| Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Cựu Chiến Binh Không Quân Trần Tam Tiệp và Trung Tâm Văn Bút Hải Ngoại (kỳ 6)Tạp Chí Da Màu - Văn chương không biên giới | Thúc đẩy sự cảm thông và chấp nhận những dị biệt bắt nguồn từ văn hóa, ngôn ngữ, phái tính, màu da, tín ngưỡng, và chính kiến qua các hình thái văn học nghệ thuật ♦ Promoting the awareness and acceptance of cultural, language, gender, religious and political differences through literary and artistic expressions

Trang chính » 50 Năm Văn Học Việt Nam Hải Ngoại (1975-2025), Biên Khảo, Nghiên Cứu, Phê Bình, Quan Điểm

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Cựu Chiến Binh Không Quân Trần Tam Tiệp và Trung Tâm Văn Bút Hải Ngoại (kỳ 6)

Nguyễn Tà Cúc ♦ 2 bình luận ♦ 18.12.2025

II- Trung tá Không Quân/Nhà báo/Tổng Thư ký/Trưởng Ủy ban Nhà văn-bị Cầm tù Trần Tam Tiệp và Sự thành lập của Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại

Trong phần này, tôi muốn nói đến phần đóng góp của người lính VNCH—điển hình là Trung tá Không quân Trần Tam Tiệp–vào Ủy ban Nhà văn-bị Cầm tù, Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Lưu vong (tức Hải ngoại), sau này. Đó là một trong những tổ chức hoạt động hữu hiệu, đại diện cho một trong những thành công được biết đến nhiều nhất của cộng đồng người Việt tỵ nạn Cộng sản. Trung Tâm Văn Bút Việt Nam (VN) Hải Ngoại chính thức trở thành hệ thống Liên-Trung Tâm gồm một Ban Chấp Hành chung đại diện cho nhiều Trung Tâm địa phương bắt đầu từ năm 1989 sau 1 năm sửa soạn vào năm1988. Đó cũng là quãng thời gian nhiều biến chuyển đánh dấu một phần bằng các đợt nhập cư bắt đầu ào ạt của tù nhân chính trị, đa số thuộc Quân Lực và nhân viên của Chính phủ VNCH. Đằng khác, nền báo chí tỵ nạn càng lớn mạnh, phong phú hơn vì nhu cầu kinh tế và văn hóa. Do đó, họ tham dự trực tiếp vào cuộc tiếp tục tái sinh của không chỉ văn nghệ mà còn chính trị tại nơi đất mới.

Chân dung nhà báo Trần Tam Tiệp

Năm 1978, chỉ 3 năm sau khi Việt Nam Cộng Hòa chấm dứt là một quốc gia, Trung Tâm Văn Bút Việt Nam, thành lập từ Việt Nam Cộng Hòa trước 1975, tái xuất hiện qua Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại, tiếp tục đại diện cho Ngôn ngữ Việt Nam tại Văn Bút Quốc Tế, cho một tập thể lưu vong. Trung Tâm này– do nhà thơ Nguyên Sa, nhà báo Trần Tam Tiệp và nhà thơ Minh Đức Hoài Trinh đồng sáng lập tại Pháp, 1978– là tổ chức tình nguyện, không đại diện một quốc gia nên không được tài trợ. Đệ nhất Phó Chủ tịch Nguyên Sa, sử dụng kiến thức và kinh nghiệm của một thành viên trong Ban Thường Vụ (Ban Chấp hành) thuộc Trung Tâm Văn Bút Việt Nam, phác thảo và thi hành cuộc vận động hầu phục sinh Trung Tâm Văn Bút bằng cách liên lạc với các đại biểu của Văn Bút Quốc Tế mà ông có dịp quen biết khi tham dự các Đại Hội Đồng VBQT trước 1975. Kế đó, ông cùng anh chị em hoạt động lúc ấy cử chỉ mỗi một Minh Đức Hoài Trinh tham dự Đại Hội Văn Bút Quốc Tế tại Brazil hầu kêu cầu cho sự duy trì của Trung Tâm Văn Bút VN với một tên mới. Ông giải thích rằng sự xuất hiện của hai người đàn ông–một Phó Chủ tịch thuộc chế độ cũ và một cựu sĩ quan thuộc Quân Lực VNCH– chắc chắn sẽ không giúp gì cho một quốc gia đã bị bại trận một phần cũng chỉ vì không thắng nổi cuộc đua thông tin với Cộng Sản. Quả nhiên, họ và cộng đồng tỵ nạn đã thành công mỹ mãn. Qua sự hỗ trợ của khối cầm bút thuộc thế giới tự do, cộng đồng tỵ nạn có một diễn đàn nhắm báo động rồi đối phó với chính quyền Cộng Sản Việt Nam về sự đàn áp quyền tự do tư tưởng và phát biểu, đặc biệt với văn nghệ sĩ Miền Nam. Theo tôi, Trung Tâm có mặt—ít nhất trong thời gian đầu—chính là để tập trung nỗ lực vào Ủy ban Nhà văn-bị Cầm tù.

Trước 1975, tiểu sử của Hội Bút Việt -Trung Tâm Văn Bút Việt Nam vẫn chưa được ghi lại đầy đủ, ngoài một số tin tức tản mác do hội viên thời đó thuật lại, nhưng thường không có văn bản đính kèm. Sau 1978, cuộc đổ vỡ đầu tiên của Trung Tâm Văn Bút VN Hải ngoại– bắt đầu vào năm 1996 kéo đến năm 2000– với nhiều bản tin thất thiệt, vu báng tràn ngập làng báo chí, (thậm chí có sự tham dự của một tạp chí mang tên văn học) và báo …miệng–đã khiến danh dự nhiều hội viên bị thương tổn và tiểu sử Trung Tâm Văn Bút VN Hải ngoại bị thiệt hại nặng nề. Bởi thế, tôi không ngạc nhiên khi đọc thấy những câu bình luận hoặc nhận xét liên quan đến nội tình của Trung Tâm trong quãng thời gian đó, từ những tác giả có thể nói là khả tín trong và ngoài nước.

Nhà thơ Đỗ Quyên (Canada) là thí dụ thứ nhất:

-… Khi thấy tôi đi tới đi lui phỏng vấn nhà văn nọ, nhà báo kia có liên đới ít nhiều trong Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại, bạn bè thường thách: “Có “ngon” thử hỏi vụ “Văn bút” coi chơi?” Vâng, ai cũng biết đó là một câu chuyện dài và đến thời điểm này “cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn” … [Đỗ Quyên, “Nhật Tiến của 20 năm trước (hay là: Trung thực, một phẩm chất hàng đầu của người cầm bút)”, Da Màu, ngày 10. 2010/ https://damau.org/65835/nhat-tien-cua-20-nam-truoc-hay-l-trung-thuc-mot-pham-chat-hng-dau-cua-nguoi-cam-bt]

Nhà thơ/xã luận gia Trịnh Thanh Thủy (Hoa Kỳ) là thí dụ thứ hai:

-… Một điểm son rực rỡ mà Minh Đức đã thực hiện được, là đi tiên phong trong việc đứng ra thành lập Hội Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại (…) một cựu chủ tịch Văn Bút Hải Ngoại đã khẳng định rằng, việc tranh đấu cho sự có mặt của Văn Bút, là một nỗ lực kiên cường của một mình Minh Đức Hoài Trinh trong việc phục hoạt Văn Bút ở hải ngoại, vì bà gặp phải sự chống đối mạnh mẽ của phe thân cộng (…) Mấy năm trời MĐHT đã vận động và tranh đấu cho sự góp mặt, góp tiếng, của người cầm bút hải ngoại trước cộng đồng giới cầm bút quốc tế hẳn có lúc bà thấy rõ nỗi cô đơn, vô vọng của mình…[Trịnh Thanh Thủy, “Minh Đức Hoài Trinh và nỗi cô đơn sâu thẳm- kỳ 2”, Đăng ngày 23/06/2017- https://vietbao.com/a269128/minh-duc-hoai-trinh-va-noi-co-don-sau-tham-ky-2 ]

Đạo diễn Đỗ Minh Tuấn (Việt Nam) là thí dụ thứ ba:

-… Từ khi thành lập, tổ chức “Văn bút Việt Nam hải ngoại” về cơ bản cũng chỉ thu hút được những cây bút kém chất lượng, háo danh, cơ hội chủ nghĩa hoặc tiêm nhiễm tư tưởng chống cộng cực đoan rẻ tiền. Nhiều vị chủ tịch các hội văn bút địa phương ở hải ngoại, thậm chí chưa có một tác phẩm, dù là dở, in trên báo chí. Những người cầm bút thực sự có tài năng và có tâm huyết ở hải ngoại luôn coi những tổ chức này là của những quý vị “chữ không hay, cày không giỏi”, nhưng lại háo danh hoặc mượn văn chương để đầu cơ chính trị. Vì thế, các cây bút đứng đắn chưa từng tham gia vào VBVNHN. Hầu như không một tờ báo đứng đắn nào ở hải ngoại nhắc đến những hoạt động của tổ chức này… [Đỗ Minh Tuấn, “Một bài báo nhiều ngộ nhận và quy chụp (về bài “Nhận diện Văn học Hải ngoại” của Hoàng Huân)”, Văn nghệ quân đội số 21, trang 14, tháng 11.1998]

Chúng ta—ngoài và trong Trung Tâm– biết bao nhiêu về Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại, qua những điều mà 3 tác giả thượng dẫn cho chúng ta biết? Từng là hội viên (1995-2000), từng viết một cuốn sách về tiểu sử của Trung Tâm rồi một cuốn khác (trong dạng bản thảo) về cuộc đổ vỡ này, tôi nhận ra một điều, lập đi lập lại, không chỉ ở đây mà ở nhiều tổ chức khác: Những người tham dự cần và phải lên tiếng để người khác biết mà tìm đến sự thật, nếu muốn. Nếu không, trong trường hợp này, không chỉ hội viên và Trung Tâm nhận lãnh hậu quả một cách oan ức, cộng đồng tỵ nạn một thời đã giúp Trung Tâm tồn tại cũng bị ảnh hưởng lây. Tôi hy vọng phần về Trần Tam Tiệp sẽ lấy lại công bằng cho nỗ lực chung đó, bằng cách sử dụng nhưng không dừng lại, tại ba thí dụ trên hầu xác định vị trí và trách nhiệm của Trần Tam Tiệp, Trưởng Ủy ban Nhà văn-Bị cầm tù cùng hoàn cảnh và nhân sự—như nhà thơ Nguyên Sa–đã giúp ông hoàn thành trách nhiệm này.

