Trang chính » Biên Khảo, Giới thiệu tác giả, Giới thiệu tác phẩm, Nghiên Cứu, Nhận Định, Tư Liệu, Văn Học Hải Ngoại, Văn Học Miền Nam Việt Nam 1954-1975 Email bài này

Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ chót)

thuy-mo-quan - viên linh


Sau đây là vài tin tức căn bản về Khởi Hành để, ít nhất, cung cấp một cái nhìn rõ ràng hơn so với vài thí dụ sau đây cũng từ Phan Tấn Hải. Thí dụ thứ nhất:

–(…) Vào tháng 3/2000, trong dịp kỷ niệm 3 năm ngày Tạp Chí Khởi Hành, trong hình thức nguyệt san, ra mắt độc giả, trong bữa tiếp tân với khoảng 100 văn nghệ sĩ tại một nhà hàng ở thị trấn Westminster, Quận Cam, nhà thơ Viên Linh giải thích rằng anh đã đứng ra làm lại tờ Khởi Hành do sự khuyến khích của nhiều văn hữu, tờ báo hiện nay nặng về phần văn học nghệ thuật cũng như phát hiện tài năng mới trong giới cầm bút….[Phan Tấn Hải, sđd]

clip_image002

Khởi Hành Họp mặt Kỷ niệm 3 năm
Từ trái sang phải, hàng ngồi: Bà Du Tử Lê, nhà thơ Du Tử Lê, một thân hữu
Hàng đứng: nhà thơ Viên Linh, họa sĩ Khánh Trường, họa sĩ Hà Quốc Huy
(Ảnh: họa sĩ Phan Ngọc Diên)

Thú thật, tôi bật cười về chuyện “khuyến khích” “làm lại tờ Khởi Hành” này. Có câu danh ngôn ở Làng Báo chí Bolsa rằng, Muốn hại ai, cứ khuyến khích hắn ra báo…văn học. Thứ nhất, rất có triển vọng bị lỗ lã triền miên. Cứ phỏng vấn Khánh Trường và Hoàng Khởi Phong (hay cả Trịnh Y Thư?) là “biết nhau” ngay. Thứ hai, thành công hay không thì chưa biết nhưng chắc chắn sẽ gây thù chuốc oán, một thứ hậu quả của nghề Thư ký Tòa soạn. Tôi đã từng bị một nhà văn danh tiếng—cả văn lẫn người không cao quá thước mốt– dọa sẽ đánh-cho-gẫy-hết-răng-về-ăn-cháo. Tôi còn giữ áng văn bất hủ của cậu văn hào này hầu dễ Cầu chứng tại Tòa “bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu” (mượn tên một tác phẩm của Thư ký Tòa soạn Nguyễn Xuân Hoàng). Trước tôi, dịch giả Trần Phong Giao, Thư ký Tòa soạn báo Văn trước thời Nguyễn Xuân Hoàng, đã phải kiệu ông Tử Cống (đã tử từ thời Khổng Tử) ra trước cửa Tòa soạn làm khiên đỡ đạn vì biết chắc ông chủ nhiệm không thể can dự nếu Thư ký Tòa soạn bị “xin tý huyết”, nghĩa là to chuyện hơn phải-ăn-cháo nhiều. Thư ký Tòa soạn Viên Linh từng thuật lại đã bị hành hung tại một tiệm phở hồi còn ở Sài gòn. May được CHÓE mật báo nên chàng đã thủ sẵn một con dao phở đặng sửa soạn “bên tám lạng, bên nửa cân”. Phần tôi, vì là phụ nữ nên được thêm quà thưởng/bonus là bị kỳ thị, một thực tế không hề đáng ngạc nhiên. Khiến tôi phải tức cảnh sinh tình tuy không mích lòng chút nào:

Ai đưa em đến chốn này
Bên kia kỳ thị, bên này mè nheo.

Tôi không mích lòng vì nếu không bị kỳ thị thì mới là chuyện lạ. Bổn báo chủ nhiệm-kiêm chủ bút-kiêm người bạn thân mến Viên Linh lâu lâu bị nhận thư, không từ độc giả mà từ các tác giả nam có nữ có, đòi hỏi hoặc yêu cầu hay thỉnh cầu chàng không đăng một số bài của tôi.

Lý do thứ nhất, chiếm 5%, là tôi đã chỉ trích một số quý văn hữu văn hào không phải vì Văn chương. Hạnh phúc. Cuộc đời vv. mà vì…ghen (?!) Tôi còn giữ mấy lá thư kiến nghị này, mai kia lỡ viết hồi ký sẽ kèm vào để “tăng thêm phần long trọng” và dễ bán cho nhanh.

Lý do thứ hai, chiếm 95% còn lại, cho rằng tôi không thể viết phê bình với lối lý luận sát phạt như thế vì… không phải là đàn ông. Chắc chắn các ông bạn văn nghệ thân mến và trọng tuổi phải viết hộ hay nghĩ hộ từ mấy nơi thâm sơn cùng cốc? Hay chính Viên Linh ngụy trang? Tôi hay trêu Viên Linh: “Này, thiên-hạ-đồn-rằng anh viết thay cho Tà Cúc. Từ nay anh ra đường phải mặc áo giáp vào, không sẽ bị đánh-cho-gẫy-răng-về-ăn-cháo.”

Có điều chắc chắn tới 100%: “Trông mặt mà bắt hình dong” thì tôi có vẻ không có khả năng viết phê bình, đừng nói ác liệt hay sát phạt. Thế nên, tuy không mích lòng, tôi đã phải đại diện bổn báo Chủ nhiệm Viên Linh và…tôi đặng viết bài “Huyền thoại về Khởi Hành” đặng giải thích những hiểu lầm về chúng tôi, trong đó có ý nghĩa của hai chữ “khuyến khích” (mà Phan Tấn Hải nhắc đến) trong bối cảnh của nó. Viên Linh nói thế vì đương nhiên là phải lịch sự. Cũng như trường hợp chữ “chúng tôi”: tuy hai “chúng tôi” mà một “tôi” thôi. Coi vậy mà không phải vậy. Sau nữa, nếu Phan Tấn Hải dù không có đủ bộ 250 số, nhưng nếu có ít nhất khoảng trăm số Khởi Hành thì sẽ nhận ra ngay tờ báo này là tờ báo duy nhất chuyên về Văn Học Miền Nam, ít đăng sáng tác, nên không thể và không hề “phát hiện tài năng mới trong giới cầm bút”, một thứ công lao mà (cả 2) chúng tôi không dám nhận.

Thí dụ thứ hai “thực sự” cũng cần cải chính. Ông nói tới việc Ban biên tập Khởi Hành viết… “đụng chạm” người khác:

– (…) Như thế, qua anh Viên Linh, tôi học được nhiều về văn học Việt Nam. Dĩ nhiên, tôi đọc anh theo kiểu chọn lọc. Những gì anh, hay Ban biên tập Khởi Hành sau này, viết có đụng chạm tới một số nhà văn, nhà thơ thì tôi rất dè dặt. Họ đều là những tượng đài trong tôi… [Phan Tấn Hải, sđd]

Tôi thì khác. Khi có người đụng chạm “tượng đài” Thanh Nga, tôi đã có ngay bài…nghênh chiến. Đôi khi, đọc bài người khác, khám phá tượng đài không như mình tưởng, bèn cho “vào nơi gió cát” để rộng chỗ bưng tượng đài khác về thay thế. Tôi thành thật xin lỗi dù không biết Phan Tấn Hải đã phải “dè dặt” về bài nào “đụng chạm” tới các “tượng đài” của ông (và cũng có thể của nhiều người khác!), nhưng có 2 điều chắc chắn.

