellagio, Las Vegas. Đêm. Nhà hàng Jasmine. Vũ điệu của nước. Hoàng Đình Bình, Thận Nhiên, Hoàng Ngọc-Tuấn. Chỉ còn thiếu Cirque du Soleil. Nhưng đành bỏ qua buổi trình diễn hấp dẫn này và quay trở lại căn phòng khách sạn một mình để làm việc. Lý do: trang tạp chí văn học damau.org bị hư, cần phải sửa gấp để độc giả khắp nơi có thể vào truy cập bài vở.

Văn Học Chăm: Mấy Vấn Đề Về Sưu Tầm – Nghiên Cứu

Ngay từ cuối thế kỷ thứ IV, chữ Chăm cổ khắc trên bia Đông Yên Châu thuộc hệ thống bia Mỹ Sơn, được ghi nhận là thứ chữ bản địa xuất hiện sớm nhất ở Đông Nam Á. Đó là loại chữ được vay mượn từ miền Nam Ấn Độ, qua nhiều quá trình cải biến để trở thành chữ thông dụng akhar thrah ngày nay. Chính bằng loại chữ này ở các văn bản chép tay, người ta tìm thấy các trường ca, truyền thuyết, thần thoại, ca dao… hay các bài viết về phong tục, tôn giáo, về giáo huấn v.v… Nghĩa là cả một kho tư liệu văn học quý giá.

Tác động của thơ Việt hải ngoại

Do hoàn cảnh lịch sử, sau 1975 đã có hàng triệu người Việt rời bỏ quê hương. Họ định cư phần lớn ở Úc, Pháp, Mỹ, tạo nên một cộng đồng có bản sắc văn hóa riêng biệt đồng thời với những cố gắng hội nhập vào đời sống địa phương cư trú. Trong những từ chỉ về tình trạng sống của họ, tôi đã tìm thấy chữ “tạm dung” được sử dụng khá phổ biến. “Tạm dung”, nó cho tôi biết những người Việt hải ngoại không hề muốn mất quê hương. Nó cũng bày tỏ một tâm thức quay về cố quốc. Chính vì thế mà văn học nghệ thuật Việt vẫn tồn tại và phát triển…

Edward P. Jones và những Tâm Ca Cho Dân Mỹ

Edward P. Jones có một tấm ảnh trắng đen duy nhất của mẹ, bà Jeanette Satana Majors, chụp lúc còn trẻ, ở thủ đô Washington; bà mang đôi bông tai ngọc trai, mặc áo trắng, ngồi thẳng lưng, chân tréo, với tòa nhà Quốc Hội bên phía vai phải, như một người lính gác. Mới thoáng nhìn, tấm ảnh – đăng chung trong bài tiểu luận “Bức Chân Dung Ngày Chủ Nhật” của Jones, năm 1994 – làm ta nghĩ đến một hình chụp chính thức của một người đàn bà Mỹ gốc Phi, trẻ, thanh lịch, sung túc, hoặc giả là con gái của một nhà ngoại giao, hay cũng có thể là một giáo sư mới ra trường. Hai mươi bốn tuổi, Jones thừa hưởng tấm ảnh này một tháng sau khi mẹ ông mất, năm bà năm-mươi-tám.

Toni Morrison

Là nữ tác gia Mỹ (sinh 1931) được giải Nobel Văn chương năm 1993, tác phẩm của Toni Morrison khai thác kinh nghiệm và vai trò của phụ nữ da đen trong một xã hội phân biệt chủng tộc và do nam giới thống trị. Trung tâm của những câu chuyện đa tầng và phức tạp của bà chính là di sản văn hóa Mỹ gốc Phi độc đáo.

The Intuitionist (Nhà Trực Giác)

Sáng tạo truyện hoang tưởng và khoa học giả tưởng có vẻ là một việc lắt léo. Có quá nhiều chỗ để trí tưởng tượng có thể đi tới cho nên khó mà kiểm soát được nó và tạo ra, một cách thuyết phục, cả một thế giới khác hay một tập hợp những tình huống dựa trên suy đoán. Tôi ngày càng cảm thấy những cảnh xúc động nhất trong truyện hoang tưởng và khoa học giả tưởng là những cảnh gần nhất với những gì tôi biết về thế giới hiện tại.

Con Chim Trong Đôi Tay Các Ngươi

‘Ngày xưa có một bà cụ già. Mù nhưng khôn ngoan.’ Như vậy hay một ông cụ già ? Một lão sư, có thể như vậy. Hay là một thầy phù thuỷ làm an lòng đám trẻ con bồn chồn. Tôi từng nghe câu chuyện này, hay một thứ truyện truyền khẩu như vậy trong kho tàng văn học dân gian của nhiều nền văn hoá.

