Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê/ Kỳ iv. Thành tựu – Hiện diện là thành tựu – Bảo tồn văn học Việt Nam – Số hóa – Một lớp nhà văn mới – Văn chương tiếng Việt – Văn chương ngoại ngữ

Phát biểu trong dịp hội thảo này, tôi cho rằng thành tựu lớn nhất của văn học hải ngoại là sự hiện diện của nó. Hay nói một cách khác, chính sự hiện diện đã là một thành tựu. Nhờ nó, những người thua cuộc và cộng đồng lưu vong có tiếng nói. Những đau khổ, lưu lạc được ghi lại. Một Việt Nam khác đuợc tồn tại và đi vào lịch sử, tránh việc bị bên thắng cuộc triệt tiêu và xóa bỏ. Nhờ nó, những dòng văn chương cũ được giữ gìn, được phục hồi, không những thế, được nối dài và mở rộng. Chính vì thế, một mặt, văn học hải ngoại có vẻ như tách khỏi quê hương hay (bị lên án) chống lại quê hương, nhưng mặt khác, về lâu về dài, nó lại là cầu nối giữa hải ngoại và quê hương. Đó là hành trình “trở về”

Văn chương hải ngoại: nỗi chữ – nỗi quê/ kỳ 1: Niềm…hải ngoại- Từ chợ đến…văn học nghệ thuật-  Chế chữ- Bỗng…Little Saigon Thủ đô văn học

Trong một giai đoạn lịch sử cực đoan kéo dài gần hai thập niên, hải ngoại không chỉ là một không gian địa lý, mà là hy vọng, là cứu chuộc, là dung thân. Là gian nan trốn chạy, vượt thoát, từ bỏ, và…đánh mất. Là hành trình tử sinh, là gánh định mệnh, là kiếp khác. Đi cái đã. Chết, cũng đi. Để đến một nơi chẳng có gì ngoài những cái “không”: không chính phủ, không ngân sách, không công an, không trường ốc, không đất đai, không tiếng Việt, không chữ Việt và không…tương lai. Cũng đành.

Women without men trong bóng tối của chế độ thần quyền Iran

… đời sống của văn chương nhiều khi dài hơn tuổi thọ của những biến cố chính trị. Việc Women Without Men xuất hiện trong danh sách dài của International Booker Prize gần bốn mươi năm sau ngày ra đời cho thấy một tác phẩm có thể tiếp tục được đọc lại trong những hoàn cảnh lịch sử hoàn toàn khác.

Lịch sử truyền giáo và chữ quốc ngữ — Chương 14: Vua Tự Đức

Vua Tự Đức thấy không thể áp dụng chính sách khoan hồng với những giáo sĩ chỉ biết lợi dụng sự khoan hồng để tiếp tục vào lậu, gây loạn trong xứ. Trong 11 năm (1847-1858), vua ra hai dụ cấm đạo: Dụ Mậu Thân (7-1848) và dụ Giáp Dần (8-1854), và xử tử hai giáo sĩ Tây phương trốn vào: Schoeffler, tháng 3-1851 và Garcia tháng 6-7 năm 1857.

hình ảnh nghệ thuật tuần lễ 8-15/2/2026: Hilma af Klint (1862 – 1944)

 
 
   
Bức The Swans số 1 trong loạt tranh 24 bức vẽ chim Thiên Nga từ 1914-1915 của Hilma af Klint (1862 – 1944).
Hilma af Klint là hoạ sĩ Thuỵ Điển, bà được coi là …

Đối Đầu Bạo Chính: 20 Bài Học Kinh Nghiệm (kỳ 2)

Bản chất của bạo chính thời nay là lợi dụng khủng bố như phương tiện, viện cớ có thảm họa bất ngờ xảy ra để chấm dứt cơ chế kiểm soát và đối trọng, giải tán đảng đối lập, đình chỉ tự do ngôn luận, tước đoạt quyền được xét xử công bằng…

đối đầu bạo chính: 20 bài học kinh nghiệm (kỳ 1)

Bạo chính (tyranny) ở đây hiểu theo nghĩa cách cai trị dựa trên bạo tàn, trấn áp, quyền dân bị tước đoạt, sự thật bị bóp méo, công lý bị chà đạp, luật pháp bị kinh thường, trong khi kẻ cai trị làm đủ cách để nắm và giữ quyền lực tuyệt đối, không bị kiểm soát. On Tyranny – sách ra mắt tháng 2/2017, đầu nhiệm kỳ Trump 1 – như tiếng nói để cảnh báo dân Mỹ đừng chủ quan, tránh thụ động và cần tỉnh táo.

