Từ Sông Việt Nam Ra Biển Vũ Trụ

Khi soi xét thiên hà ở vũ trụ sơ khai, tôi lại thấy bóng dáng những con sông ở nước mình. Tuy các thiên hà này chỉ xuất hiện như các điểm ảnh tí hon, không hề giống sông chút nào, bản chất của chúng – những vật thể màu đỏ, nặng trĩu mà uyển chuyển, bao hàm nhiều thành tố năng động – khiến tôi nghĩ đến những dòng sông đỏ nặng phù sa.

Annie Ernaux: Văn Chương như Ký Ức Xã Hội và Sự Can Đảm của Bản Ngã

1. Annie Ernaux và giải Nobel 2022: ý nghĩa văn chương ký ức.
Ngày 6 tháng Mười năm 2022, khi Annie Ernaux được xướng tên là chủ nhân của giải Nobel Văn Chương, báo chí Pháp …

Trái Cấm

Chuyện CIA đã hỗ trợ Công đoàn Đoàn kết — phong trào đối lập chủ chốt tại Ba Lan vào thập niên 1980 — vẫn là đề tài nhạy cảm. Một số cựu thành viên Công đoàn cáo buộc người Mỹ tranh công trong chiến thắng của Ba Lan, hoặc họ cũng sợ bị xem như tay sai của CIA … Nhưng điều này không làm người dân Ba Lan bận tâm, do họ ý thức rằng mình được hưởng lợi nhờ việc Mỹ bí mật hỗ trợ.

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Trương Vũ (kỳ 5)

Nhiều nỗi thống khổ không nên dùng để đánh giá tập thể người lính một cách phiến diện, [mà] nên được sử dụng như những thí dụ điển hình cho sự ác nghiệt và thâm độc từ Chủ nghĩa Cộng sản và nhóm thừa hành sau 1975. Họ đã dự đoán được phản ứng không chỉ của nạn nhân (người tù) mà còn của gia đình nạn nhân (người vợ, người em gái hay con gái) dẫn đến nhiều bi kịch dây chuyền khác.

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Trương Vũ (kỳ 4)

Chủ ý tốt đẹp của Trương Vũ, mà ai cũng nhận được ngay, là muốn vinh danh người vợ lính VNCH (“chinh phụ”) thay vì chỉ nhắc đến các “chinh phu”. Tuy thế, tôi muốn mở rộng phần các “chinh phu” bằng cách liệt kê hoặc so sánh các phát biểu của ông với một số hoạt động của ngưởi lính VNCH nhất là sau 1975.

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Phùng Nguyễn (kỳ 3)

Tôi thành thực không tin cả Hồ Anh Thái lẫn Tạ Duy Anh—hai nhà văn có thực tài– lại ác độc, hèn nhát hay đê hạ đến nỗi cố ý vu báng một kẻ thù đã tử trận hoặc không còn tự vệ được nữa …. Tuy thế, dù vô tình, họ đã triệt tiêu tư cách văn chương khi kết án [không bằng chứng] một tập thể vô tội khiến Phùng Nguyễn, người lính thuộc tập thể đó, có quyền đòi hỏi chứng cớ cụ thể. Nhìn xa hơn, [hai nhà văn trên] là thí dụ điển hình của một chế độ đã thành công trong chính sách chuyển hư thành thực …

Salman Rushdie: bị đâm 15 nhát, cười vẫn cười

Rushdie khẳng định: “Nhà văn là người gìn giữ ngôn từ.” Khi kẻ nắm quyền bóp méo chữ nghĩa để che giấu sự thật hoặc thay đổi luật lệ, thì nhà văn có bổn phận chỉ ra điều đó. (Hãy thử nhìn cách ông Trump giả vờ coi “cuộc chiến chống ma túy”, vốn chỉ là cách nói ẩn dụ, để có cớ tập trung quyền lực, dùng biện pháp mạnh như chính quyền thời chiến.)

Hôn Quân

Ferdinand VII lên ngôi, bị lật đổ, rồi năm năm sau Ngài leo ngược trở lại ngai vàng …. Ngài nắm quyền tuyệt đối. Ngài bỏ tù các lãnh tụ tự do, nhà báo và nhà văn … làm nhiều điều khủng khiếp ….Ngài để vuột mất toàn bộ thuộc địa của Tây Ban Nha ở châu Mỹ …. Ngài để lại cho đời sau cuộc nội chiến tương tàn khi cuối cùng, may quá, Ngài lăn ra chết.