Giới Thiệu Truyện Thình Lình (Sudden Fiction)

Sudden fiction hay “truyện thình lình” là danh từ đặt ra đầu tiên bởi nhà thơ Hoa Kỳ Robert Kelly của nhóm thâm hình tượng (deep image) trong một lá thơ gửi Robert Shapard và James Thomas.

Phỏng vấn chớp 4 – Năm Phút Với Tác Giả

Sau 190 câu hỏi [một số chưa phổ biến], 21 tác giả, và vô số những lần kinh ngạc và kính phục, ldv chỉ nghiệm ra được 1 điều xưa hơn trái đất: không có một tác giả nào giống tác giả nào. Sao lại như thế? Rõ ràng họ cùng một loại giống như nhau: loài người. Họ cùng có một tên gọi giống nhau: tác giả. Họ thích làm những điều y hệt nhau: ăn, ngủ, viết và làm tình. Họ nghiện cùng một thú đau thương: chữ nghĩa. Họ say mê cùng một đặc tính: sự sáng tạo. Họ dị ứng chung một giác quan: cảm xúc giả trá. Họ cùng mang một căn bệnh tương tự: chứng hoảng sợ sự cô đơn. Họ đang cùng tìm kiếm một lối trị liệu: phương pháp lấp đầy khoảng trống.

Chủ nghĩa Thuộc Địa dưới mắt Soyinka và Conrad

Soyinka và Conrad cùng đề cập về sự sợ hãi, kinh hoàng, và đàn áp ở Châu Phi trong thời kỳ thống trị của thực dân Âu châu. Vào đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa thuộc địa tại châu Phi đã đạt đến đỉnh điểm, và cùng lúc phơi bày nhận thức mới về tương lai đen tối cùng sự vô vọng tột cùng của nó

Wole Soyinka

Trong số những nhà văn đương đại lớn nhất châu Phi có Wole Soyinka. Ông cũng là một trong những nhà cổ xúy văn hóa bản địa giàu tưởng tượng nhất của lục địa này cùng cái trật tự xã hội nhân văn tiêu biểu của nó. Ra đời ở Tây Nigeria năm 1934, Soyinka lớn lên trong khu truyền giáo Anglican ở Aké. Là một học sinh sớm có tư chất, Soyinka lúc đầu theo học trường tiểu học của nhà dòng nơi bố anh làm hiệu trưởng, sau đó chuyển sang trường trung học ở Abeokuta nơi hiệu trưởng lại là một ông chú.

Văn chương Nigeria: những tác phẩm từ một đất nước đang tiến bộ

Người Nigeria đã nuôi dưỡng hầu như tất cả các thể loại văn chương như tiểu thuyết, thơ, kịch, du ký, tiểu sử, và tự truyện. Tuy nhiên, ở đây chỉ nhấn mạnh đến truyện hư cấu, thơ và kịch, tức những thể loại mà họ đã đạt được những thành tựu rất đáng kể. Văn chương tiếng Anh của Nigeria cũng chứng kiến một sự nở rộ trong một thập niên rưỡi qua. Việc Wole Soyinka, người có thể được xem như nghệ sĩ văn chương quan trọng nhất của Châu Phi Da Ðen, được trao giải Nobel Văn Chương vào năm 1986 khẳng định chiều cao của nền văn chương nước này. Gần đây, Ben Okri và Niyi Osundare đã giúp củng cố vị thế này.

cái mặt nạ đang biến cải của lòng khiếp sợ

Vào thời điểm tôi đưa ra bài thuyết giảng, Nigeria, cứ sở chính trị cận kề nhất của tôi, đang rúng động bởi bản án tử hình ba thanh niên bị xử theo luật hồi tố—nói cách khác, tội của ba người trẻ tuổi, tội buôn bán ma túy, theo sắc luật ban hành lúc đó không phải là đại phạm mang án tử hình. Hành vi sát nhân coi thường công luận đó có một mục tiêu—gieo nỗi khiếp sợ vào lòng người dân bằng cách cố ý bóp nghẹt những nguyên tắc cơ bản nhất của công lí.

Văn chương Nam Phi thời kỳ hậu-Apartheid

Cộng Hòa Nam Phi (Republic of South Africa), quốc gia giàu nhất và văn minh nhất ở Phi Châu, là nước đầu tiên của lục địa đen sẽ đứng ra tổ chức Giải Túc Cầu Thế Giới vào năm 2010. Về phương diện văn chương, Nam Phi có hai nhà văn đoạt giải Nobel Văn Chương, đó là Nadine Gordimer (1991) và John Maxwell Coetzee (2003).

