Trang chính » Sáng Tác, Thơ Email bài này

Rồng rắn lên mây

a

Tạp chí Tự Do-Số Xuân Ất Mùi 1955, Sài gòn, Việt Nam Cộng Hòa
Xuân, Tranh bìa Phạm Tăng
Nhóm Quan Điểm chủ trương
Tài liệu của Nguyễn Tà Cúc từ một Đại học tại Hoa Kỳ

Rồng rắn lên mây
Có cây Chủ Nghĩa
nở tuyền hoa ăn thịt người
lênh láng thảm kịch suốt thế kỷ hai mươi
Rắn hỏi thăm phù thủy

Có ở nhà hay không?
Phù thủy

Con đi đâu?
Rắn

Con đi mua thuốc.
Phù thủy

Mua thuốc cho ai?
Rắn

Mua thuốc cho các con.
Phù thủy

Con lên mấy?
Rắn
Con lên một.
Phù thủy

Thuốc chẳng hay.
Rắn
Con lên một trăm
Phù thủy

Thuốc hay vậy…

I.

Phù thủy

Xin khúc đầu
Rắn

Những xương cùng xẩu

Cây Chủ Nghĩa xum xuê lá cành,
trời không quang mây không tạnh,
ngày không ánh sáng đêm không an lành,
long trời lở đất cải cách ruộng đất.
Rồng bị đả trọng thương,
kinh thành trơ xương,
những cô gái mặt không hoa da không phấn,
Từ Thức không lạc Thiên thai, bàng hoàng cật vấn,
người xa xứ về thăm chốn Đêm mơ,
nhưng Hà Nội bằn bặt dáng kiều thơm.
Nhà thơ đêm đêm ngồi sững yên bóng cũng sững yên,
bị yểm.

II.

Phù thủy

Xin khúc giữa
Rắn

Những máu cùng me

Cây Chủ Nghĩa rễ tủa Đường mòn Hồ Chí Minh, ngoằn ngoèo Trường Sơn rừng sâu,
ngụy trang Tự Do mũ tai bèo- Hạnh Phúc võng vắt vẻo- Độc Lập dép râu.
Tiếng đạn khuấy động thinh không,
chim hốt hoảng kêu cứu. tình lang ôi tình lang,
vỗ cánh vượt thiên thu từ đồng bằng sông Hồng. trúng thương hấp hối trong hầm chông do chính chàng chuốt nhọn tận đồng bằng sông Cửu Long.
hỡi tình yêu đời đời vô danh. không nghe được tiếng thét sau cùng. chìm dần trong định mệnh,
sinh Bắc há chỉ để tử Nam. số phần nào xui khiến.
Bóng ma âm thầm âm thầm men đường biển đổ vào Miền Trung,
ngày Tết hoa ăn thịt người nở rộ,
trên xác người tan nát không mộ,

địa ngục có thật,

Mùa hè tiếp tục lửa đỏ.
Không chỉ ở Trường Sơn, Sài gòn mùa mưa này cũng đầy mê lộ,
ngập những kẻ mường tượng thiên đàng của một con rồng hết thiêng tưởng đâu đã lai tỉnh,
đầy những người khao khát vụ gặt tinh khôi. những chữ và những chữ.
Nên Khúc giữa bây giờ đầy u nhọt lấp lánh,
nghiễm nhiên khoe bao chiếc vảy óng ánh,
Có vảy Nằm Vùng.
Có vảy Mặt Trận.
Có vảy Trình bầy.
Có vảy Chống Mỹ
Có vảy Đối Diện.
Có vảy hiệp thương.
Có vảy Đất Nước.
Có vảy “nói chuyện với người đã khuất”.
Có vảy Nhà Xuất bản Giải Phóng.
Có vảy thương thuyết.
Có vảy đòi ngưng chiến.
Có vảy yêu cầu đầu rắn biến thành đuôi rắn.
Ngờ đâu,
vạn vạn phù thủy đang mai phục sẵn.