1. “Hội Văn bút Việt Nam tại Hoa Kỳ” với nhà thơ Nguyên Sa và nhà báo Trần Tam Tiệp và “Trung Tâm Văn Bút Nam Cali”

Xưa nay, “Trung Tâm Văn Bút Nam Cali” (1988) vẫn được xem như tổ chức đầu tiên thuôc Trung Tâm Văn Bút Hải ngoại tại Nam California, nhưng hoàn toàn không phải vậy. Danh dự ấy phải dành cho “Hội Văn bút Việt Nam tại Hoa Kỳ” bắt đầu có mặt vào khoảng cuối năm1979. Năm 1989, sau nhiều năm hoạt động hầu như riêng rẽ từng vùng (địa phương), Trung Tâm Văn Bút VNHN chính thức được tổ chức theo hệ thống Liên-Trung tâm với các trung tâm Âu Châu, Úc Châu, Miền Đông Hoa Kỳ, Nam Cali, Quebec và Toronto (sau này đổi thành Ontario) dưới một Ban Chấp Hành Trung Ương. Sở dĩ có sự tái-tổ chức đó vì, sau 10 năm hoạt động có khi rời rạc, các Trung Tâm địa phương cần được liên kết chặt chẽ hơn hầu Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Hải ngoại có thể đạt tới một vị trí mạnh mẽ hơn tại Văn Bút Quốc Tế.

Dù vậy, Trần Tam Tiệp (Pháp), Nguyên Sa (Hoa Kỳ) và nhiều hội viên tại Nam California quyết định không tham gia tổ chức Liên-Trung tâm vì họ đã thành lập “Hội Văn bút Việt Nam tại Hoa Kỳ” từ khi Nguyên Sa di chuyển sang Hoa Kỳ vào khoảng 1979. Đúng thế, tin tức này có thể làm cho nhiều người kinh ngạc, nhưng tôi sẽ cung cấp đầy đủ nhân chứng và chứng cớ theo đây. Tôi sử dụng thí dụ thứ nhất- nhà thơ/nhà báo Đỗ Quyên vì nhà văn Nhật Tiến, người được ông phỏng vấn, đã đề cập đến mốc thời gian đó. Độc giả có thể theo dõi một phần trước tác của Đỗ Quyên trên Da Màu. Riêng NHÌN CÂY THẤY RỪNG -18 phỏng vấn chuyện nước non Việt tại hải ngoại (Văn Nghệ xuất bản, California, 1997) gồm loạt phỏng vấn nhiều tác giả cư ngụ tại nhiều nơi về nhiều vấn đề khác nhau, xác định sự cẩn trọng và công khó của ông. Tuy thế, vấn đề Văn Bút vẫn là một thách đố, dù với một tác giả thừa kinh nghiệm và không xa lạ với độc giả trong và ngoài Việt Nam. Ông cảm nhận được nỗi gian nan khi muốn tìm hiểu “vụ Văn Bút” nên đã thổ lộ ngay trước khi phỏng vấn nhà văn Nhật Tiến, Phó Chủ tịch/ hội viên kỳ cựu trước 1975 và ngắn hạn sau 1975:

-Lại nữa, “rút dây động rừng”, nhưng không thể nào né tránh “cái dây” này. Khi thấy tôi đi tới đi lui phỏng vấn nhà văn nọ, nhà báo kia có liên đới ít nhiều trong Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại, bạn bè thường thách: “Có “ngon” thử hỏi vụ “Văn bút” coi chơi?” Vâng, ai cũng biết đó là một câu chuyện dài và đến thời điểm này “cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn” (…) Làm sách này, khi gặp các đề tài đòi hỏi những tranh luận “triền miên” và, quan trọng là các tranh luận lại ra ngoài “vấn đề chuyên môn” tôi lâm cảnh bỏ thì… hèn mà vương thì cực. Là người mang nhiều hệ lụy với Văn Bút Việt Nam nói chung, anh có thể nói những điều gì anh thấy cần nói với độc giả trong chuyện Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại thời gian qua, nhất là sắp đến ngày 24-3 này Văn Bút VNHN sẽ được nhóm họp lại tại Washington DC? [Đỗ Quyên, “Nhật Tiến của 20 năm trước (hay là: Trung thực, một phẩm chất hàng đầu của người cầm bút)”, Da Màu, ngày 10. 2010/ https://damau.org/65835/nhat-tien-cua-20-nam-truoc-hay-l-trung-thuc-mot-pham-chat-hng-dau-cua-nguoi-cam-bt]

Nếu Đỗ Quyên đúng là người bạn mà tôi đã có dịp quen biết cách đây khoảng 30 năm thì xin chúc mừng cố nhân đã đủ bén nhậy (và thừa tự trọng) nên chọn bỏ qua lời thách đố “thử hỏi vụ ‘Văn bút’ coi chơi”. Cố nhân dù có “ngon”, có “cực” và có bảnh đến đâu cũng chưa chắc chiều lòng nổi đám dự khán thường đòi hỏi một kết luận cấp kỳ chỉ để “coi chơi”/just for fun. Theo nhà văn Nhật Tiến, việc thành lập Trung Tâm Văn Bút Nam Cali vào năm 1988–dẫn đến Ban Chấp Hành Lâm thời có nhiệm kỳ 6 tháng, do ông làm Chủ Tịch và Minh Đức Hoài Trinh cùng Viên Linh giữ phần Phó Chủ tịch– đã diễn tiến như sau:

–Nhật Tiến: Đầu thập niên 80, khi tới Mỹ, hay tin Văn Bút Việt Nam Hải ngoại đã được thành lập do công trình vận động của chị Minh Đức Hoài Trinh, các anh Trần Thanh Hiệp và Trần Tam Tỉệp, tôi rất vui mừng. Vì sinh hoạt văn nghệ tại Nam Cali, tôi cùng một số anh chị em cầm bút ở vùng này từng có ý định thành lập một Trung Tâm Văn Bút ở đây. Nhưng mãi tới năm 1988 ý định mới được thể hiện. Gần 100 văn nghệ sĩ tham gia cuộc vận động và tôi được bầu Chủ tịch Ban chấp hành lâm thời có nhiệm kỳ một năm để chuẩn bị cơ sở pháp lý và tổ chức đại hội tiến tới bầu Ban Chấp Hành chính thức. Khi đó chị Minh Đức Hoài Trinh và anh Viên Linh là đồng Phó Chủ tịch và anh Lê Đình Điểu giữ chức vụ Tổng thư ký… [Đỗ Quyên, sđd]

Tôi xin mạn phép ngắt cuộc phỏng vấn tại đây để cung cấp một số tin tức, thêm cả hình ảnh nữa, đặng bổ túc về tình hình trước, trong và sau khi có cuộc bầu cử do nhà văn Nhật Tiến nhắc đến. Tại Nam California, ngay từ đầu, chúng ta không thể bỏ sót nhà thơ Nguyên Sa. Như đã nói, ông di chuyển sang Nam California vài năm sau khi định cư tại Pháp. Tại đây, ông cùng Du Tử Lê, Ngọc Hoài Phương vv. và một số nhà báo nhà văn cùng Trần Tam Tiệp (Pháp) thành lập Hội Văn Bút Việt Nam tại Hoa Kỳ. Bởi thế, trước khi Trung Tâm Văn Bút Nam Cali được thành lập với Chủ tịch Nhật Tiến thì Nguyên Sa và một số văn nghệ sĩ, đa số sinh sống tại Nam California, đã sinh hoạt hoàn toàn độc lập trong hội này. Ban Chấp hành của họ cho tới 1988 gồm có:

Chủ tịch: nhà thơ Nguyên Sa

Phó Chủ tịch: nhà thơ Kiêm Thêm

Tổng Thư ký: nhà thơ Du Tử Lê

Thủ quỹ: ký giả Nguyễn Anh Tuấn.

Tin tức liên quan đến Hội Văn Bút Việt Nam tại Hoa Kỳ được phổ biến ít nhất trong 2 bản tin tường thuật trên nguyệt san Hồn Việt, một tờ báo có uy tín lúc đó. Tạp chí này do nhà báo Nguyễn Hoàng Đoan sáng lập tại San Diego vào tháng 9, năm 1975. Nhà báo/nhà thơ Ngọc Hoài Phương làm chủ nhiệm kiêm chủ bút từ 1989 cho đến khi đóng cửa vào năm 2014. Nhà báo Đỗ Ngọc Yến, ký giả Long Ân (kiêm phần trình bày & vẽ biếm họa) và nhạc sĩ Việt Dzũng luân phiên giữ nhiệm vụ Tổng Thư ký.