Trước hết, Khởi Hành không hề có “Ban Biên Tập”–chủ trương của Khởi Hành—nên những người vắng mặt này không thể “viết có đụng chạm tới một số nhà văn, nhà thơ”. Hai người chịu trách nhiệm chỉ có thể là Viên Linh hay tôi. Tôi sẽ xem lại bản ghi chép, nhưng tới tháng 3.2003, Viên Linh mới bắt đầu liệt kê danh sách gồm những họa sĩ, chuyên viên…đánh máy, giúp các vấn đề kỹ thuật và thân hữu cộng tác vào một nơi thường xuyên, luôn luôn vào trang cuối, trong phần có tên Chủ nhiệm & Chủ bút Viên Linh và Thư Ký Tòa soạn Nguyễn Tà Cúc. Danh sách đầu tiên có tên “Tranh vẽ, Minh Họa, Kỹ Thuật Vi tính của…” được đăng vào số 77, trang 44, tháng 3.2003. Theo thời gian, danh sách này tăng lên với vài văn hữu cộng tác. Đến số 155, tháng 9.2009, danh sách ấy có tên “Biên tập, tranh vẽ, minh họa, hình ảnh, kỹ thuật”. Danh sách này chấm dứt vào số 195 & 196, tháng giêng & 2. 2013 khi Viên Linh đổi khổ báo (từ 9 ½ in x 12 ½ in) sang khổ nhỏ. Tôi sẽ soát lại cẩn thận sau và nếu quả thật có Ban Biên Tập thì sẽ đính chính.

Ngoài ra, còn có một danh sách khác, gồm những người mà chúng tôi phải mang ơn như đã mang ơn các bạn trong danh sách “Biên tập, tranh vẽ, minh họa, hình ảnh, kỹ thuật” thượng dẫn. Danh sách thứ hai này, trái lại, có ngay từ số 1. Họ là những “đại diện” ăn cơm nhà vác báo…Khởi Hành đã giúp chúng tôi phân phối thêm Khởi Hành tại địa phương, có khi ngoài các tiệm sách, một sự giúp đỡ vô giá cho một tạp chí, nhất là lúc mới bắt đầu.

Tôi có thể kể: họa sĩ/nhà thơ Lê Trọng Phương (Bonn, Đức), nhà thơ Thế Dũng (Bonn, Đức), nhà văn Hồ Trường An (Pháp), nhà phê bình (cùng phu quân) Thụy Khuê (Pháp), Vũ Lan Phương (Pháp), Họa sĩ Lê Tài Điển (Pháp), Phạm Thu Hương/An Tiêm (Pháp), Trần Đình Thọ (Úc), Nguyễn Minh Nữu (Virginia), nhà thơ Sương Mai (San Jose), Trần Thế Phong (Seattle), Vũ Đức Trường (San Diego), nhà văn Trần Bát Nhã (Louisiana), nhà thơ Nguyễn Đường Bé (Atlanta, Georgia), dịch giả Nguyễn Hữu Hiệu (Virginia), cô Thùy Đông (Atlanta), anh Nguyễn Duy Tiên (Georgia), anh Lê Nguyễn (Alabama), anh Trần Minh Lợi và anh Nguyễn Phước Chinh (Bắc California), anh Lê Hữu Minh Toán (Texas), anh Trần Văn Mang (Georgia) vv.

Họa sĩ Lê Phương cũng là một trong ba người lập Nhà Xuất bản edition lmn, Bonn, Đức quốc (gồm Lê Trọng Phương, nhà thơ Mai Vi Phúc và Nguyễn Nam-Viên Linh). Ông vẽ bìa và phụ trách phần trình bày. Vào năm 1994, họ xuất bản tập thơ đầu tay của đời thơ Tô Thùy Yên; thi phẩm đầu tiên tại hải ngoại của Cung Trầm Tưởng, Nguyễn Sỹ Tế và tái bản Hóa Thân (Viên Linh).

Sau nữa, như đã xác nhận: hầu như chỉ có tôi (phê bình) và Viên Linh (hồi ký) khi viết về các tác giả thuộc Văn Học Miền Nam và các vấn đề liên hệ mà không ai khác. Đó cũng là chủ trương và cách làm báo của chúng tôi: Khởi Hành chỉ có tôi đảm trách phần phê bình vì, như tôi đã trả lời các cuộc phỏng vấn, Phê bình là một thái độ.

Thêm một điều chót cần ghi lại: Khởi Hành được thêm “ổn định” cũng là nhờ thân chủ quảng cáo, những người mà chúng tôi coi là thân hữu vì họ hỗ trợ Khởi Hành vô điều kiện trong khi ai cũng có thể biết rằng loại báo văn học hiếm người đọc nên rất khó lấy quảng cáo. Các cơ sở thương mại như “Nhà sách Tự Lực”, “Đồng Nai Pharmacy”, “Phở Tàu bay-Lý Thái Tổ”, “Audrey Pharmacy”, và các ông bạn …Lang Tây như Bác sĩ Nguyễn Hoàng Hải và Bùi Đắc Lộc; rồi trước đó, “Nhà hàng Seafood World”, các chợ “Vanco” và “Little Saigon Supermarket”, “Ana Funding”, “Nhà hàng Ánh Hồng” vv. đều ở lại trong tiểu sử Khởi Hành cùng chúng tôi và bạn đọc.

5.3 Nhật ký Văn nghệ: Tiểu sử Khởi Hành-Hoa Kỳ do độc giả & thân hữu viết

Đời văn nghệ Viên Linh đã được phục sinh nhờ Khởi Hành-Hoa Kỳ. Từ vực thẳm tưởng không thể thoát, ông đã có hơn 20 năm trở về nghề làm báo và trở về sáng tác. Ông là một trường hợp hiếm của một nhà văn, nhà báo Miền Nam tỵ nạn cộng sản đã tiếp tục được sự nghiệp văn chương có lẽ còn trội hơn trước 1975 với Thủy Mộ Quan và Khởi Hành. Sự thay đổi về hoàn cảnh sinh sống và tái dựng cuộc sống tại một nơi ngoài Việt Nam, hoàn toàn xa lạ đã giải thích cho cả thất bại lẫn thành công của ông. Thời Tập và Ý Thức thất bại tại hải ngoại vì, tuy không đủ phương tiện và nhân sự, ông vẫn giữ cách làm việc một mình như tại Miền Nam. Với Khởi Hành-Hoa Kỳ, ông thành công vì, lần này, hoạt động cho một mục đích chung nên dựa được vào sự đóng góp của tập thể và hỗ trợ tối cần thiết của một nhóm bạn hữu, một khi chính ông chứng minh được tài năng xứng đáng với sự hỗ trợ đó. Chính họ cũng sẽ thuật lại một phần tiểu sử của Khởi Hành-Hoa Kỳ. Như anh Nguyễn Công Thuần, được coi như người em của Nguiễn Ngu Í. Anh đã mang tặng Viên Linh gần 200 cuốn sách quý, xuất bản từ thời 50. Tuy không có dịp được đọc những cuốn này, nhưng chỉ nhìn cách đóng bìa cứng, cùng màu, tôi có thể đoán được chủ nhân của chúng có mắt chọn sách và yêu sách như thế nào. Ba chữ “Sống và Viết” trên bìa của “Sống và viết VỚI…” (do Ngày Xanh xuất bản, 1966, Sài gòn) của Nguiễn Ngu Í chính là công trình của anh. Không chỉ anh Nguyễn Công Thuần, anh Trần Văn Phê (Chủ biên Học Xá) cũng thường tới giúp về vấn đề kỹ thuật vi tính khi anh còn cư ngụ gần Tòa soạn.