III.

Phù thủy

Xin khúc đuôi
Rắn

Tha hồ Thày đuổi

Phù thủy đuổi. tới biển,
Rắn vượt biển,
vượt biên,
boat people, đàn bà con gái bị hãm hiếp. bị bắt cóc. vào ổ điếm.
Phù thủy vẫn tha hồ đuổi,
Rắn vẫn tha hồ chạy…

IV.
Rồng rắn lên mây

Lạc Long Quân. Âu Cơ. trăm giòng con. di tản khắp mọi lục địa

Con chim bỏ xứ nhưng không trốn tuyết,
Chỉ ước được tha hồ hành nghề. tha hồ viết. không cần thần chú ban phát từ những bức tượng nắn bằng đất trộn rơm.
Cây Chủ Nghĩa chết héo chỉ sau non một thế kỷ đời,
hạt giống gieo trồng đã về với cát bụi. không lời
không ngợi ca. không phủ phục chiêm bái.
Cai ngục nhận lại linh hồn. kêu lên từ nhà tù chỉ còn hắn đứng trong song sắt,
“Ôi! anh em! tôi đã mê muội. đã lấy máu chính tôi tưới Cây Chủ Nghĩa. đã hân hoan ăn quả của nó. đã dùng họng súng tọng những quả này vào miệng anh em,
xin cho tôi trở vào khu vườn đầy hoa Tự Do huyền ảo. nơi một thời tôi đã gài mìn đặt chông,
đã trồng
hoa ăn thịt anh em. đã xử tử giấc mơ tôi,”

Rồng rắn lại lên mây.

Nguyễn Tà Cúc-Xuân Con Rắn Ất Tỵ 2025

Chú thích

1-Rồng rắn lên mây: 1 bài hát của trẻ em khi chơi trò đuổi nhau.

https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%93ng_r%E1%BA%AFn_l%C3%AAn_m%C3%A2y

Tôi chỉ sử dụng (và sửa đổi) những chữ cần thiết dùng trong bài thơ này, như “Phù thủy…” thay vì “thày thuốc” vv.

2- những cô gái mặt không hoa da không phấn và Từ Thức không lạc Thiên thai

Thiếu tá Phạm Huấn, Thiếu tá Đinh Công Chất và Thiếu úy Dương Phục—ba sĩ quan thành viên đại diện cho Việt Nam Cộng hòa thuộc “Ban Liên Hợp Quân sự 4 bên”– tới Hà Nội vào ngày 18, tháng 2, năm 1973 nhắm quan sát cuộc trao trả tù binh Hoa Kỳ. Họ đều sinh trưởng hoặc sống tại đó nhiều năm nên cuộc trở về này đầy xúc động, nhưng quang cảnh quá sức tiêu điều của cả thủ đô lẫn dân cư làm họ bàng hoàng. Thiếu tá Phạm Huấn và Thiếu úy Dương Phục đã khéo léo xin phép được chụp ảnh. Sau này bộ ảnh “Hà Nội sau 19 năm” đã được đăng kèm vào bài phỏng vấn khi họ trở về Sài Gòn. Theo ông nhận xét: “…nữ sinh Trưng Vương không còn đồng phục áo dài màu lam và các cô Tây Sơn cũng không còn thướt tha áo dài trắng nữa (…) Ai ngờ bây giờ họ mặc quần đen áo cánh màu cháo lòng, hoặc màu xám nhạt, vải Nam Định, trông lam lũ và thật vất vả tàn tạ…” [Phạm Huấn, Một ngày tại Hà Nội/One Day in Hanoi, trang 70. In lần thứ nhất tại Sài gòn, 1973. Tái bản tại Hoa Kỳ, 1983]