GIỮA HỒI KỊCH TRỐNG MÁI

Qua những sáng tác được đề cập trong bài, của những tác giả nam phái cũng như nữ phái, hình ảnh phụ nữ đã đưa ra nhiều suy tư có phương hướng siêu hình học (metaphysics), hoặc phổ quát, về ngôn ngữ, văn hóa, lịch sử, và xã hội, đồng thời không quên đi khía cạnh giới tính hay sinh lý học. Gần đây nhất, trong bài thơ Những Mâu Thuẫn Nhỏ, Đỗ Lê Anh Đào đã kết hợp không gian gần gũi của quá khứ, gia thế, giới tính, tình dục với không gian công cộng của cuộc đời sáng tác và tranh đấu.

Nói chuyện với Banana Yoshimoto

Phẩm chất luôn quan trọng hơn số lượng. Ðiều này đúng cho mọi thứ. Ngay cả nếu bạn viết chỉ một dòng trong đời, nếu nó nằm trong đầu người nào vĩnh viễn, thì cũng thỏa mãn rồi.

TIỂU THUYẾT GIA HIỆN ĐẠI NHẬT BẢN

Yoshimoto Banana tên thật là Yoshimoto Mahoko, sinh năm 1964, con của một triết gia, bình luận gia nổi tiếng, và chị của cô là một tác giả thành danh về truyện bằng tranh. Cô trưởng thành trong một gia đình có khuynh hướng cấp tiến, và sớm sống tự lập. Sau khi tốt nghiệp khoa Văn ở Đại học Nihon, cô bắt đầu chuyên chú vào việc viết tiểu thuyết.

CHIÊU “BÀNG XAO TRẮC KÍCH” VÀ VĂN HÓA TRONG TRANH LUẬN

Trải qua mấy ngàn năm, lịch sử nhân loại luôn đầy dẫy những cuộc chiến tranh. Người ta đánh nhau bằng gươm đao, “văn minh” hơn thì đánh nhau bằng súng đạn. Điều đó đã đành. Nhưng dường như súng đạn, gươm đao chưa làm thỏa mãn được thói ưa tranh đấu của con người, những kẻ trí thức còn luôn tìm mọi cách để đánh nhau bằng… ngòi bút! Mấy ngàn năm trôi qua, kể từ khi văn tự được phát minh trên cõi đời này, thì cũng ngần ấy năm con người đem bao tâm huyết và bút mực để tranh luận nhau về mọi thứ trên trời dưới đất.

Nếu Sống Ở Nữu Ứơc, Bạn Sẽ Có Hoạt Động Nghệ Thuật Gì Cho Mùa Nghỉ Lễ

Nữu Ước là thành phố của văn hóa và nghệ thuật. Bất cứ ngày giờ nào trong tuần, bạn cũng có thể tìm được một hoạt động gì đó liên quan đến nghệ thuật để đầu tư thời gian của mình. Thành phố không bao giờ ngủ này lúc nào cũng đầy rẫy những triển lãm hội họa và nhiếp ảnh, những buổi ra mắt sách và trình diễn thi ca, những trình chiếu phim ảnh mới nhất… Vậy thì câu hỏi không phải là: “Hôm nay tôi sẽ đi tìm nghệ thuật ở đâu?”, nhưng là, “Hôm nay tôi sẽ chọn chương trình nghệ thuật nào?”

Nhà văn Nguyễn Văn Xuân: một mảnh đất, một đời người

Nhà văn Nguyễn văn Xuân sinh năm Tân Dậu (1912) tại làng Thanh Chiêm, xã Điện Phương, Điện Bàn, Quảng Nam. Ông thường được bạn đọc cả nước biết đến như một nhà Quảng Nam học qua các tác phẩm: Phong trào Duy Tân, Bão rừng, Dịch cát, Hương máu… Năm nay, bước vào tuổi 85, song gần đây, những tác phẩm của ông vẫn tiếp tục tạo sự thu hút, quan tâm đặc biệt trong dư luận văn học…

KHÁNH TRƯỜNG VÀ . . . “PHỤC SINH”

“. . .Tôi thoải mái thả mình theo cảm xúc,…. . .thứ cảm xúc phát sinh từ nội tâm tôi, cộng với màu sắc , bố cục, đường nét …. . . và rồi màu gọi màu, dần dà tranh xuất hiện . . .” Sau ba lần tai biến mạch máu não, với đôi tay lóng cóng, vụng về và với đôi mắt nhìn không biết phân biệt đâu là ảnh ảo đâu là vật thực, họa sĩ Khánh Trường đã và đang vẽ như thế, như lời anh tự bạch. Nói một cách khác Khánh Trường đang làm thơ bằng những vệt màu biết nói, biết rung động. Không phải họa sĩ cũng chính là thi sĩ đấy sao.