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Tạ Chí Đại Trường (kỳ 2)

Có lẽ sự phản kháng của TCĐT còn bắt nguồn từ hoàn cảnh vô vọng khi không được tiếp tục học hỏi hầu chia sẻ các tìm kiếm mới và nỗi uất ức khi bị cô lập với sinh hoạt nghiên cứu. Ông không còn được làm công dân trong một chế độ cho phép có sự khác biệt hầu đạt được tiến bộ chung, trong và ngoài nền đại học tự trị của Miền Nam …. Một chương sử mới mở ra với nhiều cái chết như cái chết của … sử gia /Trung Tá Phạm Việt Châu vv … sẽ tiếp tục với sự phấn đấu của nhiều cá nhân hầu bảo vệ danh dự tập thể …

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Tạ Chí Đại Trường (kỳ 1)

Phùng Nguyễn được Tạ Chí Đại Trường tin cậy trao cho di cảo là do mối giao tình từ năm 2012, khi Phùng Nguyễn phổ biến bản chính thức của Một Khoảnh VNCH Nối Dài của TCĐT trên Thư viện Kệ sách và giúp sử gia lấy lại vị trí xứng đáng cho cuốn sử ký của ông. Đôi bạn vong niên này đã gặp nhau ở chỗ chống Cộng kịch liệt. Việc nhà văn Ngô Thế Vinh cho phổ biến di cảo TCĐT trước Da Màu – một tạp chí mà Phùng Nguyễn dự phần sáng lập, rồi khổ công góp sức gây dựng cho đến khi qua đời — là điều hết sức đáng tiếc.

DỰ ÁN MANHATTAN: Phế liệu của László Krasznahorkai

Laszló Krasznahorkai tiếp cận nghệ thuật kể chuyện từ góc độ của hỗn loạn và thất bại. Những nhân vật của ông là những anh hùng điên hoặc các vị tiên tri bị đày ải bởi không gian và thời gian.

Doãn Quốc Sỹ- Người Giữ Ngọn Lửa Của Chữ Nghĩa

Mỗi thế kỷ đều có ít nhất một người chọn đi hết quãng trăm năm của nó bằng chữ nghĩa, coi chữ nghĩa như con đường vừa riêng tư vừa phổ quát để vượt thời gian. Thế kỷ hai mươi của Việt Nam có Doãn Quốc Sỹ. Ông không làm cách mạng, không diễn thuyết tranh luận, nhưng đời sống của ông lại là một bằng chứng về khả năng tồn tại của tinh thần tự do trong những giới hạn ngặt nghèo nhất.

László Krasznahorkai – ánh sáng trong bóng tối

Như đã dự cảm trong một status tôi viết cách đây hai tuần, linh cảm ấy hôm nay trở thành hiện thực. Ngày 9 tháng 10 năm 2025, Viện Hàn Lâm Thụy Điển đã chính thức công bố Giải Nobel Văn Chương năm nay thuộc về nhà văn Hungary László Krasznahorkai.

Đỗ Hồng Ngọc và Chuyện Hồi Đó

Bìa sách Chuyện hồi đó Ảnh: Thảo Nguyên (Phanbook)

Khi giúp thực hiện tạp chí Ngôn Ngữ số đặc biệt Đỗ Nghê Đỗ Hồng Ngọc phát hành vào tháng 5-2024, tôi đã được Bác sĩ Đỗ …

Dịch phẩm tiếng Nhật Buớm Trắng của Nhất Linh

 
Bướm Trắng là cuốn tiểu thuyết phân tách tâm lý thường được giới phê bình văn học đánh giá là sâu sắc nhất của nhà văn Nhất Linh.
Tác phẩm này xuất bản lần đầu …

Hai Bài Thơ “Thất Lạc” của Nguyễn Thị Khánh Minh

Đó là hai bài thơ mà tôi vẫn thường gọi đùa là hai bài thơ thất lạc. Từ “thất lạc” không chỉ ở trong thực tế, mà ngay cả trong tâm trí của tác giả Nguyễn Thị Khánh Minh, chị hoàn toàn không nhớ đến cho đến khi có người nhắc lại!

MÃO XUYÊN, THƠ QUEER

Bao giờ cũng là sự hứng khởi, việc tìm thấy một nhà thơ mới, lắng nghe tiếng nói của người ấy. Mão Xuyên viết đã nhiều năm, nhưng đối với tôi, anh mới. Về hai …

Những Hành Trình Trở Về của Trương Vũ

Chúng ta thường nghĩ đến sáng tạo trong một khuôn khổ hạn hẹp, một họa sĩ vẽ tranh, một nhà văn viết một quyển sách, được coi là những nghệ sĩ sáng tạo, nhưng ít khi chúng ta định nghĩa sáng tạo như một thực tập liên tục cho đời sống, hoặc như một quá trình phân tích, khảo sát hiện thực, để trở về với tinh túy.