Thiếu tá Phạm Huấn, “Thiếu nữ Hà Nội chụp ngày 18-2-73”, sđd, trang 84

Phạm Huấn tường thuật chính xác hay ông tuyên truyền cho Việt Nam Cộng Hòa, dù đã kèm thêm nhiều hình ảnh khác để dễ dàng chứng minh? Tôi nghĩ ông không bịa đặt vì mãi tới năm 1983, theo một bản tin, phải cần 1 cuộc “cách mạng” lặng lẽ mới đem áo dài trở lại được học đường (và xã hội) Miền Nam:

-“Tuy vậy, thời ấy, việc chủ xướng đồng phục áo dài của cô Ðàm Thị Ngọc Thơ lại vấp phải rất nhiều ý kiến trái chiều, phản bác, thậm chí tranh cãi đến gay gắt. Vì điều kiện kinh tế còn khó khăn, bên cạnh đó là do quan điểm của một số người, trong đó có không ít cán bộ. “Người ta cho mình là tư sản hoá, cho rằng mình khôi phục lại một thời chế độ cũ. Người ta không hiểu rằng, chiếc áo dài là cội nguồn, gốc gác của dân tộc, từ cái áo tứ thân mà ra”, cô phân trần…” [Huyền Anh, “Người khởi xướng đồng phục áo dài cho nữ sinh”, ngày 3, tháng 3. 2023, Báo Cà Mau,

https://baocamau.vn/nguoi-khoi-xuong-dong-phuc-ao-dai-cho-nu-sinh-a27583.html

3- Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Trích từ bài “Tây tiến” của nhà thơ Quang Dũng.

4- Nhà thơ đêm đêm ngồi sững yên bóng cũng sững yên

Nhà thơ đó là Trần Dần. Ông bị trừng phạt vì liên quan đến vụ Nhân Văn-Giai Phẩm:

– (…) Hồi bé chẳng biết gì về anh, chỉ nghe anh Thắng, ông anh trai mình, nhắc đi nhắc lại câu thơ phản động của Trần Dần: Tôi bước đi không thấy phố không thấy nhà / Chỉ thấy mưa sa trên màu cờ đỏ. Nghĩ mãi không hiểu vì sao lại phản động. Hỏi anh Thắng, anh mắng, ngu! Mày không thấy câu mưa sa trên màu cờ đỏ là phản động à? (…) Không ngờ ba chục năm sau lại gặp anh, gặp nhiều lần, lần nào cũng anh Phùng Quán đưa đến. Thấy anh ngồi dựa tường, mắt nhìn như thôi miên tường bên kia. Mình chào anh, anh ừ rồi cúi xuống gầm bàn, lấy cái chén cáu bẩn, chai rượu trắng đã vơi quá nửa đặt lên bàn, rót ra đầy chén, nói, uống đi. Lần sau đến lại thấy anh ngồi dựa tường, mắt nhìn như thôi miên tường bên kia. Mình chào anh, anh ừ rồi cúi xuống gầm bàn, lấy cái chén cáu bẩn, chai rượu trắng đã vơi quá nửa đặt lên bàn, rót ra đầy chén, nói, uống đi. Lần thứ sáu, thứ bảy vẫn thấy anh ngồi dựa tường, mắt nhìn như thôi miên tường bên kia. Mình chào anh, anh ừ rồi cúi xuống gầm bàn, lấy cái chén cáu bẩn, chai rượu trắng đã vơi quá nửa đặt lên bàn, rót ra đầy chén, nói, uống đi. Nếu đến lần thứ một trăm chắc vẫn y xì như vậy. Anh Phùng Quán nói, ba chục năm thế rồi, giật mình nhìn lên bức tường in bóng anh, bốn xung quanh tường úa vàng, riêng có hình anh ngồi dựa tường trắng nhởn. Bây giờ đất nước đổi mới, không biết thằng Vũ (họa sĩ Trần Vũ) có nhớ giữ lại cái hình ấy không, hay mải làm sắp đặt, quên, để thợ quét vôi đi rồi, uổng lắm… [Nguyễn Quang Lập, “Nhớ Trần Dần”, ngày 24, tháng giêng, 2025- https://vanviet.info/van/nho-tran-dan/]