Trong khuôn khổ bài này, tôi xin giới thiệu vài người trong số thân hữu kiêm chứng nhân cho Viên Linh và Khởi Hành. Người thứ nhất là anh Lưu Đức, người mang tặng Viên Linh bộ Khởi Hành -Sài gòn mà gia đình đã chung nhau gìn giữ rồi mang được sang Hoa Kỳ. Qua sự kiện này, tôi muốn kèm tâm sự của một gia đình đã không nề nguy hiểm cất giấu một phần Văn Học Miền Nam. Sự can đảm và phấn đấu của một tập thể cực nhỏ–hoàn toàn bị cắt đứt với thế giới, với luật pháp lẽ ra phải bảo vệ họ–là sự chiến thắng của một văn chương “không phù phiếm”. Tiếp đó, họa sĩ Phan Ngọc Diên dẫn chúng ta trở lại bước đầu tại Tòa soạn Westminster, đoạn tiếp tục với nhà văn Trang Luân khi Tòa soạn dọn về Santa Ana, rồi nhà thơ Tâm Hữu sẽ cho biết về giai đoạn cuối của Khởi Hành-Hoa Kỳ.

5.3.1 Độc giả/Thiếu úy Bộ binh Lưu Đức trao tặng bộ Khởi Hành cho Thư ký Tòa soạn Viên Linh (2000): Chắc là tôi không thấy sách lại mà sách chắc cũng không thấy tôi lại… (1975)

Anh Lưu Đức nhập ngũ vào năm 1969, tốt nghiệp Trường Sĩ quan Trừ Bị Thủ Đức, phục vụ tại Sư Đoàn 23 tác chiến. Chức vụ cuối của anh là Thiếu Úy Đại Đội trưởng. Anh nhập cư Hoa Kỳ theo diện H. O. Khi trao lại Bộ Khởi Hành-Sài gòn, anh đã dặn không được nhắc tới anh:

– Đừng có mà…tuyên dương trên báo, nếu cần, chỉ viết một bài ngắn về bộ cũ đã thấy lại, như một nhật ký văn nghệ anh vẫn đã viết như ngày xưa, là đủ, để các văn hữu của KH ở khắp nơi có được tin vui… [Lưu Đức, “Thư gửi Viên Linh,”ngày 19.2.2001]

Tuy vậy, trong bài “Mười sáu năm Khởi Hành,” tôi đã mạn phép được ghi lại hành trình vượt biển của gần 150 số Khởi Hành theo lời chính anh thuật lại qua một số thư gửi cho chúng tôi. Đó chính là “Nhật ký Văn nghệ” không của Viên Linh mà của Lưu Đức và Bộ Khởi Hành này:

–Ngày 2 tháng 5. 1975

Những ấn loát phẩm của Miền Nam hiện thời đã trở thành những sản phẩm văn hóa đồi trụy phản động, bao gồm sách báo, tạp chí, phim ảnh, băng nhạc … bất kể là thể nào, ngoại trừ các sách dạy nấu ăn, dạy đàn và tự điển. Sau thông báo của nhà cầm quyền, sự tàng trữ xét ra có tội – dù tội không đáng gì – thế nhưng nếu bị khép tội thì mười phần khó có thể thoát được cảnh tù đày có khi dẫn đến mạng vong. Giữ lại số ít hay tồn trữ số nhiều cũng đều nguy hiểm, không chỉ về an toàn cá nhân mà còn cho toàn thể những người thân sống trong cùng một nhà phải chịu liên lụy nếu bắt được qua khám xét. Họ sẽ thẳng tay đối xử với những thành phần đã là thù địch của họ. Tôi đành đi đến quyết định bỏ đi một phần lớn, chỉ giữ lại số ít những gì có giá trị. Trong hoàn cảnh nầy tôi không muốn mất đi một cách cay nghiệt những vật rất quý mà chắc không có cơ hội nào để tái tạo! Ngoài đường, chiếc xe phóng thanh của văn hóa thông tin thường chạy quanh trong khóm, lập đi lập lại cái thông báo gắt gao, kêu gọi mọi nhà phải đem nạp tất cả các văn hóa phẩm của chế độ Mỹ Ngụy. Một nhóm người đến từng nhà để tịch thu, mà họ gọi là kiểm kê. Họ cũng theo đúng thủ tục cấp cho một biên nhận với chữ ký của người lập biên bản theo số lượng đã đếm. Xong việc, tôi ra trình diện Ty An ninh để đi “học tập cải tạo.” Trong trại “cải tạo” tôi vẫn ưu tư về số phận của những sách báo ở nhà. Em tôi vào thăm kể lại diễn biến cuộc sống bên ngoài mỗi ngày một khác, chuyện vượt biển, chuyện những cây vàng, chuyện lừa lọc gạt gẫm của những người có định hướng ra đi qua môi giới v.v… có lẽ nhờ vậy chuyện sách vở đồi trụy cũng lắng dần.

–Ngày 28 tháng 1. 1978

Nhận được giấy ra trại, từ Xuân Lộc Long Khánh, tôi trở về nhà. Khởi Hành còn nguyên vẹn cùng với 2 số Thế Đứng

–Ngày 28 tháng 10. 1999

Ra đi theo danh sách H.O. Không mang theo được một quyển sách nào của trước năm 1975, những thứ đang còn được coi như là tàn dư, cấm kỵ!

–Ngày 26 tháng 4. 2000

139 số KH bộ cũ và 5 tác phẩm của Viên Linh đã đến Hoa Kỳ. Vợ tôi đã mang sang sau chuyến về thăm VN, trở lại Mỹ với hai thùng sách quốc cấm. Thật là kỳ diệu. Tôi quyết định tặng lại toàn bộ Khởi Hành cho Viên Linh bố đẻ của chúng, để chấm dứt vai trò bố nuôi mà tôi đã mang nặng từ năm 1969. Thêm một hành trình chót từ PA sang Cali qua đường bưu điện, cho bố con trùng phùng trên đất ấm. Chào anh Viên Linh, chào chị Tà Cúc. [Lưu Đức, “Thư gửi Viên Linh”, Pennsylvania]

Năm 2009, anh chị Lưu Đức lại có phen giúp người viết một lần nữa khi soạn ra một số truyện hay bìa tạp chí văn học của Miền Nam để người viết sử dụng trong luận án Cao học. Lần đó có dịp nói chuyện, anh Đức kể rõ hơn chút nữa:

-Khi Cộng sản vô thì một bầu không khí khủng khiếp bao trùm hết, chị à. Chị đi từ hồi 75 nên chị không có dịp bị sợ hãi như vậy. À, nhưng mà cũng là may mắn cho chị (cười). Họ càn quét sách vở báo chí của mình hết, không dọa đốt thì cũng tịnh thu. Trước khi tôi vô tù thì tôi coi lại những sách vở tạp chí này mà tôi nghĩ chắc là tôi không thấy sách lại mà sách chắc cũng không thấy tôi lại. Nhưng nhìn chữ nghĩa, tự nhiên tôi thấy phải giữ lại chớ không bỏ được dù là có thể nguy hiểm tới tánh mạng mình. Tôi và gia đình tôi (má tôi…) quyết định là giấu hết, trừ một số không quan trọng bằng, mà tôi buộc lòng phải bỏ. Nhờ đó mà bộ Khởi Hành mới còn được tới giờ và như chị đã biết, thì vợ tôi mới ráng đem qua đây rồi chúng tôi quyết định là tặng luôn bản chánh cho ảnh thay vì là bản copy… [Nguyễn Tà Cúc, Khởi Hành số 180 & 181, trang 13, Tháng 10 & 11.2011]

Tôi đã không lầm khi thuyết phục Viên Linh chú ý tới giới độc giả Phụ nữ, vì qua lời chứng của anh Lưu Đức, phụ nữ không chỉ góp công nuôi dưỡng các tạp chí văn học như độc giả mà còn dám bảo vệ bằng tính mạng, như bà thân mẫu và người vợ anh Lưu Đức đã làm trong khi anh bị cầm tù. Gia đình anh còn tìm kiếm và gửi sang cho Viên Linh 5 tác phẩm quan trọng đã bị thất thoát như Mã lộ, Cảnh tượng đêm nay, Vườn quên lãng vv. cùng nhiều sách được sao lại đã có trong tủ sách của gia đình anh– như một quyển thơ của Quang Dũng–hầu Viên Linh có tài liệu tham khảo và trích dẫn. Phần tôi, tôi mang ơn anh vì, như đã viết trước đây, tuy có thể sao lục được thêm các số Khởi Hành mà bộ này thiếu khi trở lại Penn State, nhưng được “chạm tay” vào những trang báo cũ là thêm một động lực giúp tiếp tục hành trình về Văn Học Miền Nam của chính mình. Sau này, anh còn tặng tôi thêm bản sao 2 số Khởi Hành thời Tô Kiều Ngân, một món quà vô giá khác. Tôi vốn không tin vào định mệnh, nhưng bắt buộc phải tin vào một thứ duyên nào đó: Gọi là “duyên” vì không giải thích được, nhưng mang ơn những người như anh Lưu Đức thì chắc chắn sẽ giải thích được.

5.3.2 Họa sĩ Phan Ngọc Diên

Ông quen với Viên Linh từ Sài gòn và chứng kiến Khởi Hành bước những bước đầu tiên tại tòa soạn trên Đường Bolsa. Tại đó, tôi gặp ông lần đầu. Tôi đã viết về cuộc đời hội họa của ông trong bài “Một Bức Ảnh, Bảy Nhân Vật: Nhà Xuất Bản Kim Anh trong Tình Cảnh Xuất Bản tại Miền Nam (Kỳ 3),” [https://damau.org/74974/mot-buc-anh-bay-nhn-vat-nh-xuat-ban-kim-anh-trong-tnh-canh-xuat-ban-tai-mien-nam-ky-3]

Ông rất khiêm cung, lúc nào cũng tận lực giúp đỡ bạn bè. Đa số những bức ảnh mà chúng tôi có được trong những buổi sinh hoạt hay tại tòa soạn Khởi Hành là nhờ ông. Ông rất mừng khi Khởi Hành tồn tại được. Có lẽ ông không bao giờ hiểu được, rằng sự hỗ trợ tinh thần và cụ thể (mua báo, góp sức…) của độc giả và những người bạn như ông, như anh Kim Khôi (chủ nhân nhà in Number One Printing) là yếu tố quyết định sự sống còn của Khởi Hành. Dăm bữa nửa tháng, ông lại ghé thăm. Viên Linh vẫn hay có những lúc tâm sự vào dịp đó vì cả hai đều quen biết một số văn nghệ sĩ trước 1975.

5.3.3 Nhà văn/Đại Úy Bộ binh Trang Luân

Nhà văn/Đại úy Bộ binh Trang Luân phục vụ trong Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa qua 9 năm tác chiến, tham dự các trận chiến tại Bình Định, DakTo và cuối cùng tại Vùng 4 Sông ngòi Đồng bằng Sông Cửu Long. Ông bị thương tổng cộng 5 lần, trong số có 3 lần nặng. Ông bị giam 8 năm trong trai Tù Cải Tạo sau 1975 rồi nhập cư Hoa Kỳ. Ông trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất của Khởi Hành-Hoa Kỳ. Trong đoạn này, ông có nhắc đến Tòa soạn Khởi Hành tại đường First Street. Đó là lúc Tòa soạn Khởi Hành di chuyển từ địa chỉ trên đường Bolsa từ số 28, tháng 2.1999 và sẽ ở lại đây tới số 127, Tháng 5.2007:

-Tôi đến với Viên Linh, cũng như đến với tạp chí Khởi Hành, bắt nguồn từ một truyện ngắn mà tôi đã gửi cho anh vào cuối năm 1998 và đấy cũng là lần đầu tiên. Lần đầu tiên, kể từ khi tôi đặt chân xuống vùng đất tạm dung đầy màu sắc đa dạng, phong phú này. Lần đầu tiên tôi với tay lên tờ nguyệt san có giá trị về văn chương, nghệ thuật trước đây ở miền Nam và hiện cũng đang góp mặt thường xuyên trên cánh đồng văn chương, báo chí ở tai hải ngoại. Có lẽ, phải mất đến gần hai tuần lễ sau, tôi mới nhận được tin anh nhắn trên mục thư tín thường lệ: Đã nhận được Vạt Tóc Tàn Phai của anh. Đang đọc. Khi nào có dịp, mời anh ghé ngang qua tòa soạn Khởi Hành. Trước đây, cứ mỗi lần đề cập đến hai chữ “tòa soạn”thì tôi lại hình dung ra đấy là một ngôi nhà đồ sộ, khang trang, và ít nhất, cũng phải có vài ba nhân viên làm việc ở trong đấy. Nào ngờ, sau khi tôi đặt chân lên báo quán của anh, nằm ngay trên đường First, kề cận với ngã tư Euclid thuộc thành phố Westminster. Anh tiếp tôi trên căn gác chật hẹp, nằm sát vách với Thư Viện Việt Nam và đối diện với Liên Hội Cựu Chiến Sĩ của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Từ ngoài cửa bước vào, tôi đã phải choáng ngợp bởi hai đống Khởi Hành kếch sù nằm lù lù chắn ngang ở trước mặt. Có lẽ, đây là số báo còn nóng hổi vừa được lấy về từ ở phía nhà in thì phải. Trước mắt tôi, hiện ra chiếc kệ sách cồng kềnh chạy dài từ trái sang phải và được chia ra làm bốn ngăn. Mỗi ngăn được xếp theo thứ tự, ngay ngắn. Ngăn nào cũng đầy ắp. Ngăn nào cũng chỉ thấy sách. Sách nào cũng được phân ra thành từng loại, từng nhóm, mạch lạc đâu ra đấy (…) Đảo mắt nhìn vào tận phía bên trong, là chiếc bàn kính hình tròn đã ngả màu hoen ố theo lớp bụi của thời gian, kèm theo bốn chiếc ghế đệm nhếch nhác dùng để tiếp khách cùng độc giả. Chạy dọc theo chân tường, là một chiếc bàn gỗ thấp hình chữ nhật cùng hai chiếc máy computer cũ mèm được đặt sẵn ở trên đó. Vỏn vẹn chỉ có bằng đấy mà đã chật cứng cả căn phòng. Tôi ném tầm mắt lơ đãng nhìn ra bên ngoài. Không khí ở nơi đây đều chìm xuống trong sự yên tĩnh lạ thường. Thứ yên tĩnh sâu lắng của buổi sáng chớm Thu bàng bạc màu xám ngắt (…) Để phá tan bầu không khí nặng nề, đặc quánh ấy, tôi buông giọng trầm xuống: Nói dại! Nếu có trường hợp động đất xảy ra, chiếc kệ sách này sẽ tự động đổ xuống, ập vào người anh, cũng đủ làm cho anh nghẹt thở rồi ngất đi, chứ đừng nói chi tới chuyện muốn nhẩy ra ngoài để thoát thân (…)