Như thế, rõ ràng đã có 1 Hội Văn Bút tại Nam California hoạt động nhiều năm trước khi Nhật Tiến và một số khác hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Trần Thanh Hiệp để lập một hội khác. Vào ngày chủ nhật 6.3.1988, cuộc “Họp mặt những người cầm bút Việt Nam miền Nam Cali” được tổ chức tại nhà hàng Bamboo Garden, Westminster, California, từ 1giờ 30 trưa tới 5 giờ chiều để bầu Ban Chấp hành Lâm thời cho Trung Tâm Văn Bút Nam Cali. Trung Tâm này sẽ trở thành thành viên của Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại. Ban Chấp hành có nhiệm kỳ 6 tháng (chứ không phải 1 năm như Nhật Tiến nhớ lầm) từ ngày 6.3.1988 tới ngày 6.9.1988, hầu “chuẩn bị cơ sở pháp lý và tổ chức đại hội tiến tới bầu Ban Chấp Hành chính thức” khi tham dự Đại Hội Liên-Trung Tâm. Cuộc hội họp, mà Nhật Tiến thuật lại với Đỗ Quyên, quy tụ 84 người hiện diện với “hơn bốn chục người ở lại tham dự cuộc bầu cử ban chấp hành lâm thời”. Ngay trong cuộc họp, một số người hiện diện như ký giả/Thủ quỹ Nguyễn Anh Tuấn và chủ nhiệm tuần báo Đồng Nai/ca sĩ Diễm Chi đã đặt dấu hỏi về cuộc họp thành lập một hội Văn Bút khác trong khi đã có sẵn một Hội tại ngay địa phương:

Nhà báo/Thủ quỹ Hội Văn Bút VN tại Hoa Kỳ Nguyễn Anh Tuấn phát biểu tại cuộc hội họp, tháng 3.1988

– … Cuộc thảo luận bỗng dưng sôi nổi sau khi nhà báo Nguyễn Anh Tuấn châm ngòi nổ hâm nóng hội trường. Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn cho biết ông không thoải mái với buổi họp mặt này vì Hội Văn Bút Việt Nam tại Hoa Kỳ vẫn còn hiện hữu. Mặc dù nhà thơ Nguyên Sa (chủ tịch) có tuyên bố “về hưu”, nhưng VBVN tại Hoa Kỳ, trong đó ông là một thành viên (Thủ Quỹ) và một số anh em khác như nhà thơ Du Tử Lê (Tổng Thư Ký), Kiêm Thêm (Phó Chủ Tịch) vẫn còn tồn tại. Nhà thơ Thái Tú Hạp cũng chung quan điểm trên với nhà báo Nguyễn Anh Tuấn. Cuộc thảo luận càng sôi nổi qua những màn đối đáp giữa bà Diễm Chi (Chủ nhiệm tuần báo Đồng Nai) và bà Minh Đức Hoài Trinh…” [Hồn Việt, “Văn bút Việt Nam”, trang 11, khoảng tháng 4.1988]

Dù bị phản đối, cuộc hội họp vẫn diễn tiến với Trung Tâm Văn Bút Nam Cali được thành lập.

Cuộc kiểm phiếu bầu Ban Chấp Hành Lâm thời, 3.1988
Từ trái sang phải: Phạm Quốc Bảo (đứng) và Đỗ Ngọc Yến (đứng)
Ngọc Hoài Phương ngồi giáp tường, cạnh Đỗ Ngọc Yến
Lê Đình Điểu ngồi bên trái Ngọc Hoài Phương

Nhà văn Phạm Quốc Bảo, thuộc Nhóm Người Việt kiêm thành viên Ban Kiểm Phiếu với nhà báo quá cố Đỗ Ngọc Yến, hiện đang cư ngụ tại Quận Cam. Cố nhân Đỗ Quyên cứ kiểm chứng! Tôi còn có thể kiểm chứng con số “hơn bốn chục người” tham dự bằng bản viết tay ghi lại ký hiệu đại diện số phiếu của những người được bầu ngày hôm đó. Tài liệu này do Viên Linh trao tặng:

Số phiếu quyết định thành viên Ban Chấp hành Lâm Thời, Trung Tâm VB Nam Cali, 1988

Theo tài liệu thượng dẫn, Nhật Tiến và Lê Đình Điểu cùng được 38 phiếu, Minh Đức Hoài Trinh, 37 phiếu; Viên Linh, 29 phiếu; Bùi Vĩnh Phúc, 12 phiếu. Ngọc Hoài Phương, 7 phiếu và Đỗ Tiến Đức, 1 phiếu…danh dự (vì ông xin không được ứng cử). Tại sao cùng số phiếu mà Nhật Tiến được bầu làm Chủ tịch? Giản dị chỉ vì xét về thâm niên hội viên trước 1975 và tài văn, ông rất xứng đáng. Lê Đình Điểu giữ phần vụ Tổng Thư ký vì–không những tham gia nhiều sinh hoạt tình nguyện cũng như đã tham chính trước 1975–ông còn được tin cậy, điều kiện tối cần cho một người sẽ phải hoạt động chặt chẽ với người Chủ Tịch. Minh Đức Hoài Trinh và Viên Linh, ít phiếu hơn, đảm nhận 2 chỗ Phó chủ tịch. Đây là danh sách Ban Chấp Hành Lâm Thời, Trung Tâm VB Nam Cali:

Ban Thường vụ:

Chủ Tịch: Nhật Tiến

Phó Chủ Tịch: Minh Đức Hoài Trinh và Viên Linh

Tổng Thư Ký: Lê Đình Điểu

Phó Tổng Thư Ký: Nguyễn Mạnh Trinh

Thủ Quỹ: Bùi Bích Hà

-và 9 Ủy ban:

Chủ Tịch Ủy Ban Bảo Vệ Tác Quyền: Trịnh Y Thư

Chủ Tịch Ủy Ban Định Chế: Đỗ Thái Nhiên

Chủ Tịch Ủy Ban Liên Lạc Báo Chí: Hà Trung

Chủ Tịch Ủy Ban Cổ Động Hội Viên: Quyên Di

Chủ Tịch Ủy Ban Phát Triển: Vũ Thùy Hạnh

Chủ Tịch Ủy Ban Tổ Chức Sinh Hoạt: Hoàng Khởi Phong

Chủ Tịch Ủy Ban Thông Tin: Cao Xuân Huy

Chủ Tịch Ủy Ban Tranh Đấu Tự Do: Nhật Tiến (kiêm nhiệm)

Chủ Tịch Ủy Ban Tu Thư và Xuất Bản: Bùi Vĩnh Phúc

Điều đáng ghi nhận ở đây là bản Tuyên bố chung kết thúc cuộc họp có tên 39 người, đã không có tên Nguyên Sa, Du Tử Lê (dù ông có tên trong ban tổ chức) hay nhà báo Nguyễn Anh Tuấn. Tôi không ngạc nhiên khi chỉ có 38 người bỏ phiếu, nghĩa là tham dự trực tiếp vào Trung Tâm VB Nam Cali, vì được đọc một bản tin khác trong mục “Hồn Việt khắp nơi”. Bản tin này cho biết Hội Văn Bút VN tại Hoa Kỳ sẽ họp bất thường vào ngày 27.3.1988, chưa tới 2 tuần sau cuộc họp thành lập Trung Tâm VB Nam Cali. Tôi trích dẫn lại hầu như nguyên văn:

-Có lẽ vì chuyện thành lập Văn Bút Nam Cali không được thuận buồm xuôi gió, và nhất là sau khi nghe tin nhà thơ Nguyên Sa có ý định “về hưu’, nhà thơ Du Tử Lê (Tổng Thư Ký Văn Bút Việt Nam tại Hoa Kỳ), sau chuyến thăm viếng đồng bào tỵ nạn tại Thái Lan trở về, đã triệu tập một phiên họp bất thường của VBVNTHK vào ngày chủ nhật 27 tháng 3-1988 tại trụ sở của Hiệp Hội Việt Nam tại Orange County. Phiên họp nhằm tường trình một số việc đã làm của Văn Bút VN tại Hoa Kỳ trong thời gian qua, đồng thời phân tích những sự kiện vừa mới xảy ra liên quan đến việc thành hình của Văn Bút VN tại Nam Cali (…) Sau mấy giờ thảo luận khá sôi nổi, ban chấp hành cũ của Văn Bút Việt Nam Tại Hoa Kỳ đã được yêu cầu lưu nhiệm thêm một thời gian, để chờ nhà văn Trần Tam Tiệp qua Mỹ (dự trù vào tháng 5-88 này), rồi sau đó sẽ triệu tập đại hội bầu lại Ban Chấp Hành mới (…) Ban Chấp Hành của Văn Bút Việt Nam Tại Hoa Kỳ hiện tại vẫn là: – Chủ tịch: Nhà thơ Nguyên Sa (Chủ nhiệm tạp chí Đời và tuần báo Dân Chúng), Phó Chủ Tịch: nhà thơ Kiêm Thêm, Tổng Thư Ký: Nhà thơ Du Tử Lê (chủ nhiệm tuần bảo Tay Phải), Thủ quỹ: nhà báo Nguyễn Anh Tuấn. [Hồn Việt, “Hồn Việt khắp nơi”, trang 11, không rõ số hay ngày tháng * Có lẽ vào tháng 5.1988]

Có điều chắc chắn: Nguyên Sa, Trần Tam Tiệp và một số hội viên của Hội Văn Bút VN tại Hoa Kỳ không sáp nhập vào Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại hay Trung Tâm VB Nam Cali mà Nhật Tiến là Chủ tịch rồi, sau đó, Viên Linh sẽ được bầu làm Chủ tịch chính thức. Nguyên Sa không bao giờ tham dự vào hoạt động nào với Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại kể từ đó, từ 1988. Trần Tam Tiệp nấn ná vài tháng sau, đến năm 1989, rồi cũng …di tản chiến thuật vĩnh viễn ra khỏi. Chúng ta đều có thể tưởng tượng hậu quả nào sẽ xẩy ra cho Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại tương lai nếu Nguyên Sa và Trần Tam Tiệp tiếp tục duy trì Hội Văn Bút VN Tại Hoa Kỳ rồi tiếp tục hoạt động song song với Trung Tâm VB Nam Cali. Đúng là:

Triều đình riêng một góc trời.
Gồm hai văn võ rạch đôi sơn hà (…)