5- Bóng ma âm thầm âm thầm men đường biển đổ vào Miền Trung

Trong cuộc Chiến tranh Việt Nam (1954-1975), Miền Bắc không chỉ vận chuyển vũ khí và binh lính qua Đường Mòn Hồ Chí Minh (bắt đầu từ khoảng tháng 5. 1959), họ còn sử dụng đường biển. Nhà văn/Đại tá Quân đội Nhân dân Nguyên Ngọc là tác giả của Có một đường mòn trên Biển Đông, ký sự thuật lại tiểu sử con đường biển ấy: “Ký sự Có một đường mòn trên Biển Đông (Nhà xuất bản Trẻ) nguyên là kịch bản phim tài liệu Đường mòn trên Biển Đông (giải thưởng Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim lần thứ 11 và giải A Giải thưởng văn học-nghệ thuật về lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng 1995-2000 của Bộ Quốc phòng) được nhà văn Nguyên Ngọc chỉnh sửa lại. Trong thiên ký sự Có một đường mòn trên Biển Đông, nhà văn đã tìm lại những nhân chứng hiểu rõ về quá trình hình thành và phát triển của đoàn tàu không số, những con tàu bí mật vận chuyển vũ khí từ miền Bắc vào chi viện cho chiến trường miền Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt nhất…” [Thành Nguyễn, “Những cuốn sách về ‘tàu không số’”, Báo Khánh Hòa, ngày 21, tháng 10. 2016, https://baokhanhhoa.vn/van-hoa/201610/nhung-cuon-sach-ve-tau-khong-so-2456401/]

6- Địa ngục có thật (Văn Xã xuất bản, 1969, Sài gòn)

Bút ký của nhà văn/ký giả chiến trường Dương Nghiễm Mậu về “cuộc tổng tấn công, tổng khởi nghĩa” Tết Mậu Thân từ Miền Bắc vào nhiều thành phố Miền Nam cùng cuộc thảm sát do Cộng Sản là thủ phạm tại Huế, 1968.

7-Mùa hè tiếp tục lửa đỏ

Mùa hè đỏ lửa (Sáng Tạo xuất bản, 1972, Sài gòn)-Ký sự và tường thuật của nhà văn/Đại úy Phan Nhật Nam về cuộc tấn công từ Miền Bắc, năm 1972.

8- Có vảy Nhà Xuất bản Giải Phóng

Tương tự như lực lượng Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam–tuy mang tiếng thuộc Miền Nam nhưng được lãnh đạo, nhận chỉ thị và vũ khí từ Miền Bắc—Nhà Xuất bản Giải Phóng thuộc Hội Văn nghệ Giải phóng Miền Nam Việt Nam cũng đặt trụ sở và hoạt động tại Hà Nội. Bởi thế, nhân viên của nhà xuất bản này thường cũng từ Miền Bắc hay tập kết ra Bắc. Tôi đã được nhìn thấy ảnh bìa của nhiều cuốn sách đủ thể loại (Văn học, Giáo dục) do Nhà Giải Phóng xuất bản, nhưng tin tức thì hầu như không có. May mắn thay, nhà phê bình Lại Nguyên Ân cho chúng ta biết nguyên ủy và tác phẩm từ nhà xuất bản bí mật này:

-“Bạn đọc mới lớn lên vài chục năm nay có thể không biết cái nhãn ‘Nhà xuất bản Giải phóng’ từng gắn trên bìa những tác phẩm ra mắt lần đầu hồi giữa những năm 1960 đến đầu những năm 1970, như Chiếc lược ngà (truyện ngắn) của Nguyễn Sáng/Nguyễn Quang Sáng, Gia đình má Bảy (tiểu thuyết) của Phan Tứ /Lê Khâm/, Đường phố dậy lửa (tập kịch) của Nguyễn Vũ, Hoa dừa (tập thơ) của Lê Anh Xuân /Ca Lê Hiến/, Lá reo (tập thơ) của Cao Phương, Người anh hùng Đồng Tháp (thơ và trường ca) của Giang Nam, Rừng U Minh (tiểu thuyết) của Trần Hiếu Minh /Nguyễn Văn Bổng/, Bài ca khởi nghĩa (thơ) của Hưởng Triều /Trần Bạch Đằng/ v.v…Nhà xuất bản Giải phóng ấy là cơ quan của Hội văn nghệ giải phóng miền Nam Việt Nam, nhưng cơ quan này tất nhiên không đóng ở miền Nam mà đóng ngay ở Hà Nội. Muốn biết rõ hơn về hoạt động cụ thể của cơ quan ấn loát chuyên xuất bản tác phẩm của những nhà văn thuộc “Văn nghệ giải phóng” thời kỳ 1960-1975, có lẽ bạn đọc ngày nay phải chờ hồi ký của những người từng làm việc tại cơ quan này như nhạc sĩ Hoàng Hiệp, nhà thơ Ý Nhi, các cán bộ biên tập khác như Bích Tiên, Thái Thành Đức Phổ, v.v…(…) Người đương thời đều biết, các ấn phẩm của nhà xuất bản Giải phóng thời kỳ 1960-75, tuy được xuất bản ở miền Bắc, nhưng vì tuân theo kỷ luật bí mật nên hoàn toàn không ghi nơi đứng chân của nhà xuất bản là ở Hà Nội /cụ thể hơn là trong khuôn viên trường Mỹ thuật/; tên nhà in thì chỉ ghi chung chung là nhà in Giải phóng, cũng không ghi địa chỉ nhà in ở đâu…” [Lại Nguyên Ân, “Nhà Xuất Bản Giải Phóng đóng ở đâu-Ngày 20/5/2010”, Đăng vào ngày19.8.2014, https://trieuxuan.vn/en/cau-chuyen-van-hoa-nha-xuat-ban-giai-phong-dong-o-dau/?actilang=true]

9- Có vảy yêu cầu đầu rắn biến thành đuôi rắn

Vào ngày 19.9.1974, trên trang nhất Số 978, nhật báo Sóng Thần giới thiệu và đăng bài của giáo sư Nguyễn Liệu, một thành viên của nhóm Nhân Chủ (nhóm “đảm lãnh vai trò chủ biên đối với nhật báo Sóng Thần”, ngày 17.9.1974)”. Nguyễn Liệu đề nghị giải pháp Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu từ chức với sự tán đồng của Sóng Thần:

-“MỘT GIẢI PHÁP TỐT ĐẸP DÀNH CHO TT THIỆU ĐỂ BẢO VỆ CHẾ ĐỘ TỰ DO DUY TRÌ UY TÍN LÃNH ĐẠO SẼ PHẢI NHƯ THẾ NÀO – GS NGUYỄN LIỆU

-[…]ST mong mỏi ý kiến của GS Nguyễn Liệu là ý kiến của Sóng Thần, trong trường hợp cần hay tỏ thái độ trước các biến cố hiện nay và nhất là trong trường hợp T.T Thiệu không chứng minh được 6 điểm trong cáo trạng của PTNDCTN là sai lầm (…) Do đó, theo tôi, đường lối tốt nhất đối với Tổng thống hiện nay là một sự từ chức trong danh dự (…)Tôi nghĩ rằng khi Tổng thống lui về nhường lại cho lớp người kiến tạo hòa bình thì nhất định xã hội sẽ ổn định, ngừng cảnh chém giết và CS không thể nào thôn tính được Miền Nam…” [GS Nguyễn Liệu, “Một giải pháp tốt đẹp dành cho TT Thiệu”, Nhật báo Sóng Thần, Ngày 19.9.1974, trang nhất và trang 2]

http://ndclnh-mytho-usa.org/KhoSachCu/Song%20Than%20Nhat%20Bao/SongThan_0978%2019SEP1974.pdf