Trái Cấm

Chuyện CIA đã hỗ trợ Công đoàn Đoàn kết — phong trào đối lập chủ chốt tại Ba Lan vào thập niên 1980 — vẫn là đề tài nhạy cảm. Một số cựu thành viên Công đoàn cáo buộc người Mỹ tranh công trong chiến thắng của Ba Lan, hoặc họ cũng sợ bị xem như tay sai của CIA … Nhưng điều này không làm người dân Ba Lan bận tâm, do họ ý thức rằng mình được hưởng lợi nhờ việc Mỹ bí mật hỗ trợ.

Salman Rushdie: bị đâm 15 nhát, cười vẫn cười

Rushdie khẳng định: “Nhà văn là người gìn giữ ngôn từ.” Khi kẻ nắm quyền bóp méo chữ nghĩa để che giấu sự thật hoặc thay đổi luật lệ, thì nhà văn có bổn phận chỉ ra điều đó. (Hãy thử nhìn cách ông Trump giả vờ coi “cuộc chiến chống ma túy”, vốn chỉ là cách nói ẩn dụ, để có cớ tập trung quyền lực, dùng biện pháp mạnh như chính quyền thời chiến.)

Lịch sử truyền giáo và chữ quốc ngữ – Chương 11 – Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

Phần VII: Cuộc xâm lăng của Pháp dưới ngòi bút Trương Vĩnh Ký

Jean Bouchot, tác giả cuốn chân dung nổi tiếng về Trương Vĩnh Ký «Un savant et un patriote cochinchinois Petrus J.B. Trương …

hình ảnh nghệ thuật tuần lễ 16-25/9/2025: Hoạ Sĩ Choé

Thảo Trường qua nét vẽ của Hoạ Sĩ Choé
Tấm hý hoạ này cũng có mặt trong cuốn Writers and Artists In Vietnamese Gulag– do Trần Dạ Từ biên soạn và Century Publishing House ấn hành, …

“chìu chuộng” hay “chiều chuộng”?

Mời anh dùng nước.
Đây không phải là trà, thế nước uống gì vậy anh?
Cái này là nụ vối, người ta gọi là trà nụ vối, hay là trà vối. Pha như pha trà. Uống tiêu …

Da Màu phỏng vấn Tru Sa- kỳ 2: về hành trình sáng tác

Có hai kiểu viết văn, 1: viết bằng vốn sống, lấy kinh nghiệm, sự trải đời làm căn cơ, viết thuần theo lối hiện thực, 2: viết bằng thiêm bẩm, cách tạo hình, đặt chữ rất lạ và mới, mang dấu ấn độc nhất đọc cái biết ngay. Nhưng kiểu viết nào thì cũng cần phải khổ luyện, học, đọc và viết nhiều, tiếp cận càng nhiều nguồn văn hóa đa tầng càng mở rộng thêm thế giới quan. Tuy nhiên, vẫn cần cảnh giác, tránh việc bị bội thực, trở thành tín đồ của người khác.

Da Màu Phỏng Vấn Tru Sa- Kỳ 1: Về Văn Học Hải Ngoại

Tinh thần hòa giải đã khởi từ Mai Thảo, lứa đầu đàn của Văn học miền Nam cũng là thế hệ đầu tiên của văn học Hải Ngoại. Rồi đến khi Khánh Trường xây dựng tờ Hợp Lưu thì đó là sự thừa kế, lập chí cho việc hòa hợp dân tộc thông qua văn nghệ, đấy là điều những người trong nước phải học hỏi. Bảo duy trì danh xưng là hành động chính trị là lối nói áp đặt mang tính chia rẽ cộng đồng, nếu thay thế Văn Học Hải Ngoại thành Văn Học Việt ở nước ngoài thì danh xưng Tự Lực Văn Đoàn, Nhân Văn Giai Phẩm cũng phải đổi thành văn học Việt trong nước, một ý tưởng tức cười.