Trước cờ ai dám tranh cường,
Năm năm hùng cứ một phương hải tần…

Nói một cách khác, nếu Nguyên Sa không nhượng bộ và không tự nguyện đình chỉ trên danh nghĩa sự hiện diện của Hội Văn bút Việt Nam tại Hoa Kỳ vào năm 1988, Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại đã có 2 tổ chức hoàn toàn khác nhau. Phải đợi đến nhiều năm sau, tôi mới thực sự hiểu được lý do nhượng bộ của ông khi chợt nhớ lại phần nào cảnh ngộ của một Phó Chủ tịch thoát tới bến tự do nhưng cứ nhận được tin tức tới tấp về anh chị em văn nghệ sĩ hội viên bị truất chức, bị giam, bị đày hoặc qua đời trong trại giam Cộng Sản như ông tâm sự với tôi. Những tin mơ hồ ấy trở thành sự thật khi Đệ nhị Phó Chủ tịch /nhà văn/nhà hoạt động Hồ Hữu Tường gục chết trước cửa nhà sau khi được phóng thích. Nhà văn Hiếu Chân Nguyễn Hoạt, Tổng Thư Ký kỳ cựu của Hội Bút Việt, qua đời trong trại giam. Chủ tịch Thanh Lãng trước tác trong âm thầm, nhưng vẫn bị cấm hoạt động văn hóa. Người Miền Nam ai mà không hình dung được vị linh mục đa tài và dấn thân này? Nhà thơ Vũ Hoàng Chương cũng không thoát khỏi cảnh tù tội. Bởi thế, Nguyên Sa không thể phó mặc cho Trung Tâm bị phá hủy hay yếu kém chỉ vì chia rẽ sau phép lạ tái dựng tại hải ngoại. Vào năm 1988, trong tay có 2 tờ báo, có nhà xuất bản, làm nhà sản xuất băng nhạc cùng anh em ký giả tiền hô hậu ủng, cùng Du Tử Lê với tờ Nhân Chứng, cùng Ngọc Hoài Phương với tờ Hồn Việt, lại là một trong 3 người sáng lập, nhưng ông mượn cớ “về hưu”. Ông đã cố ý gián tiếp giúp cuộc họp bầu Ban Chấp hành Lâm thời Trung Tâm VB Nam Cali (1988) tiến hành tốt đẹp trong niềm hy vọng có thêm hội viên, thêm phương tiện thì Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại càng phát triển hơn. (Ông có ám chỉ đến lý do này trong một bài trả lời phỏng vấn mà tôi chưa tìm được cuốn sách đó.)

Ngoài Nguyên Sa, ngay tại đây, tôi còn muốn nhấn mạnh vào thái độ và quyết định của Trần Tam Tiệp (Pháp), người được coi là Trưởng Ủy ban Nhà văn-bị cầm tù được kính trọng và tin cậy nhất. Tuy đảm nhiệm phần vụ Tổng thư ký trong vài năm đầu của Trung Tâm, nhưng ông giữ riêng Ủy ban này. Ông không bao giờ hoạt động với các Chủ tịch khác, ngoài người bạn Nguyên Sa. Ông không bao giờ lộ danh sách và phương cách chuyển cứu trợ hay mối liên kết giữa ông và Văn Bút Quốc tế cho bất cứ Chủ tịch nào rõ, kể cả nhà thơ/Chủ tịch Trang Châu hay nhà thơ/Chủ tịch Viên Linh. Để chứng minh, tôi cần trưng dẫn vài bức thư viết tay của ông xác định vị trí độc lập đặc biệt do ông quyết định mà các Chủ Tịch không thể can dự, như lá thư đề ngày 17, tháng giêng, 1994 gửi Chủ tịch Viên Linh:

-… Hồ sơ của tôi khác với hồ sơ của Văn Bút V.N.H.N vì từ lâu tôi làm trong Ủy ban Ngân sách cho ủy ban V N S bị cầm tù của VBQT… [Trần Tam Tiệp, “Kính anh Viên Linh”, Paris 17 Jan 94 * Chữ gạch dưới là của Trần Tam Tiệp]

Và một thư phúc đáp khác, đề ngày 22, tháng 3, 1994:

-… Xin trả lời thư anh đã có nhã ý gửi cho tôi (thư ngày 28-2-94). Trong phần anh viết cho tôi anh hỏi UBVNS bị Cầm Tù QT có liên lạc không? Thì xin thưa để anh rõ là chúng tôi thường xuyên làm việc với nhau từ mười mấy năm qua dù trong cả những năm tôi không ở trong Văn bút VNHN (…) TB: Anh Duy Lam chưa hề là cố vấn sáng lập VBVNHN vì khi sáng lập, anh Duy Lam còn ở trong tù. Xin nói lại cho rõ. [Trần Tam Tiệp, “Kính anh Viên Linh”, Paris 22 Mars 94 * Chữ gạch dưới là của Trần Tam Tiệp]

Thế nên, tôi không ngạc nhiên khi Trần Tam Tiệp và Nguyên Sa không bao giờ tham gia hệ thống Văn Bút. Theo tôi biết, tuy không chính thức giải tán, Hội Văn Bút VN tại Hoa Kỳ vẫn tiếp tục hoạt động âm thầm như một nhóm dù không chính thức. Họ tiếp tục góp phần vào sinh hoạt cộng đồng một cách rất tốt đẹp, điển hình như đại hội Đêm, Việt Nam, 20 năm được tổ chức rất quy mô vào ngày 27, tháng 5, 1995 tại thành phố Westminster, California. Nhà thơ Du Tử Lê, một trong những người thuộc Ban Tổ chức, cũng là người cộng tác tích cực với Nguyên Sa ngay từ buổi đầu, ngay từ khi họ ôm ấp giấc mơ tái lập Trung Tâm Văn Bút tại trại tỵ nạn Pendleton vào tháng 5, 1975, nhưng giờ đây hiếm thấy ai nhắc đến giai đoạn đó của cả hai.

Một poster quy tụ danh sách và chân dung tác giả, nhạc sĩ và ca sĩ tham gia được quảng cáo rầm rộ tại nhiều cơ sở thương mại như nhà sách Tú Quỳnh và các báo, chợ Việt Nam. Tôi được Ban Tổ chức tặng cho một vé mời danh dự. Khi tỏ ý muốn mua chiếc poster đặng kỷ niệm, anh chàng ký giả trong Nhóm Tổ Chức–vẫn gặp gỡ vì từng có thời viết chung báo chợ– gỡ bản đang treo tại sảnh đường, cuộn lại và tặng ngay tại chỗ:

-Tà Cúc giữ rồi còn viết về chúng tôi chứ. Mai kia hai-năm-mươi hết cả, còn ai biết dung nhan mùa thu của chúng tôi thế nào.

Đêm, Việt Nam, 20 năm
Ngày 27, tháng 5. 1995, thành phố Westminster, California
Tài liệu của Nhóm Du Tử Lê trao tặng Nguyễn Tà Cúc

Không ngờ câu nói đùa (hay nói thật?) nay thành lời tiên tri: Tôi đã có hình ảnh của một số đông văn nghệ sĩ đang thời hoạt động như Mai Thảo, Tô Thùy Yên, Hà Thúc Sinh, Du Tử Lê, Minh Đức Hoài Trinh, Từ Công Phụng, Ngô Thụy Miên, Kiêm Thêm, Nguyễn Đức Quang, Thái Tú Hạp, Trần Duy Đức vv. Tóm lại, “khi gặp các đề tài đòi hỏi những tranh luận ‘triền miên’ …” (Đỗ Quyên, sđd), thì Văn Bút chắc chắn không phải một đề tài mà bất cứ ai cũng có thể mon men tranh luận, đừng nói “triền miên” nếu, trước hết, không có bằng chứng, nhất là bằng chứng từ nhiều nhân chứng; sau đó, quan trọng hơn, kiểm chứng được …nhân chứng. Thế nên, tự lượng sức rồi quyết định “bỏ” cuộc chơi như đã tâm sự, cũng chẳng “hèn” cho một người có lương tâm như cố nhân. Các tay cao thủ—có thể cũng không cao tài hơn cố nhân–nhưng thường có duyên được gặp gỡ và, cần thiết hơn, có… nghiệp bị đụng độ nhân chứng nên nhiều hy vọng tường thuật được chính xác /live to tell the tale. Sau khi đã xác định được vị trí độc lập của Trần Tam Tiệp, tôi muốn trở lại con đường Văn Bút ông đã đi, lắm thù mà cũng nhiều bạn, bắt đầu từ khởi điểm đồng sáng lập với Nguyên Sa và Minh Đức Hoài Trinh nên sẽ có dịp sử dụng bài “Minh Đức Hoài Trinh và nỗi cô đơn sâu thẳm-Kỳ 2” của Trịnh Thanh Thủy.

2. Nhà thơ Nguyên Sa, nhà báo Trần Tam Tiệp và nhà thơ Minh Đức Hoài Trinh đồng sáng lập Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại, 1978

Trong bài “Minh Đức Hoài Trinh và nỗi cô đơn sâu thẳm- kỳ 2” được phổ biến vào năm 2017, Trịnh Thanh Thủy sử dụng tài liệu của một người đã loại Nguyên Sa và Trần Tam Tiệp ra khỏi cuộc vận động của cộng đồng tỵ nạn khi tái lập Trung Tâm Văn Bút Việt Nam tại hải ngoại. Tôi cũng trích dẫn những nhận xét hay kết luận của chính Trịnh Thanh Thủy để độc giả tiện theo dõi, vì sẽ khai triển tới mấy vấn đề liên quan đến Trần Tam Tiệp rồi Nguyên Sa:

– (…) Một điểm son rực rỡ mà Minh Đức đã thực hiện được, là đi tiên phong trong việc đứng ra thành lập Hội Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại (…) Ngày 25 tháng 6 năm 1978, tại nhà hàng Ainbiram de Saigon ở thủ đô Paris, Pháp, hội Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại đã được ra mắt với nữ sĩ Minh Đức Hoài Trinh là chủ tịch, cùng sự có mặt của Nguyên Sa Trần Bích Lan, luật sư Trần Thanh Hiệp và Trần Tam Tiệp giữ nhiệm vụ tổng thư ký. Từ đó mỗi lần nhắc đến việc thành lập Văn Bút Hải Ngoại, người ta hay nhắc nhở đến tên tuổi của 4 người đi tiên phong trên cùng nhà văn Doãn Quốc Sỹ. Tuy nhiên trong một bài viết có tựa “Minh Đức Hoài Trinh và Văn Bút VN Hải Ngoại 35 năm sau”, (…) , một cựu chủ tịch Văn Bút Hải Ngoại đã khẳng định rằng, việc tranh đấu cho sự có mặt của Văn Bút, là một nỗ lực kiên cường của một mình Minh Đức Hoài Trinh trong việc phục hoạt Văn Bút ở hải ngoại, vì bà gặp phải sự chống đối mạnh mẽ của phe thân cộng (…) Có thể nói “không có Minh Đức Hoài Trinh thì không có Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại” (…) Mấy năm trời MĐHT đã vận động và tranh đấu cho sự góp mặt, góp tiếng, của người cầm bút hải ngoại trước cộng đồng giới cầm bút quốc tế hẳn có lúc bà thấy rõ nỗi cô đơn, vô vọng của mình…[Trịnh Thanh Thủy, “Minh Đức Hoài Trinh và nỗi cô đơn sâu thẳm- kỳ 2”, Đăng ngày 23/06/2017- https://vietbao.com/a269128/minh-duc-hoai-trinh-va-noi-co-don-sau-tham-ky-2]