Khuất Đẩu: Đi tìm bóng mình trong cơn lũ cuồng nộ của lịch sử

Khuất Đẩu không có những ẩn dụ tinh sắc và tinh tế của Nguyễn Huy Thiệp … cũng thiếu cái tàn nhẫn phi lý đặc trưng của Trần Vũ (do căm ghét giai cấp thống trị nên không ngần ngại giải thiêng, dung tục hóa các thần vị anh hùng). Nhưng Khuất Đẩu có cái nhìn nhân bản, và đó chính là điểm mạnh làm nền tảng cho ngòi bút của ông.

Nhớ Khánh Trường và Hợp Lưu

Tôi gặp anh Khánh Trường lần đầu vào năm 2001, rất muộn màng so với những mối thân tình khác của anh, những nhà văn đã gắn bó thân thiết với Hợp Lưu từ những …

Khánh Trường (1948-2024)

Khánh Trường tháng 5-1990 tại phòng tranh

Đôi dòng tiểu sử
Họa sĩ, nhà văn, nhà báo, Khánh Trường tên thật là Nguyễn Khánh Trường, sinh ngày 8-4-1948, tại xã Khánh Thọ, huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng …

Trên đường đi tìm đoá hồng thất tung

Thơ và văn của Nguyễn Tiến Đức đầy những ký hiệu hiện đại…. Anh đưa vào đó nhiều câu thơ, tên bài hát và những mảnh vỡ, dấu tích của đời sống, của thế giới Tây phương, Âu Mỹ … [t]hế nhưng những kỷ niệm quê nhà, những bài đồng dao, những hồi ức tuổi nhỏ, cũng cứ luôn ùa về trong trí nhớ đầy hoa lá cùng với các sinh vật đủ loại trong ký ức, trong mắt nhìn và trong tưởng tượng của anh.

Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ chót)

Độc giả tỵ nạn từ Miền Nam không chỉ giúp Viên Linh tái dựng sự nghiệp báo chí, mà đã còn chứng minh tinh thần tiên phong của Đất Miền Nam khi tín nhiệm một phụ nữ vào phần vụ Thư ký Tòa soạn của một tạp chí chuyên về Văn Học Miền Nam như Khởi Hành, ngay trong quãng thời gian vẫn còn thử thách của một cộng đồng tỵ nạn vừa tìm cách sinh tồn vừa tiếp tục phát triển.

Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ 4)

Chúng tôi dùng tên Khởi Hành [như] một tín hiệu để người Miền Nam nhận ra nhau. Tôi đề nghị với Viên Linh … nếu nhắc đến Khởi Hành, chắc chắn người ta có thể hình dung ngay nội dung sáng tác của văn nghệ sĩ Miền Nam và lập trường chống Cộng của VNCH. Hơn nữa, Viên Linh có một lợi thế bất ngờ vì không phải bất kỳ ai cũng lấy lại được tên đó.

Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ 3)

Là một nhà thơ, Viên Linh có thể lùi vào bóng tối khi muốn, nhưng làm báo luôn luôn là một hoạt động tập thể. Thói quen bất cần bạn hữu, hay chỉ cần khi có nhu cầu, nay trở thành lưỡi dao trủy thủ …. Khác với đại đa số nhà văn cùng thời, ông không thuộc một nhóm bạn tâm huyết nên vắng sự nâng đỡ tinh thần cần thiết.

Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ 2)

Có những đoạn trong Thủy Mộ Quan không toàn hảo vì tác giả đã hy sinh chất thơ để biến tác phẩm thành một thứ quốc sử diễn ca …. Viên Linh miệt thị Trần Khắc Chung là “bỉ tướng” có công bằng không? Nếu có trách là trách các ông vua đã dùng phụ nữ để mưu đồ việc lớn, sao lại trách nạn nhân và viên tướng …. Bởi thế, làm thơ “quốc sử diễn ca” hay lấy cảm hứng từ lịch sử, cần có mối hoài nghi khi đọc sử trước khi quyết đoán điều gì.

Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ 1)

Nếu không có Thủy Mộ Quan, đời thơ Viên Linh sẽ chấm dứt. Tính chất lịch sử nghiệm từ huyền sử lập quốc và thực tế di dân sẽ tạo thành nhà thơ Viên Linh tỵ nạn Cộng sản tại Hoa Kỳ.

trò chuyện với dịch giả nguyễn phố

Dịch giả Nguyễn Phố
Nguyễn Phố là bạn học lâu năm của tôi, từ khi còn là học sinh Quốc Học (Huế) vào những năm đầu thập niên 1960. Tuy không học cùng lớp, lại khác …