Về cuốn Từ điển Việt ngữ phổ thông của BS Lê Văn Thu và DS Nguyễn Hiền – Phần 2

IV.
Trên phương diện cung cấp mục từ, còn một đóng góp nữa của Từ điển Việt ngữ phổ thông cũng rất nên nghĩ: các ông đã bảo lưu được nhiều từ cổ và phương ngữ …

Về cuốn Từ điển Việt ngữ phổ thông của BS Lê Văn Thu và DS Nguyễn Hiền (1) – Phần 1

Cuốn sách gồm 1274 trang, khổ 16x24cm, bìa cứng, giấy đẹp, tôi nhận được đã gần một tháng(2) nhưng đến nay mới đọc xong, dù chỉ là đọc lướt các vần từ C đến Y và …

Nhà Trắng

Ngay từ lúc chưa biết huyền thoại George Washington chặt cây cherry là truyện bịa, người dân Mỹ đã coi sự thành thật là đức tính quan trọng hàng đầu của vị nguyên thủ quốc gia. Rồi 250 năm sau, người dân Mỹ đưa vào Nhà Trắng một nguyên thủ quốc gia nổi tiếng nói dối, và không bao giờ chịu nhận lỗi. Cử tri Mỹ đã thay đổi, bị lừa, hay họ đã không nhìn ra sự thật?

xem phim “the vietnam war” (kỳ 3/3)

Xem hết 10 cuốn phim người ta thấy đạo diễn phim Ken Burns (có tin cho rằng thuộc nhóm phản chiến), và Lynn Novick (có tin thuộc nhóm cánh tả truyền thông Mỹ) đã nghiêng về các phong trào phản chiến. Bộ phim đã cho người xem thấy tương đối trung thực, đầy đủ “điều gì đã xảy ra” ở VN;  nhưng chỉ liên quan đến người Mỹ và đối phương của họ (CSVN).

Phim đã “không kể câu chuyện từ nhiều phía” mà chủ yếu từ 2 phía Mỹ và CSVN; còn VNCH- một trong 2 phía chính yếu trong cuộc chiến, chỉ được được nhắc đến rất ít ỏi.

Để đúng với cái tên “The Việtnam War” (Chiến tranh Việt Nam ), bộ phim bắt buộc phải nêu những điểm này:

Xem phim “the vietnam war” (kỳ 2/3)

Trong bản dự thảo hiệp định, TT Nixon đã nhượng bộ CSVN, cho quân CSBV được ở lại miền Nam, điều mà TT. Thiệu phản đối quyết liệt. Để làm yên lòng TT Thiệu, TT. Nixon đã viết một lá thư tay gởi TT. Thiệu cam kết sẽ can thiệp nếu CSVN tấn công VNCH, vi phạm thỏa thuận.

Nhưng khi CSBV tấn công đánh chiếm Phước Long, Hoa Kỳ đã không phản ứng. Bộ phim cho thấy, TT Nixon đã từ chức vì vụ Watergate (ngày 8-8-1974) trước khi quân CS vi phạm nghiêm trọng hiệp định Paris tấn công chiếm Phước Long (ngày 7-1-1975) khiến ông không còn cơ hội thực hiện 2 điều cam kết còn lại trước dân Mỹ, đặc biệt lời cam kết với TT Thiệu. Thật ra, như tài liệu mật được công bố sau này, khi gặp lãnh đạo Trung Quốc và Liên Xô TT Nixon bày tỏ rằng ông chấp nhận VNCH sẽ sụp đổ sau khi bản hiệp định được ký. Ông đã lừa dối cả dân chúng Mỹ và TT Thiệu.