Tuy không cần phản bác tài liệu do Trịnh Thanh Thủy trích dẫn như đã xác định ngay từ đầu, tôi có cảm tưởng bà đã căn cứ vào một nguồn duy nhất về “nỗ lực kiên cường của một mình Minh Đức Hoài Trinh trong việc phục hoạt Văn Bút ở hải ngoại….” Trước hết, vấn đề Văn Bút–một sự kiện phức tạp trong một phần giới cầm bút thời đầu tỵ nạn, đúng như Đỗ Quyên đã cảnh giác–không hề giản dị để có thể căn cứ chỉ vào tin tức của một tác giả dù danh tiếng, chỉ vào một chức sắc dù nhận lãnh trách nhiệm cao trọng nào; nhất là khi bài của Trịnh Thanh Thủy được đăng vào năm 2017, nghĩa là khi tài liệu và nhân chứng không còn quá khó kiếm để đến nỗi phải căn cứ vào một nguồn duy nhất. Những Chủ Tịch Tiền nhiệm như Trần Thanh Hiệp, Trang Châu và Viên Linh chắc chắn sẽ vui lòng cho biết nếu muốn hỏi. Đương nhiên, qua kinh nghiệm bản thân, tôi không khẳng định sẽ độc chiếm sự thật, nhưng quan niệm rằng, thứ nhất, bất cứ một cuộc thảo luận hay tranh luận công khai nào –nếu có–về một nhân vật hay một tổ chức đều phải được bảo đảm với tài liệu bằng văn bản cần được trưng ra và hơn một nhân chứng khả tín.

Sau nữa, người sử dụng tài liệu (và nhân chứng) sẽ có bổn phận kiểm chứng hoặc cung cấp qua nhiều nguồn trích dẫn hầu, sau cùng, chịu trách nhiệm về kết luận của mình. Hai điều kiện này sẽ bảo đảm cho chúng ta tiến tới gần sự thật hơn. Tôi sẵn sàng thông qua vấn đề nhà thơ Minh Đức Hoài Trinh có “đi tiên phong trong việc đứng ra thành lập Hội Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại” hay không. Không ai có thể chối cãi được vai trò đồng-sáng lập và công lao đóng góp của bà vào Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại. Tuy thế, ngoài Minh Đức Hoài Trinh, chúng ta cần phải ghi lại nỗ lực của Trần Tam Tiệp và Nguyên Sa (2 người đồng-sáng lập) cộng thêm rất nhiều người khác từ khi thành lập rồi chung nhau duy trì Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại trong nhiều năm đầu. Đó mới là vấn đề đáng đề cập đến vì, không những liên quan đến tiểu sử của tổ chức này mà còn thuộc một phần của lịch sử Cộng đồng Tỵ nạn. Nỗ lực chung ấy sẽ được chứng minh bằng văn bản và nhân chứng theo đây.

2.1 Nhà báo/Trung tá Không Quân/Thành viên sáng lập/Tổng Thư ký Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại/ Trưởng Ủy ban Nhà Văn-bị Cầm tù Trần Tam Tiệp

2.1.1 Thành viên sáng lập Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại

Mở đầu, ngoài phần Nhật Tiến trả lời Đỗ Quyên có nhắc đến Trần Tam Tiệp, ông đã được giới thiệu là “Nhà văn, nguyên đồng sáng lập Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại…” trên Việt Báo Kinh tế vào ngày 9 tháng giêng, 2010:

-Trần Tam Tiệp-Cựu Không Quân VNCH; Nhà văn, nguyên đồng sáng lập Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại thuộc Văn Bút Quốc Tế; Thành viên The International PEN Writer in Prison (Uỷ Ban Bảo Vệ Nhà Văn Bị Cầm Tù thuộc Văn Bút Quốc Tế… [https://vietbao.com/a115529/thu-gui-nguoi-ban-thuy-dien]

Kế đó, chính Trần Tam Tiệp đã vô tình xác nhận ông là một trong 3 người tái lập Trung Tâm qua tiểu sử do chính ông cung cấp chỉ để khỏi bị người Cộng Sản làm sai lạc. Tài liệu này (của Chủ tịch Viên Linh) quả khó kiếm, nhưng không phải là sẽ không tìm được nếu muốn:

Trần Tam Tiệp, “Kính anh Viên Linh”, Thư ngày 17 tháng giêng 1994, Paris, trang 2

-Tiểu sử- Trần Tam Tiệp sanh 11-11-28 tại Nam Định. Trước 30-4-75 có viết cho vài nhật báo ở Saigon dưới một số bút hiệu khác nhau. Đồng sáng lập Văn Bút V.N.H.N năm 1978 với chị Minh Đức Hoài Trinh. Giữ chức Tổng Thư ký từ 1978 đến 1987. Nhiệm kỳ 89 (Nguyễn Ngọc Ngạn) tạm giữ ủy ban VNS bị tù vài tháng sau bận xin nghỉ. Cộng tác với A.I (Amnesty International) và PEN International *Trong cuốn Văn hóa Mỹ Ngụy của CSVN tái xuất bản năm 1992 đề là 1918. [Trần Tam Tiệp, Thư viết tay- “Kính anh Viên Linh”, Paris 17, Jan 94]

Tôi đã xin Viên Linh và Trần Tam Tiệp cho phép chụp lại và phổ biến một phần cần thiết trong những bức thư trao đổi—như bức thư trên– giữa hai người vì đã định tâm sẽ viết về Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại.

2.1.2 Tổng Thư ký (1978-1988) kiêm Trưởng Ủy ban Nhà văn-bị Cầm tù (1979-1995): Là một người viết văn và cũng là một người lính không quân, Trần Tam Tiệp xem thường những khúc mắc của hành chính, những khuôn khổ của tập quán, những ồn ào của diễn văn, những tự mãn của lên án và ném đá… [Nguyên Sa viết về Trần Tam Tiệp]

Tôi xin trích dẫn một đoạn do Nguyên Sa tường trình công khai –nghĩa là đã in và đã được nhiều người chứng kiến–về hoạt động của Trần Tam Tiệp trong “mấy năm trời” (mượn chữ Trịnh Thanh Thủy) nhắm cho thấy hoạt động của ít nhất một hội viên khác ngay sau khi Trung Tâm được thành lập:

– Đỗ Ngọc Yến, chủ nhiệm Người Việt, trong một cuộc điện đàm với chủ nhiệm Đời, ném ra sáng kiến: “Hay là anh em chúng mình mời Trần Tam Tiệp qua Mỹ chơi với đồng bào và anh em trong dịp Tết Nguyên đán này.” (…) Tin bay trong gió: Hội báo chí Việt ngữ sẽ chính thức gửi tới Trần Tam Tiệp lời mời thăm viếng đồng bào và anh em báo chí (…) Những ngày sống với Tiệp ở Ba lê, những buổi chiều đi bộ cùng nhau dọc sông Seine, những đêm thức trắng để tâm sự cho tôi thấy rõ ít nhất một điều: Trần Tam Tiệp không bơi lội ở trong những phạm trù “nhân vật”. Anh cùng mái tóc bạc nhiều hơn đen, chòm râu cương nghị vểnh về phía trước, đôi mắt sáng quắc, giọng nói thiết tha vừa thu hút vừa làm kính trọng. Là một người viết văn và cũng là một người lính không quân, Trần Tam Tiệp xem thường những khúc mắc của hành chính, những khuôn khổ của tập quán, những ồn ào của diễn văn, những tự mãn của lên án và ném đá. Vượt trên cả những tầm thường đó, anh đi thẳng tới hành động. Anh bước vào thẳng những Hội trường của Văn bút Quốc tế để đưa tận tay từng người cầm bút của đủ mọi quốc gia, anh đưa tới lời kêu gọi thảm thiết của người cầm bút và tự do bị đọa đầy nơi quê mẹ của chúng ta. Tiệp tới Luân đôn, Tiệp Sang Thụy điển (…) Thích ứng với truyền thống đòi hỏi những con số chính xác, những địa danh rõ rệt, Trần Tam Tiệp mang lại cho giới cầm bút ở cùng khắp thế giới tên tuổi, ngày bị bắt, nơi giam giữ của từng anh em chúng ta (…) Sống từ bảy năm nay không vợ con, làm việc ban đêm, bắn súng giỏi, võ nghệ cao cường, Trần Tam Tiệp suốt bảy năm nay là người đứng đầu một toán canh gác ban đêm cho những cơ sở cần được bảo vệ. Anh chọn lựa vào làm việc với anh toàn những anh em tỵ nạn cần nơi nương tựa (…)Toàn bộ lương lĩnh được, ngoại trừ phần cần thiết cho sự sống tối thiểu, người có chòm râu bạc đó biến những đồng phật lăng, phần lớn những đồng phật lăng nhận được, thành thuốc men gửi về cho bằng hữu, thành tem thư để gởi tiếng kêu của tự do bị bóp cổ đi khắp nơi…[Nguyên Sa, “Ông Tiệp”, Cuộc hành trình tên là lục bát, trang 129-132, Nhà Xuất bản Đời, California, 1999]

Còn nữa, đây là thông báo của Tổng Thư ký Trần Tam Tiệp ký vào ngày 16, tháng 6, 1982, chưa đầy 4 “năm trời” sau khi Trung Tâm được tái lập. Ông khẩn cầu giám đốc các nhà xuất bản sách báo và băng nhạc tại Hải ngoại trả bản quyền cho tác giả trong nước trước khi Văn Bút Quốc Tế sử dụng đến pháp luật. Tạp chí Nhân Chứng (Chủ nhiệm & Chủ bút Du Tử Lê và Thư ký Tòa soạn: Võ Thạnh Đông) là 1 trong nhiều tờ báo hưởng ứng lời kêu gọi này. Tài liệu này do Trần Tam Tiệp trao tặng:

Tổng thư ký Văn Bút Trần Tam Tiệp kêu gọi đồng bào tiếp tay văn nghệ sĩ còn kẹt ở Việt Nam
Nhân Chứng, tháng 7.1982

Sau đây là nguyên văn bức thư của ông, đăng trên trang 4:

-Kính gửi quý vị giám đốc các nhà xuất bản sách báo, băng nhạc,

Kính thưa quý vị.