Anh đăm chiêu hướng tầm mắt nhìn ra phía bên ngoài:

– Cuộc đời tôi chỉ gián đoạn trong khoảng thời gian tôi đi dạy học ở Ban Mê Thuột. Tôi từng làm tổng thư ký cho tờ Tiền Tuyến. Rồi đến Đất Tổ (…) Tờ Nghệ Thuật với Mai Thảo. Cai quản tờ Thời Tập. Tục bản tờ Khởi Hành tại hải ngoại. Tờ báo này cũng chính là cơ quan ngôn luận của Hội Văn Nghệ Sĩ Quân Đội, do Đại Tá Trần Văn Trọng (tức nhạc sĩ Anh Việt) đã sáng lập vào thời gian trước đây ở Miền Nam.

Tôi trầm tĩnh lên tiếng hỏi:

–Anh nghĩ sao về nền văn học ở Miền Nam trước năm 1975?

Anh mỉm cười nhìn tôi rồi cất giọng thật dí dỏm:

-Nói đến nền văn học trước đây ở miền Nam, thì quả thật đó là một thời kỳ vàng son và hưng thịnh nhất. Chẳng riêng gì thơ văn, mà nó còn bao quát đến tất cả các bộ môn về nghệ thuật khác nữa (từ Hội Họa cho đến Âm Nhạc). Anh sống trong thời kỳ này thì anh cũng đã biết. Từ các nhóm Quan Điểm, Sáng Tạo, Thế Kỷ 20, Bách Khoa, Hiện Đại, Gió Mới, Văn Học, Nghệ Thuật, Trình Bày, Khởi Hành…đã nói lên được cái giá trị cao quí của nền văn học ở miền Nam vào thời điểm lúc bấy giờ.

–Tôi đồng ý với anh về điểm này. Còn nền Văn học hiện nay ở tại hải ngọai thì ra sao? Anh có tỏ ra lạc quan về những cây bút trẻ, hiện đang hăng say, dấn thân trong công cuộc xây dựng nền móng vững chắc cho một nền văn học ở tại xứ này không anh?

-Nói tới nền văn học tại hải ngọai, thì nó cũng xuất phát từ dòng chảy của nền văn học trước đây ở miền Nam, túa ra từ biến cố tang thương của lịch sử đất nước. Nhưng có một điều, là những người viết cũ thì càng ngày càng lớn tuổi. Một số còn kẹt lại ở trong nước. Họ bị đi tù, bị đầy ải trong các trại tù khổ sai lao động ở miền Bắc cũng như ở miền Nam. Sau khi họ ra tù, sang đây thì hầu hết ai nấy cũng đều gác bút qui ẩn. Còn lớp người trẻ hiện đang hăng say, nỗ lực, dấn thấn với tấm lòng nhiệt thành, thì đó cũng là điều đáng quí rồi anh ạ.

–Kể từ ngày sang đây cho tới nay, tôi vẫn thường hay đọc Khởi Hành. Nhưng có một điều mà tôi nhận ra rằng: Anh không có thiện cảm với cái biểu ngữ “giao lưu văn hóa” của chế độ Cộng Sản hiện nay ở trong nước.

-Đúng! Anh nói rất đúng! Lúc nào tôi cũng có tư tưởng đối kháng với chế độ hiện nay ở trong nước. Anh là người Bắc. Tôi cũng là người miền Bắc. Sau khi hiệp định Genève được ký kết vào năm 1954, cả triệu người dân miền Bắc đã phải từ biệt nơi chôn nhau, cắt rốn để chạy vào miền Nam, cũng chỉ vì hai chữ tự do, mà trong đó có cả gia đình tôi cùng gia đình anh. Tiếp nối đến biến cố tháng tư năm 1975. Một biến cố đau thương, tang tóc nhất, chưa từng thấy trong lịch sử của dân tộc, đã dẫn đến sự sụp đổ toàn diện của chế độ Cộng Hòa ở tại miền Nam (…) Nhưng anh cũng như tôi, làm sao chúng ta có thể quên được cái hình ảnh đấu tố dã man trong cuộc Cải Cách Ruộng Đất ở tại miền Bắc (…) những nấm mồ chôn tập thể ở ngoài Huế vào mùa xuân Mậu Thân năm 1968 (…) Có nhiều người vẫn thường lên tiếng hỏi: Vì ai mà chúng ta phải đành đoạn bỏ nước ra đi? Vì ai mà chúng ta phải bất chấp mọi gian nan, nguy hiểm để đến đây tìm sự sống? Có lẽ, hầu hết mọi người dân ở trong nước, cũng như ở ngoài nước, đều đồng ý với nhau về một câu trả lời thật dõng dạc, thật ngắn gọn. Câu trả lời đó được thu hẹp, khoanh tròn và đóng khung vào hai chữ “chính họ.” Giờ đây, họ lại còn cất cao giọng, kêu gọi mọi người dân, hãy quên đi những gì ở quá khứ và hãy hướng tầm mắt nhìn về tương lai. Ngoài ra, họ còn muốn bắc nhịp cầu giao lưu với những người cầm bút hiện đang lưu lạc tại hầu hết các quốc gia trên toàn thể thế giới. Theo tôi, thì chỉ là trò ảo thuật, nhằm mê hoặc số người viết còn nhẹ dạ, ngây thơ ở ngoài nước. Giả dụ nếu như họ có thực tâm, thì tại sao họ không giao lưu với những người cầm bút hiện đang sinh sống ở tại quê nhà? …