10- đàn bà con gái bị hãm hiếp. bị bắt cóc. vào ổ điếm

– “(…) Những cuộc hành trình mà họ phải đối diện để đến được các quốc gia tị nạn thường rất kinh hoàng. Phụ nữ và các cô gái nhỏ bị các nhóm cướp biển Thái Lan lột ra khỏi thuyền và hãm hiếp trong nhiều ngày liên tục trước khi ném họ tuy còn sống xuống biển (…) Trong cuộc chạy trốn hoảng loạn ấy, gia đình bị phân ly, con cái và cha mẹ bị chia lìa, thường là mãi mãi. Michael, một người Úc gốc Việt, chứng kiến em gái mình bị bọn cướp biển lôi đi. Cô bé ấy không bao giờ được tìm thấy nữa. Hình ảnh cô bé ấy, giống hàng ngàn em khác, bị đông đặc lại với thời gian; cô bé ấy sẽ đời đời là một cô bé kinh hoảng 11 tuổi, bị tước khỏi gia đình một cách tàn bạo nhất…/ The journeys they faced to reach the countries of asylum were often harrowing. Women and young girls were taken from boats and sexually abused for days on end by Thai pirates before being dumped alive into the sea (…) In the chaos of escape, families were divided and children and parents separated, often forever. Michael, an Australian Vietnamese, saw his young sister dragged off by pirates. She was never seen again. Her image, like that of thousands of others, is frozen; she will forever be a terrified eleven-year-old girl wrenched from her family in the most brutal fashion… [Robert Templer, Shadow and Wind-A View of Modern Vietnam, trang 310, Nhà Xuất bản Penguin Group, năm 1998, Hoa Kỳ]

11- Con chim bỏ xứ nhưng không để trốn tuyết

Truyện ngắn Con chim trốn tuyết của nhà văn Hồ Hữu Tường xuất hiện trên giai phẩm Xuân Tự Do 1955 (sđd, trang 3, 33).

A newspaper with text and images

Hồ Hữu Tường, “Con chim trốn tuyết”

Sự xuất hiện của truyện ngắn này bầy tỏ hy vọng của tác giả, không những vào sự tái thống nhất của hai miền Nam-Bắc sau khi đất nước đã bị chia đôi, mà còn hy vọng vào “một mùa Xuân của nhân loại”. Con chim trốn tuyết chính là hóa thân của Lạc Long Quân (con chim Lạc). Mỗi năm, con chim đầu đàn này sẽ hướng dẫn 50 người con của ông và đàn chim 50 con của Âu Cơ bay về Miền Nam trốn tuyết đặng sinh tồn, rồi lại quay về Miền Bắc khi thời tiết ấm áp hơn. Câu cuối của Con chim trốn tuyết “Khấn vái cho mau đến một mùa Xuân của nhân loại” (sđd, trang 33) cũng phản ảnh tâm nguyện của Nhóm Chủ Trương: “Thế hệ trước thu gọn băn khoăn của mình trong hai chữ Độc Lập. Thế hệ ngày nay còn phải chiếu rọi băn khoăn lên thêm một chiều nữa: Tự Do. Thế hệ trước chỉ cần nhắm vào người dân Việt. Thế hệ của lũ chúng ta còn nhắm tới ý nghĩa của Con Người.” [Nhóm Chủ trương Tự Do, “Xuân Tự Do”, sđd, trang 1].-

bài đã đăng của Nguyễn Tà Cúc

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

@2006-2025 damau.org ♦ Tạp Chí Văn Chương Da Màu
Tạp Chí Văn Chương Da Màu
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)