Từ hơn một năm nay, vì liên lạc được với các anh chị em văn nghệ sĩ ở lại quê nhà, chúng tôi được giấy ủy-quyền của một số anh chị em trao cho việc liên lạc với quý vị để xin quý vị nghĩ đến anh chị em có sách và bản nhạc được in lại bán ở ngoại quốc mà giúp đỡ họ. Chúng tôi đã tiếp xúc với một số nhà xuất bản, sau đó Văn-bút Quốc-tế cũng đã liên lạc trực tiếp với vài nhà xuất bản để xin quý vị đó bớt ra chút tiền lời giúp đỡ anh chị em văn nghệ sĩ có tác phẩm của mình được tái bản tại ngoại quốc. Vì không được sự hưởng ứng của một vài nhà xuất bản, nên từ đầu năm 1982, Văn-bút Quốc-tế đã tham khảo hai luật sư Hoa-Kỳ về vấn đề này . Ngày 19 tháng 02 năm 1982, nhân đi họp Văn-bút Quốc-tế ở Luân-Đôn, chúng tôi đề nghị với Văn-bút Quốc-tế hãy hoãn lại chuyện nhờ luật pháp can thiệp để Văn-bút Việt-Nam Hải-ngoại chịu trách nhiệm liên lạc với các nhà xuất bản giải quyết êm thấm chuyện này.

Kính thưa quý vị,

Một số anh chị em văn nghệ sĩ ở hải ngoại đã viết và nói nhiều về vấn đề tác và bản quyền, tuy nhiên hôm nay, một lần nữa, chúng tôi xin được phép cất lên tiếng kêu thống thiết nỗi đau khổ, cơ cực của anh chị em văn nghệ sĩ bên nhà cùng quý vị. Anh chị em bên nhà, trong hoàn cảnh bi thảm này, không nghĩ dùng quyền của mình để đòi hỏi sự đóng góp chính đáng của quý vị, nhưng chỉ xin quý vị nghĩ đến hoàn cảnh của anh chị em, giúp đỡ họ trong lúc khốn cùng này để anh chị em sống cầm hơi, và biết đâu lại chả có những sáng tác mới gửi đến nhờ quý vị xuất bản trong tương lai. Sau đây chúng tôi xin kính gửi đến quý vị giám đốc, chủ nhân, địa chỉ của một số nhà văn mà sách của họ đã được tái bản ở Hoa-Kỳ và Âu-Châu. Riêng hai nhà văn Phan Nhật Nam và Duyên Anh thi gia đình họ hiện ở ngoại quốc, sẽ liên lạc trực tiếp với quý vị về vấn đề này. Trước cái đau khổ của các tác giả, một lần nữa kính xin quý vị hãy nghĩ đến họ.

Thành thật cảm tạ quý vị.

Paris, ngày 16 tháng 06 năm 1982
TM. Hội Văn-bút Việt-Nam Hải Ngoại

Tổng Thư Ký
TRẦN TAM TIỆP

Địa chi liên lạc:

M. Trần Tam Tiệp
45, rue de Bellechasse
Paris 75007
FRANCE

Cũng trong số này, ngay trang bên cạnh (trang 5), Nhân Chứng thông báo đã gửi 1.800 Mỹ kim, vào ngày 13 tháng 7, cho Trần Tam Tiệp qua Bank of America. Họ cũng kèm ảnh của bản biên lai để làm chứng:

– NHÂN CHỨNG ĐÃ GỞI TIỀN CHO NHÀ VĂN TRẦN TAM TIỆP

Dưới đây là bản sao ngân phiếu trị giá 1.800 Mỹ Kim cho nhà văn Trần Tam Tiệp, đại diện Văn Bút Việt Nam tại hải ngoại để chia thành ba mươi phần quà khác nhau để gởi về cho các văn nghệ sĩ Việt Nam hiện còn kẹt lại quê nhà. Số tiền này thu được từ đêm văn nghệ đặc biệt do Nhân Chứng bảo trợ vào trung tuần tháng qua. Đặc biệt phần lớn số tiền là do buổi đấu giá bức tranh của họa sĩ Nguyên Khai, mà người mua được là ông Dương Văn Chương, giám đốc Siêu Thị Wai Wai, một siêu thị có tiếng và uy tín nhất trong vùng Westminster với giá là 1.500 Mỹ Kim. Số còn lại là phần ủng hộ của nhà thơ Thái Tú Hạp, từ số bán của tập thơ Chim Quyên Lạc Ngàn trong đêm Văn Nghệ nói trên. Số tới, Nhân Chứng sẽ công bố thơ xác nhận của nhà văn Trần Tam Tiệp, đại diện cho Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại từ Paris. [Nhân Chứng, số 18, ngày 15.7.1982, trang 5]

Gần 1 năm sau, nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ (Lộc Ninh, Miền Nam) báo cho em trai (nhà văn Hồ Trường An, Pháp) biết bà đã nhận được 200 mĩ kim tác quyền nhờ nỗ lực của Trần Tam Tiệp. Lá thư dài 5 trang, xuất hiện trên nguyệt san Văn tại Nam California, do nhà văn Mai Thảo chủ trương, có đoạn:

– (…) À, tao vừa nhận hai trăm đô la, tiền bản quyền những cuốn sách cũ mà các nhà xuất bản ở Hoa Kỳ in lại; đó là nhờ ông Tiệp cùng hội Pen Club can thiệp dùm. Mừng ơi là mừng!Tiền đó tao sẽ sắm sửa cho tụi nhỏ; quần áo của tụi nó bắt đầu tả tơi xơ mướp rồi…[Nguyễn Thị Thụy Vũ, “Thư Sài gòn”, Văn Số 9, trang 23, tháng 3.1983, Culver City, California * Chủ nhiệm & Chủ bút Mai Thảo].

Một lời chứng tương tự từ nhà văn Hoàng Hải Thủy về việc Trần Tam Tiệp giúp lấy tiền nhuận bút mỗi khi ông gửi bài ra đăng tại Hải ngoại ngoài tiền giúp đỡ chung:

-… Nhờ Tiệp tôi được chi – qua Tiệp – khoảng 400 đô. Trong mấy năm trời, tôi nhận được nhiều lần quà của Tiệp. Nhưng tôi chỉ nhận được phần quà của tôi như anh em có tên trong Danh Sách Con Cá của Tiệp. Khi tôi viết bài gửi sang, Tiệp đưa đăng báo, anh em thường nhờ Tiệp gửi tiền về cho tôi là tôi có tiền riêng mà thôi….[Hoàng Hải Thủy, Những tên biệt kích cầm bút: Hồi ký của Một “Tên Biệt Kích Cầm Bút”, trang 92, Làng Văn xuất bản, 2000]

Đó là việc trong vòng Cộng đồng người Việt tỵ nạn. Nay tôi sẽ trưng một văn kiện, mà ông cho tôi một bản sao, để chứng minh Trần Tam Tiệp đã đại diện chúng ta tại Quốc tế. Nói cách khác, văn kiện này phủ nhận hoàn toàn bất cứ giả thuyết toan tính đặt bất cứ cá nhân nào vào vị trí duy nhất đã tranh đấu cho anh chị em ở lại trước diễn đàn quốc tế. Tổng Thư Ký Trần Tam Tiệp—qua sự bảo trợ của Trung Tâm Văn Bút Pháp– gióng lên tiếng nói cho nhà văn và nhà báo Miền Nam bị cầm tù, như trong lần Ủy ban Nhà Văn-bị Cầm tù-VBQT nhóm họp vào ngày 2.10.1980 tại Paris, nghĩa là chưa tới 2 “năm trời” sau khi Trung Tâm được thành lập.