Đến đây, tôi đứng dậy, cáo từ ra về. Anh tiễn tôi ra đến tận cầu thang: Hôm nay tôi bận quá. Để khi khác mình sẽ nói chuyện với nhau nhiều hơn. Tôi lẳng lặng, chậm chạp bước xuống cầu thang với nỗi buồn man mác gợn lên ở tâm thức (…) Có nhiều người thường cho rằng: Viên Linh đã chuyển hướng trong tác phẩm thi ca của anh tại hải ngọai. Với Thủy Mộ Quan, anh đã nói lên được nỗi ray rứt, thống khổ của dân tộc Việt Nam qua khúc quanh nghiệt ngã, đau đớn, chua cay của lịch sử đất nước. Thỉnh thoảng, tôi vẫn thường lên thăm anh. Qua men rượu, anh mơ màng hồi tưởng về dĩ vãng, về bạn bè, về những người đã khuất mặt, ra đi, hoặc hiện đang còn sống ở trong nước, cách xa cả hằng ngàn vạn dặm (…) Thứ ba, thứ tư là hai ngày nghỉ. Hai ngày này tôi đều dành riêng cho Khởi Hành, cho bằng hữu. Đều đặn cứ như thế, trải dài từ tháng này sang đến tháng khác! Bên ly rượu nồng nàn, ấm áp, chúng tôi ngồi khít lại bên nhau. Điểm qua các khuôn mặt quen thuộc như Phạm Hoán, Thái Anh Duy, Nguyễn Nghiệp Hoa, Vương Nguyện cùng Phan Diên… [Trang Luân, “Dư âm ngày tháng cũ”, Bản thảo]

clip_image004

Từ trái sang phải: Trang Luân, Trần Văn Nam, Trần Thúc Vũ và Tô Thùy Yên
Tòa soạn Khởi Hành, khoảng những năm đầu 2000, Santa Ana

Không chỉ là bạn hữu, Trang Luân là bằng chứng của một thế giới Khởi Hành thực sự lo lắng cho Viên Linh như gia đình. Tháng 7.2006, thứ nam của Viên Linh qua đời bất thình lình tại Virginia. Được báo tin, tôi đến ngay tòa soạn dù gần 9 giờ tối. Đến đó, đã thấy Trang Luân ngồi sẵn rồi. Anh đang gọi điện thoại lên Miền Đông, dàn xếp lo liệu cho người đón đưa Viên Linh về chỗ trú ngụ khi tới phi trường rồi tiếp tục theo dõi cho đến khi trở lại California. Anh còn âm thầm hiểu được nỗi trống vắng của Viên Linh vào những dịp Tết Ta hay Lễ Tạ Ơn. Thế nên, ngoài những cuộc họp mặt hầu như hàng tuần, sau khi lo xong việc nhà, anh thường sửa soạn một bữa vui cho Viên Linh cùng vài bạn hữu tại Tòa soạn vào những dịp này.

Chính nhờ sự hỗ trợ ấy, Viên Linh dần gượng lại được dù nỗi đau không bao giờ nguôi. Viên Linh tiếp tục làm thơ, còn dự định chung vốn lập một tờ nhật báo như đã kể vào năm 2008. Tòa soạn Khởi Hành luôn có bạn văn và thỉnh thoảng độc giả cũng ghé thăm, nhất là vào những dịp Tết. Chúng tôi thường được tặng mấy cành hoa mai, hoa đào, bánh tét bánh chưng, đủ thứ mứt. Riêng tôi, còn được các anh lì xì. Bên cạnh Trang Luân là Tâm Hữu Lê Đình Thọ. Ông lui tới Khởi Hành mỗi khi Viên Linh cần vì từ tháng chạp, 2009, Viên Linh dọn Tòa soạn tới mặt sau thuộc công ty của ông tại đường Kramer và sẽ ở đó cho tới tháng 3.2012.

5.3.4 Nhà thơ/ Thiếu Tá Quân Nhu Tâm Hữu Lê Đình Thọ

clip_image006

Hai người bạn tâm giao: Tâm Hữu Lê Đình Thọ (trái) và Viên Linh (phải)
Hội trường Nhật báo Người Việt, 2017
Ảnh: Lê Đình Thọ

Quý độc giả có thể đọc thêm về Tâm Hữu Lê Đình Thọ trong loạt bài về nhà văn/Trung tá Văn Quang. Thiếu tá Quân Nhu Lê Đình Thọ bị giam trong Tù Cải Tạo rồi sang Hoa Kỳ. Đây là đoạn hồi ức về Viên Linh mà ông viết và gửi cho khi tôi xin đặng sửa soạn Tuyển tập Khởi Hành. Tôi trích ra đoạn quan trọng nhất mà ông là nhân chứng, có cả đoạn về số cuối, khi ngay chính tôi—một nửa Khởi Hành–không có mặt:

– Cô Tà Cúc,

Hơn mười năm qua tôi đã gần gũi với Viên Linh trong nhiều sinh hoạt. Ngày Viên Linh ra mắt tập 60 năm thơ tuyển tại hội trường nhật báo Người Việt (2-11-2017), tôi làm MC. Hôm đó Viên Linh đã nói với thân hữu: Bây giờ già rồi cần nghỉ ngơi nên sẽ nghỉ làm báo và dọn lên miền Bắc cho gần gia đình. Ngày hôm sau trong bài tường thuật trên Việt Báo Kinh Tế, ký giả Thanh Huy có nhắc lại. Đến cuối tháng 11, khi Viên Linh thu xếp để về Virginia, anh ta đã nói với tôi: Ông Tâm Hữu ạ, tôi nghĩ đời người như một cái vòng tròn, đến một lúc nào đó cũng phải trở về nơi khởi điểm. Nay tôi không còn làm báo nữa thì tôi về trên đó cho gần với các con của tôi.

Mấy ngày sau đó tôi thấy có một cậu thanh niên đến giúp dọn dẹp (nhà ở đường Newland); và cũng có lúc tôi đến buổi chiều thì gặp Tà Cúc soạn những chồng sách bỏ vào thùng giấy, những cái thùng mà tôi đã đi với Viên Linh đến Home Depot mua. Hôm sau tôi chở Viên Linh đến hãng vận chuyển tôi quen ở đường Moran gần nhật báo Người Việt để hỏi cách thức và giá cả gởi hàng (sách), nhưng sau đó thì cháu gái con của Viên Linh ở Las Vegas đã nhờ một hãng vận chuyển của Mỹ. Buổi sáng khi trucking đến, tôi đã giúp bỏ những thùng sách lên 2 cái palletes, (khoảng bốn, năm chục thùng,) Sau đó tài xế dùng băng tape lớn quấn quanh mỗi pallete trước khi dùng lift back của xe đưa pallete lên.