Xem phim “The Vietnam war” (kỳ 1/3)

LTS: Bài điểm phim The Vietnam War công phu của Thiên Lang, một bút danh khác của nhà văn Thu Phong, được trình bày rất chi tiết với các dẫn chứng chính xác, theo dàn …

50 năm sau Sổ tay viết lại (kỳ 5): Phản bội Thông minh

50 năm sau 1975, rất nhiều người Việt nhập cư đã chứng tỏ họ là “những hàng nhập cảng” giá trị của Mỹ. Nhưng ngoài người Việt nhập cư, mọi người nhập cư đều góp phần vào phúc lợi chung, là làm cho nước Mỹ thêm giầu, mạnh, hạnh phúc, và luôn xứng đáng là người bạn tốt của mọi người trên thế giới. Đó là lý do chính mà mọi người từ khắp nơi đã tìm tới Mỹ, không phải tới đây để ăn hại hay làm loạn.

50 năm sau Sổ tay viết lại (kỳ 3): Người Việt tàn sát Người Việt

Sau Hiệp Định Paris 1973, không còn Quân Mỹ đánh Việt Cộng. Năm 1975, chỉ có người Việt giết người Việt. Chính xác hơn: Cộng Sản Việt giết dân Việt, từ cả hai phía, Bắc và Nam. Dân Bắc bị đẩy ra trận, giết dân Nam. Đảng là “Bên Thắng Cuộc”…. Dân là bên thua cuộc. 1975: Bên thua cuộc, ai chưa chết, đi tù. 2025: Tác giả “Bên Thắng Cuộc”, cũng ở tù! Hầu hết Tướng Bắc, Tướng Nam không còn nữa. Chỉ còn Đảng!

50 năm sau Sổ tay viết lại (kỳ 2): Con Đường Tử Thần

Tuy lệnh [triệt thoái Cao Nguyên của TT Thiệu] ban ra là “tuyệt đối giữ bí mật với dân chúng”, nhưng theo Nguyễn Tú, dân chúng nghe tin đồn, đã tự động chuẩn bị từ ngày 15-3, và bắt đầu lên đường từ tối 16-3, trước cả chủ lực quân, tuy chưa biết rõ điểm tới cuối cùng là ở đâu. “Mục tiêu đầu tiên là Phú Bổn, sau đó sẽ tính”.

50 năm sau Sổ tay viết lại: Thời Gian Hấp Hối của Việt Nam Cộng Hòa (kỳ 1)

Không phải chỉ có ở Việt Nam, nơi người viết sinh sống 50 năm trước, mới có nhiều người lăn xả vào quyền và tiền như những con thiêu thân. Nửa thế kỷ sau, tại Mỹ, nơi người viết đang sống, nơi vốn được tiếng là khá hơn Việt Nam về nhiều phương diện, cũng có rất nhiều ông to bà lớn đang vật lộn với quyền và tiền. Người có tiền muốn có tí quyền, người có quyền muốn có thêm tiền, kẻ đã có một thứ, muốn có cả hai.

Đó Là Một Cuộc Phục Kích (của Toà Bạch Ốc)

Tổng Thống Mỹ đã phục kích một đồng minh trung thành, có lẽ là để sớm đạt được một thỏa thuận với nhà độc tài Nga nhằm bán rẻ một quốc gia châu Âu đang chiến đấu vì sự sống còn của mình.

hình ảnh nghệ thuật tuần lễ 10-17/2/2025: René Magritte

René Magritte, The Lovers I, Oil on Canvas, 54×73.5cm, 1928
Một trong bốn bức chủ đề tình nhân của René Magritte, còn có tên “Magritte and Georgette”
 
Trong tuần:
“Trương Vũ- Trong Màu Hoàng Hôn” (2 kỳ: Văn và …

Lịch sử truyền giáo và chữ quốc ngữ – Chương 8 – Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền – IV- Lữ Y Đoan và Sấm truyền ca

 
Nhóm đạo Chúa Quảng Ngãi
Gần đây, Claude Gendre, một nhà nghiên cứu lịch sử người Pháp, viết:
“Nhưng sự xung đột giữa đạo công giáo và nền văn minh bản địa không chỉ về văn hoá: …

trò chuyện với dịch giả nguyễn phố

Dịch giả Nguyễn Phố
Nguyễn Phố là bạn học lâu năm của tôi, từ khi còn là học sinh Quốc Học (Huế) vào những năm đầu thập niên 1960. Tuy không học cùng lớp, lại khác …