– Toàn Việt Nam đã rơi vào tay Cộng sản Việt Nam gần 6 năm trước. Mục đích của chúng tôi hôm nay không phải là nhắc lại vô số tội ác của những kẻ theo chủ nghĩa Stalin lỗi thời ở Hà Nội, đã được báo chí Tây Phương biết đến một cách rộng rãi. Điều mà chúng tôi có trách nhiệm thu hút sự chú ý của giới báo chí–vốn luôn luôn gắn bó với Tự do, Công lý, Nhân phẩm–những điều chưa bao giờ ngừng mê hoặc những người bị áp bức ở mọi quốc gia trên thế giới–chính là bi kịch về số phận của các nhà văn Việt Nam vẫn bị giam giữ cho tới nay, đã qua đời trong ngục tối, đã bị bỏ quên trong trại giam, đã nhìn thấy mạng sống của mình bị đe dọa trong các trại tập trung được trá hình rửa tội thành “trại cải tạo”. Những nhà văn và nhà báo này phấn đấu hầu như vô vọng. Sự phản kháng của họ bị bỏ quên ngoài quê hương, số phận của họ được ngụy trang bởi chính phủ đương thời nhắm đánh lừa dư luận thế giới. Những gì đang diễn ra ở Việt Nam là một chương mới đáng xấu hổ trong lịch sử nhân loại, là một thách thức đối với các lực lượng tiến bộ trên thế giới và đối với hàng ngũ trí thức tại mọi quốc gia. Hàng trăm ngàn người Việt Nam đã liều mạng vượt đại dương hầu mang đến cho quý vị sự hiểu biết về thực tế đáng buồn này, một trong những khía cạnh của cuộc sống tại nhà tù tập trung Cộng sản đặt trên toàn cõi Việt Nam…/ Le Vietnam entier est tombé entre les mains des communistes vietnamiens il y a bientôt 6 ans. Notre propos aujourd’hui n’est pas de nous étendre sur les innombrables crimes des Staliniens attardés de Hanoi, largement connus d’ailleurs de la presse occidentale. Le point sur lequel nous nous faisons un devoir d’attirer l’attention de cette presse dont l’attachement à la Liberté, la Justice, la Dignité humaine n’a cessé de fasciner les opprimés de tous les pays du monde, est le sort tragique des écrivains vietnamiens encore detenus à ce jour, qui se meurent dans les cachots, qui sont oubliés dans les prisons, qui voient leurs jours menacés dans les camps de concentration baptisés “camps de reeducation”. Ces écrivains et journalistes luttent presque sans espoir. Leur resistance est ignorée a l’extérieur du pays, leur sort est camouflé par le gouvernement en place qui s’ingénie à tromper l’opinion mondiale. Ce qui se passé au Vietnam est un nouveau chapitre honteux de l’histoire humaine, un defi aux forces progressistes du monde, aux intellectuels de tous les pays. Des centaines de milliers de Vietnamiens ont risqué leur vie pour traverser les oceans en vue de vous donner connaissance de cette triste réalité, une des facettes de la vie dans le goulag vietnamien…[Trần Tam Tiệp, “Tuyên ngôn của Trung Tâm Văn Bút VNHN”, Tổng thư ký Trần Tam Tiệp đọc tại buổi họp báo do Trung Tâm Văn Bút Pháp tổ chức, nhân Ngày Nhà văn-bị Cầm tù, ngày 2/10/1980 tại Paris”/ Déclaration du P.E.N. Club Vietnamien à l’étranger lue par Tran Tam Tiep, Secrétaire Général du dit Club à la conférence de presse organisée par le P.E.N. Club Français à l’occasion de la Journée des Ecrivains en Prison le 02 octobre 1980 à Paris]

2.1.3 Đồng hành với đồng đội và đồng nghiệp

Năm 1984, theo lời Trần Tam Tiệp, một số văn nghệ sĩ và nhân sự Miền Nam bị bắt về tội chuyển sáng tác ra ngoại quốc và nhận cứu trợ của ông và/hay Ủy ban Nhà văn-bị Cầm tù. Những người bị bắt gồm: nhà văn/Trung úy Không quân Dương Hùng Cường, nhà văn Doãn Quốc Sỹ, luật sư/ca sĩ Khuất Duy Trác, nhà văn Hoàng Hải Thủy, sĩ quan Không quân/ký giả Trần Ngọc Tự (bút danh Ngọc Tự), nhà thơ Lý Thụy Ý. Họ cũng bắt giam cô Nguyễn Thị Nhạn, một nhân viên bưu điện can đảm đã không nề nguy hiểm giúp làm trung gian.

Theo Hoàng Hải Thủy, họ bị kết các tội lần lượt sau đây:

-…Năm 1988, khi bọn “Những Tên Biệt Kích Cầm Bút”, sau bốn năm tù ở Trung Tâm Thẩm Vấn Số 4 Phan đăng Lưu và Khám Lớn Chí Hòa, sắp “được” đưa ra xét xử lần thứ hai ở cái gọi là Tòa Án Nhân Dân Thành Phố HCM, “Luật sư” Triệu Quốc Mạnh vào nhà tù Chí Hòa gặp chúng tôi, anh là người sẽ “biện hộ” cho nhóm bị gọi là Biệt Kích Văn Nghệ trước tòa. Anh nói: – Các anh viết bài gửi ra nước ngoài làm cho họ đau lắm. Họ thù các anh và các anh đã bị khổ sở mấy năm rồi. Bây giờ đưa các anh ra tòa tôi thấy họ có vẻ muốn làm cho xong đi. Các anh làm họ đau, họ bỏ tù các anh. Như vậy là huề. Lần này ra tòa, tôi nghĩ các anh không nên găng với họ. Mềm dịu cho xong đi. Các anh ở tù mấy năm như vậy cũng là đủ (…) Năm 1986, chúng tôi bị kết tội “gián điệp”, án tù tối thiểu 12 niên đến tối đa tử hình (…) Trở về Chí Hòa nằm ngâm thơ Ngồi Rù thêm hơn một niên nữa đến đầu năm 1988, chúng tôi mới lại “được” trở ra tòa án thành phố HCM chuyên xử tội nhân dân lần thứ hai. Lần này án “gián điệp” ác ôn đã được bỏ, thay vào đó là tội “Tuyên truyền phản cách mạng”. Tội này có thể gọi là “tội nhẹ nhất trong các tội phản động dưới chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa.”… [Hoàng Hải Thủy, Những tên biệt kích cầm bút-Phần 1- https://hoanghaithuy.wordpress.com/2007/11/16/nh%E1%BB%AFng-ten-bi%E1%BB%87t-kich-c%E1%BA%A7m-but-ph%E1%BA%A7n-1/]

Hai năm sau, quyển Những tên biệt kích cầm bút, với cốt truyện và nhân vật dựa trên vụ án, được phát hành:

Minh Kiên & Nam Thi, đồng tác giả Những tên biệt kích cầm bút, 1986

Cuốn Những tên biệt kích cầm bút mà tôi có do Nhà Xuất bản Công An Nhân Dân tại Hà Nội in lần thứ nhất, 30.000 cuốn, khổ nhỏ 13cm x 19cm, 176 trang, tháng chạp, 1986] nhưng in ấn tại Sài gòn (TP Hồ Chí Minh). Sau hơn 10 năm chiếm được Miền Nam trù phú và “tiếp thu” các máy in tân tiến tại Sài gòn, Những tên biệt kích cầm bút tượng trưng cho sự cẩu thả của họ khi cuốn sách chính ra không có bìa. Bìa chỉ là giấy thường, dùng để in ruột, nhưng “đẳng cấp” hơn vì có màu, mà cũng chỉ có màu ở bìa trước, còn bìa sau vẫn …mặt sắt đen sì. Nay nói tới số phận của giấy. Đó là loại giấy mà cả đời tôi ở Miền Nam chưa được hân hạnh chứng kiến: mỏng nhưng không phải mỏng như loại giấy Kinh Thánh mà xạm, vảng xỉn gần như xám xẫm. Sau khi đề cập tới hình thức, nay tới nội dung. Họ viết trại tên nhân vật một cách cố ý hầu ai cũng nhận ra ngay được: (Khuất) Duy Trác thành Khuất Duy, Doãn Quốc Sỹ thành Đoàn Quốc, Nguyễn Thị Nhạn thành Nguyễn Thị Yến, Trần Ngọc Tự thành Trần Ngọc Thự, Hoàng Hải Thủy thành Hoàng Hải, Dương Hùng Cường thành Dương Hùng. Trần Tam Tiệp và “Tổng Thư ký Hội văn bút Việt Nam hải ngoại” thì diễn hành nguyên bản qua rất nhiều trang. Đó là cả một “tác phẩm”, còn bài thì cũng không thiếu. Đây là 1 thí dụ trên tờ An Ninh Thế Giới-Chuyên đề của báo Công An Nhân Dân:

-… Đáng chú ý, trong số đó có Trần Tam Tiệp (Trung tá sĩ quan chiến tranh chính trị của lực lượng Không quân Sài Gòn) dù không dính dáng vào văn chương bao nhiêu, nhưng giai đoạn đầu ở hải ngoại, Tiệp đã chiếm ghế “Tổng thư ký” của “Văn bút Việt Nam hải ngoại” đến mấy nhiệm kỳ liền. Tiệp đã tìm cách móc nối với một số phần tử phản động trong nước, kích động họ gửi tác phẩm có nội dung xấu ra nước ngoài để sử dụng vào các chiến dịch tuyên truyền chống Việt Nam (…) Ở Việt Nam, Nhà nước luôn đề cao và coi trọng những đóng góp của những nhà văn chân chính (…) Và quan trọng ở Việt Nam không có ai là “nhà văn bị cầm tù”. Đó là thực tế! [Thi Nga, “Tổ chức ‘Văn Bút Quốc tế’ và những hoạt động chống phá Việt Nam”, An Ninh Thế Giới-Chuyên đề của báo Công An Nhân Dân, Số 598, trang 29, Thứ bảy, ngày 21.10.2006]

Người phản bác Minh Kiên và Nam Thi không phải là Trần Tam Tiệp mà là 2 người từng bị bắt giam: Hoàng Hải Thủy và Ngọc Tự.

Ø Hoàng Hải Thủy và “Dượng Ba” Trần Tam Tiệp

Nhà văn Hoàng Hải Thủy, sau khi được nhập cư vào Hoa Kỳ, đã phản bác Minh Kiên – Nam Thi bằng loạt bài cùng tên của chính ông. Loạt bài này, đăng lần đầu trên tờ Ngày Nay, Texas, dẫn giải về tác giả và sinh hoạt báo chí văn chương trước và sau 1975 tại Sài gòn hầu xét lại những điều Minh Kiên-Nam Thi viết về họ và Miền Nam:

– Khi báo với bạn đọc loạt bài “Những Tên Biệt Kích Cầm Bút” sẽ được đăng trên tờ Bán nguyệt san Ngày Nay, ấn hành ở Houston, tôi viết: “Mời bạn đọc trên Ngày Nay “Những Tên Biệt Kích Cầm Bút”, bản kết tội của Minh Kiên – Nam Thi, nguyên Đại tá Tổng Biên Tập và Đại tá Phó Tổng Biên Tập Tuần báo Công An Thành Phố Hồ Chí Minh. Phần trả lời của Hoàng Hải Thủy, một trong những người bị Cộng sản Việt Nam gọi là “Những Tên Biệt Kích Cầm Bút”… [Hoàng Hải Thủy, Những tên biệt kích cầm bút-Hồi ký của một “Tên Biệt Kích Cầm Bút”, trang 3, Làng Văn xuất bản, 2000, https://hoanghaithuy.wordpress.com/2007/11/16/- ngày 11.6.2007]

Ông cho biết lý do họ nhắm đến Trần Tam Tiệp/ “Dượng Ba” một cách đặc biệt:

-… Trung tá Không quân VNCH Trần Tam Tiệp, ông “Dượng Ba” thương mến của anh em chúng tôi. Công an Thành Hồ cay cú Dượng Ba của chúng tôi nhất. Mấy ảnh kết tội Trần Tam Tiệp là người chủ động trong những việc:

1. Tranh đấu trong những tổ chức văn học – chính trị quốc tế để bảo vệ những văn nghệ sĩ Saigon bị cộng sản đàn áp.

2. Tố cáo trước dư luận thế giới những hành động bạo tàn của VC ở Việt Nam.

3. Làm nhịp cầu liên lạc giữa những văn nghệ sĩ Saigon sống dưới ách đàn áp thô bạo của cộng sản với những tổ chức văn học – nhân quyền quốc tế như PEN International, Amnesty International: Hội Văn Bút Quốc Tế, Hội Ân Xá Quốc Tế.