Viên Linh ở trên Virginia đâu được khoảng hai tháng lại phone cho tôi: Ở trên nầy buồn quá, không có bạn đi cà phê, tôi sẽ về lại Cali và ở nhà Đông Duy ở Santa Ana, người bạn học cũ từ thời niên thiếu. Và rồi anh ta về thật. Hai tuần sau thì 2 cái palletes sách cũng lại về theo (cháu gái con anh lại phải gởi từ trên đó về lại đây). Trước khi sách về, tôi chở Viên Linh đi mướn một cái self- storage nhỏ ở đường Bolsa; và ngày sách đến, anh bạn Đông Duy cũng có đến, nhưng nhìn ngao ngán và bỏ về. Viên Linh gọi cho Tà Cúc rồi Cô lại gọi cho tôi. Tôi đến, cùng bê những thùng sách vô kho. Công việc xong hai đứa mệt tả tơi như hai người lính thua trận trở về! Viên Linh ở với Đông Duy được hơn một tháng thì kêu xa quá, muốn lên khu Bolsa cho vui và đi lại thuận tiện hơn (lúc nầy không lái xe nữa vì mắt kém). Anh ta muốn đến ở tại chung cư sau nhà hàng Song Long nơi Phạm Gia Cổn vừa mới dọn đi; và ngày anh ta đến đây có tôi và Tà Cúc. Một hôm vào tháng 3/2018, Viên Linh phone cho tôi, báo tin Tà Cúc bị bịnh và phải nhập bệnh viện khẩn cấp. Hai hôm sau tôi chở anh ta xuống bệnh viện Kaiser ở Downey thăm Cô. Cô nhập viện, xuất viện rồi lại tái nhập viện, nên việc phát hành Khởi Hành số cuối để từ giã bạn đọc như dự tính, Cô đã không thể giúp gì được. Là một người bạn của Viên Linh và của Cô, tôi đã giúp layout số báo nầy vì lúc đó thị lực của anh ta đã bị giảm nhiều. Tôi cũng đi với Viên Linh đến Number One Printing của anh Kim Khôi đường Westminster để in và trả giúp tất cả cho chi phí về tập báo nầy. (Tôi quen thân với anh Kim Khôi vì tờ đặc san Đất Mới của Hội Ái hữu Quân Nhu QLVNCH mà tôi làm Chủ biên vẫn in ở đây). Khởi Hành số 249-250 in xong, tôi lại chở Viên Linh đi mua phong thơ. Tôi vô bì. Còn anh ta thì dán label địa chỉ người nhận. Hôm sau chúng tôi đến bưu điện Huntington Beach ở đường Warner gửi báo.

Tôi thấy Viên Linh cần gì thì bạn bè vẫn thường giúp. Thời gian ở gần quán ăn Song Long, có hôm thấy Đỗ Dzũng đem đến cho anh ta cái máy in. Và bất cứ việc gì, anh ta đều có thể gọi tôi. Một hôm khi tôi và anh ta gặp anh Phan Huy Đạt ở nhật báo Người Việt, anh ta đã giới thiệu tôi với anh Đạt: Đây là người bạn có thể giúp tôi bất cứ việc gì mà tôi đã nói với anh. Anh Đạt cười hiền lành. Thỉnh thoảng tôi vẫn đến chở anh ta đi công chuyện linh tinh hay đi Peet’s Coffee ở khu nhà sách Barnes & Noble. Viên Linh vẫn thích làm báo như người nông dân vẫn luôn yêu mảnh ruộng của mình. Nhưng “lực bất tòng tâm”. Chiều trước ngày ra mắt tập 60 năm thơ tuyển trên đường chở báo từ nhà in về, anh đã bị nắng chiều làm hoa mắt, phải tấp xe vào một khu shopping và bỏ xe đi bộ về nhà. Tối hôm đó tôi đã chở đi kiếm cái xe, không phải vì sợ mất xe mà sợ mất sách!

Tôi trầm ngâm nghĩ lại thời gian qua. Tôi quen Viên Linh từ năm 2007, khi tòa soạn Khởi Hành còn ở đường Bolsa/ Ward. Tôi đến mua một bộ Khởi Hành. Sau đó thỉnh thoảng Viên Linh nhờ tôi dịch những bài Đường thi. Và khi tòa soạn dọn về đường Dillow thì tình cờ lại gần với công ty của tôi; nên thỉnh thoảng tôi hay qua chơi, rồi sinh hoạt chung. Tôi đã làm MC lần Viên Linh ra mắt Hội Tác Giả năm 2008 tại hội trường nhật báo Viễn Đông. Cùng Viên Linh tổ chức chương trình thơ nhạc năm 2009 tại nhà hàng Emerald Bay. Những lần sinh hoạt của tờ Khởi Hành, như kỷ niệm 15 năm, 20 năm, phát giải Văn chương toàn Sự nghiệp cho nhà văn Văn Quang vv. , tôi đều đặt làm banner và giúp điều hợp chương trình. Riêng với Tà Cúc thì tôi đã có mặt để sắp xếp khung cảnh và phương tiện sân khấu; lần các Cô (Tà Cúc, Lai Hồng và Yến Tuyết) tổ chức buổi nói chuyện về Lịch sử Áo dài Việt Nam tại Hội trường nhật báo Người Việt, lần Tà Cúc phát hành tác phẩm về Văn Học Miền Nam.

Và như Tà Cúc biết, khi Viên Linh không tiếp tục mướn office ở đường Dillow được, tôi đã cho share cái văn phòng công ty tôi trong mấy năm 2009 và 2012. Và tất cả những lần moving thì cũng là xe tôi và chủ xe kiêm nhân công bốc xếp! Nửa đêm đau bụng vì trúng độc, Viên Linh cũng gọi Tâm Hữu vì Tâm Hữu biết hiệu thuốc nào mở cửa ban đêm! Và cái ngày cần người chở đi soi ruột và hôm sau đến ký giấy nhận về; thì cũng chỉ với một Tâm Hữu nầy mà thôi! Lần tôi đi Việt Nam về, nghe tin Viên Linh vừa giải phẫu tim, tôi đến thăm ở Santa Ana. Sau đó, tôi được biết Tà Cúc đã chở Viên Linh đi rồi. Tôi chơi với Viên Linh mười mấy năm nay, chưa bao giờ tôi đưa một bài thơ hay một bài viết nào của tôi nhờ đăng báo cả, ngoại trừ những bài Viên Linh nhờ tôi dịch, như bài thơ của nhà thơ Thụy Điển được giải Nobel văn chương hay một số bài Đường thi của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Trãi, Đinh Củng Viên, Lý Thương Ẩn …Với bạn bè lúc nào tôi cũng hết lòng. Tôi thăm Cô và chúc sức khỏe luôn. Thân ái. [Tâm Hữu, Nam Cali, Sept. 21, 2022]

Như Tâm Hữu thuật lại, Tòa soạn Khởi Hành di chuyển lần thứ ba tới đường Kramer, phía sau công ty của ông. Tại đây, Viên Linh còn nhờ được khả năng kỹ thuật về nhiều loại khác nhau của Lê Đình Thọ. Ông rành cách sử dụng nhiều chương trình vi tính, biết làm điện, rành “bắc thang” nên không lên hỏi Ông Trời, mà giúp chúng tôi sửa soạn sân khấu mỗi khi tổ chức các cuộc Kỷ niệm, Ra mắt Sách hay Diễn Thuyết. Tôi còn nhớ ông và trưởng nam phải tốn hơn một giờ đồng hồ để tạo các khung treo áo dài và sách báo khi chị Yến Tuyết, chị Lai Hồng và tôi diễn thuyết cùng trình diễn Áo dài tại Hội Trường Người Việt. Ông là người điều hợp chương trình cho Viên Linh nhiều lần, như lần ra mắt cuốn 60 Năm Thơ Tuyển: 1955-2015 tại Hội trường Nhật báo Người Việt. Ký giả Bình Sa (Việt Báo Kinh tế) tường thuật rất công phu về lần gặp gỡ độc giả và bạn hữu coi như cuối cùng của Viên Linh trước khi di chuyển về Virginia lần thứ nhất:

–Tạp chí Khởi Hành ra mắt: Viên Linh Thơ Tuyển 1955-2015

Westminster (Bình Sa) — Tại hội trường Nhật báo Người Việt vào lúc 1 giờ chiều chủ nhật ngày 29 tháng 10 năm 2017, Tạp chí Khởi Hành đã tổ chức buổi ra mắt sách “Viên Linh Thơ Tuyển 1955-2015” Tham dự buổi ra mắt sách ngoài quý độc giả, thân hữu của Tạp Chí Khởi Hành còn có một số các nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, nhà báo cư ngụ tại Nam California. Điều hợp chương trình do ông Tâm Hữu, cộng tác với Tạp Chí Khởi Hành, ông cũng là Chủ Bút Đặc San Quân Nhu Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Sau phần nghi thức chào quốc kỳ Việt Nam Cộng Hòa, Hoa Kỳ và phút mặc niệm, tiếp theo ông Tâm Hữu thay mặt ban tổ chức chào mừng và cảm ơn sự tham dự của tất cả mọi người. Sau đó ông giới thiệu nhà thơ Viên Linh lên nói về tập thơ của ông. Ông cho biết đây là một tuyển tập mà ông đã chuẩn bị kỹ nhất, trong đó có hai bài thơ ông đã làm từ năm 1955, ông cũng cho biết ông vào làng báo khá bất ngờ, nhưng khi đã vào rồi thì không ra được. Khi mới đặt chân đến Sài Gòn là đã đi tìm báo Sài Gòn để đọc. Cả đời làm báo của ông có nguyên tắc rõ ràng là “không nhuận bút không viết.” Làng báo Việt Nam không trả nhuận bút thơ, may ra có vài tờ trả nhuận bút mà thôi. Vì vậy, nên ông không gởi thơ để đăng báo, ông biết là thói xấu nhưng vẫn giữ như vậy. Ông có 19 tập truyện nhưng chỉ có một tập thơ “Hóa Thân” gồm 70 bài, 140 trang. Ông cảm ơn tất cả các bạn bè thân hữu đã có mặt hôm nay.
Tiếp theo nhà văn Nguyễn Tà Cúc, Tổng Thư Ký Tòa Soạn, một người đã gắn liền với Tạp Chí Khởi Hành lên nói về Thơ Viên Linh. Mở đầu Bà cảm ơn tất cả mọi người và bà nói một chút về “người bạn tôi, người bạn mà tôi đã cộng tác hơn 20 năm qua, người mà lúc nào tôi cũng gọi bằng ông, nhưng hôm nay tôi gọi là Anh Viên Linh”; và sau đó Bà đọc hai câu thơ: “Ở đây sầu đã tan tành – Người đi chưa đủ về quanh chiếu ngồi.” Bà tiếp, Không lần nào tới dự một cuộc sinh hoạt văn nghệ mà tôi không khỏi nhớ tới hai câu thơ ấy của Viên Linh… [Bình Sa, “Tạp chí Khởi Hành ra mắt: Viên Linh Thơ Tuyển 1955-2015”, Việt Báo Kinh tế, ngày 2.11.2017 – https://vietbao.com/a273869/tap-chi-khoi-hanh-ra-mat-vien-linh-tho-tuyen-1955-2015

Tôi còn hay hỏi Tâm Hữu về các vấn đề liên hệ đến xe hơi vì, theo tôi, tuy ông là dân Quân Nhu chuyên về quân trang quân xa, nhưng xe tăng hay xe Jeep cũng là …xe hơi thôi! Ông điều khiển được cả loại forklift nên xá gì lần tôi phải nhờ ông cứu nạn vì xe tôi lao lên lề đường rồi chết máy tại đó.

Tòa soạn Khởi Hành được duy trì tại đường Kramer từ số 158 tháng 12.2009 tới số 185-tháng 3.2012 trước khi dọn về địa chỉ gần đường Newland cho đến số cuối 249 & 250, tháng 4&5. 2018. Ông chính là người quyết định, với sự đồng ý của Viên Linh, cho đăng lại một cuộc phỏng vấn tôi vào số cuối 249-250, tháng 4&5. 2018 để, ít nhất, giữ lại tiểu sử văn nghệ của Thư Ký Tòa soạn …lỡ có bề gì!

Phan Ngọc Diên, Trang Luân và Tâm Hữu là 3 người bạn đã cho chúng ta hiểu hơn về Viên Linh. Với tôi, họ đều là …đàn ông nên còn có thể chia sẻ tâm sự và giúp đỡ Viên Linh ở nhiều vấn đề tôi không thể. Sau hết, qua lời chứng của họ, Khởi Hành tồn tại rồi hoàn thành được những công việc đặc biệt là nhờ khối độc giả và anh chị em bạn hữu đã chung sức, cả về vật chất lẫn tinh thần, cho mỗi một mục đích: bảo tồn, nghiên cứu về Văn Học Miền Nam và có thái độ về những sự kiện văn học chính trị liên quan đến Miền Nam và người Việt tỵ nạn Cộng Sản.

6. Khi tôi ngồi xuống ở bên em/Giở tập thư xưa đọc trước đèn/Vẫn ngọn đèn mờ, trang giấy lạnh/Tiếng mùa thu động, tiếng mưa đêm … Đinh Hùng

Gần 22 năm. Viên Linh thỉnh thoảng ngó vào xấp Khởi Hành cũ rồi nói:

-Cúc là người phụ nữ duy nhất làm Thư ký Tòa soạn đấy. Nhất là Thư ký Tòa soạn Khởi Hành. I thought no one could fill my shoes!

-Thế a? Anh quên Tà Cúc mang giầy size kếch xù à?

Đã nửa năm. Viên Linh.

Đã nhiều năm. Mai Thảo. CHÓE. Nguyễn Sỹ Tế. Thái Tuấn. Nguyễn Xuân Hoàng. Mặc Đỗ. Song Ngọc. Duy Thanh. Tô Thùy Yên. Cung Trầm Tưởng. Văn Quang …

Mỗi khi nghĩ tới các tạp chí, tôi không chỉ nhớ tới tác giả đã xuất hiện, mà còn không ngừng liên tưởng tới giới độc giả đã giúp tờ báo và tác giả tồn tại vì không chỉ tác giả mà độc giả cũng phản ảnh thời đại xuất hiện của chúng. Độc giả tỵ nạn từ Miền Nam mới là những người đã bước đi được trên đôi giầy khác –không cần mang lại giầy của ai—một cách hoàn hảo. Riêng trường hợp này, họ đã không chỉ giúp Viên Linh tái dựng sự nghiệp báo chí, mà đã còn chứng minh tinh thần tiên phong của Đất Miền Nam khi tín nhiệm một phụ nữ vào phần vụ Thư ký Tòa soạn của một tạp chí chuyên về Văn Học Miền Nam như Khởi Hành, ngay trong quãng thời gian vẫn còn thử thách của một cộng đồng tỵ nạn vừa tìm cách sinh tồn vừa tiếp tục phát triển.

Nguyễn Tà Cúc
(tháng 4-tháng 10.2024)

_______________________

CHÚ THÍCH

  1. Những câu in ngả trong bài này—như quý độc giả có thể nhận ra—là trích từ Truyện Kiều (Nguyễn Du).
  2. Hình ảnh và tài liệu trong bài là của tác giả, trừ phi có chú thích.

bài đã đăng của Nguyễn Tà Cúc

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

@2006-2025 damau.org ♦ Tạp Chí Văn Chương Da Màu
Tạp Chí Văn Chương Da Màu
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)