4. Cung cấp sự giúp đỡ về tinh thần và tiền bạc cho những văn nghệ sĩ kẹt giỏ ở Thành Hồ đỡ tả tơi, cuộc sống bớt chút màu sắc đen hơn mõm chó mực.

Công an Thành Hồ gán cho Trần Tam Tiệp cái tội “thúc đẩy chúng tôi viết và gửi tác phẩm ra nước ngoài…” Và Công an Thành Hồ cay cú nhất vì mấy ảnh cóc đụng được vào cái lông chân nào của Trần Tam Tiệp. Dượng Ba của chúng tôi sống ở Paris. Các anh Công an VC hung hăng con bọ xít bắt, bỏ tù mút chỉ cà tha mấy tên dzăng nghệ sỡi kẹt giỏ bị mấy anh gọi là Biệt Kích Cầm Bút — mấy ảnh là công an VC cầm súng — nhưng mấy ảnh hận mà hổng có làm gì được Dượng Ba Trần Tam Tiệp của chúng tôi. Vì vậy mấy ảnh cay cú dữ dội… [Hoàng Hải Thủy, sđd, trang 26]

Ngoài Hoàng Hải Thủy là Trần Ngọc Tự, đồng đội và bạn thân của Trần Tam Tiệp.

Ø Sĩ quan Không Quân/Khối Chiến Tranh Chính Trị/Thư ký Tòa soạn Nội san Lý Tưởng Ngọc Tự (Trần Ngọc Tự)

Ngoài Hoàng Hải Thủy, sĩ quan Không quân Trần Ngọc Tự (bút danh Ngọc Tự, 9. 1948, Ninh Bình, Việt Nam-6. 2025, Houston, Texas) phản bác các loại tin này bằng một bài viết tưởng niệm Trần Tam Tiệp. Ông bị chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa bắt giam 2 lần sau khi Sài gòn thất thủ. Lần thứ nhất từ năm 1975 tới năm 1981 vì là sĩ quan Chiến tranh Chính trị/ Thư ký Tòa soạn nội san Lý Tưởng, Binh chủng Không Quân. Lần thứ hai từ năm 1984 tới năm 5.1988 vì thuộc một nhóm văn nghệ sĩ đã gửi sáng tác ra ngoại quốc. Ông định cư tại Houston, Hoa Kỳ cùng gia đình vào năm 2008. Riêng ông còn lãnh nhiệm vụ chuyển tiền và quà cứu trợ từ Trần Tam Tiệp nên có thẩm quyền về vấn đề này. Thứ nhất, Ngọc Tự xác nhận nhiều sự cứu trợ đến thẳng từ Trần Tam Tiệp cùng bạn hữu, chứ cũng không chỉ từ quốc tế. Thứ hai, ông cũng vô tình xác nhận lý do khiến Trần Tam Tiệp không muốn gia nhập Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại-Liên Trung tâm:

– … Ngoài gia đình thân tộc, không biết có huynh đệ Không Quân nào còn nhớ đến người chiến binh lão làng dễ mến, thật đáng yêu ấy. Và giới văn bút hải ngoại, có ai nhớ đến ông Tổng Thư Ký tiên khởi, rồi liên tiếp đảm nhận thêm mấy nhiệm kỳ nữa. Đấy là anh Trần Tam Tiệp, người đã góp công sức cùng với các tên tuổi quen thuộc như Luật sư Trần Thanh Hiệp, Thi sĩ Nguyên Sa, Nữ sĩ Minh Đức Hoài Trinh… hình thành Hội Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại rất sớm ở Paris từ năm 1978, cùng những công việc thầm lặng đầy ý nghĩa nơi tháng ngày đó (không phải là đối với tất cả, nhưng ít ra cũng với nhiều người) (…) Anh tốt nghiệp khóa 2 Sĩ quan Trừ bị Nam Định năm 1952-1953 (bị gọi động viên khóa 1, nhưng vì bệnh nên được hoãn đến khóa 2), rồi đi thụ huấn chuyên môn về Không Quân bên Pháp. Là sĩ quan cấp tá thuộc hàng kỳ cựu trong Quân chủng, đã trải qua nhiều chức vụ chỉ huy tại các đơn vị. Tôi cũng không hiểu sao con đường binh nghiệp của anh chừng như hơi gập ghềnh, và có vẻ chậm bước so với những người xuất thân cùng khóa. Điều này chừng như không phải là nỗi bận tâm của anh. Vì vậy, dễ hiểu khi thấy anh thật bình dị, thanh thản vui vẻ hòa đồng với tất cả mọi người, dù cấp bậc dưới. Nhiều người nói tính cách con người anh đã là như vậy từ rất lâu, hồi còn phục vụ tại các đơn vị Không Quân ngoài miền Trung (…) Trong anh cũng luôn có những nỗi thao thức, khắc khoải của một kẻ sĩ ưu thời mẫn thế, trước tình trạng đất nước đang có chiến tranh và xã hội thì thật nhiều những vấn đề. Hai tập tiểu luận Hoa Kỳ Bốc Lửa và Đế Quốc Xanh của anh, đã bầy tỏ những suy nghĩ và phân tích, nhận định cùng là sự đánh giá về đường lối cũng như chính sách của Hoa Kỳ tại Việt Nam qua việc tham chiến, việc can thiệp quá sâu vào lãnh vực chính trị, đưa đến những hậu quả không mấy tốt đẹp cho đất nước và dân tộc Việt Nam. Vì nội dung nặng nề công kích và gay gắt lên án đồng minh Hoa Kỳ, nên hai tập sách này chỉ được in ấn và phổ biến rất hạn chế trong vòng thân hữu (…) Thế rồi biến cố 30 tháng Tư năm 1975 đau thương của đất nước và dân tộc ập đến trong bàng hoàng xót xa đầy cay đắng. Anh Trần Tam Tiệp đã kịp ra đi trong những ngày cuối cùng căng thẳng và sôi động. Ở lại quê hương, tôi bước chân vào những tháng ngày lao tù, khi người Cộng sản hoàn tất việc cưỡng đoạt miền Nam (…) Sống tại Hoa Kỳ được ít năm, anh chuyển sang Pháp cho gần gũi gia đình Paul, theo ước mong của người con trai thứ hiếu thảo. Khi chung sức hình thành Hội Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại tại Paris năm 1978, và được tín nhiệm vai trò Tổng Thư Ký; cùng lúc với sự ra đời khi ấy của những lực lượng, tổ chức đấu tranh, anh đã nghĩ ngay đến tôi và những phác họa công việc (…) Riêng trong phạm vi chữ nghĩa, cùng với anh Dương Hùng Cường và một vài anh chị khác như Doãn Quốc Sỹ, Hiếu Chân Nguyễn Hoạt, Vũ Bằng, Hoàng Hải Thủy, Khuất Duy Trác, Lý Thụy Ý…, qua nhiều cách thức, chúng tôi đã liên lạc và gửi sang anh một số bài vở, sáng tác gồm các thể loại Văn, Thơ, Nhạc,Tiểu luận, phóng sự hình ảnh…,nội dung bầy tỏ những nhận định, suy tư hay cảm nhận về cuộc sống xã hội đầy khổ hạnh và khắc nghiệt dưới chế độ Cộng Sản. Ngoài việc thỉnh thoảng gửi nguồn trợ giúp nhóm anh chị em chúng tôi bằng chính từng đồng tiền tiết kiệm từ đồng lương của một công việc tầm thường nơi xứ người, anh cũng còn vận động, tìm kiếm thêm sự yểm trợ, để gửi quà thân tình cho nhiều văn nghệ sĩ khác nữa. Tất cả cũng là do bản tính của anh, luôn muốn giúp đỡ mọi người, cách riêng các bằng hữu. Thế rồi đi đến việc nhóm anh em chúng tôi bị chính quyền Cộng sản bắt giữ vào đầu tháng Năm 1984 và mấy năm sau đưa ra tòa xử với nhiều mức án tù giam. Anh Hiếu Chân Nguyễn Hoạt, anh Dương Hùng Cường đã chết trong trại giam Chí Hòa và Phan Đăng Lưu (…) Vụ án khá ồn ào và sôi nổi một dạo ở trong nước cũng như hải ngoại. Ở Hải ngoại, thường được nhắc đến nhiều lần với tên gọi “Những tên biệt kích cầm bút”, nhan đề quyển truyện viết về vụ án mà tác giả là mấy ông nhà văn Công an Cộng sản (…) Anh em chúng tôi bị bắt hồi giữa năm1984, năm sau 1985, anh quá mệt mỏi và chán ngán nên rút lui khỏi Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại, do gặp nhiều sự chống đối của các ông nhà văn cao ngạo, nhân danh thành phần trong văn giới đã “Marque déposée” (nhãn hiệu đã cầu chứng) lâu đời, không phải tay ngang như anh. Anh chỉ sinh hoạt với Văn Bút Quốc Tế, và là người phụ trách vấn đề Việt Nam trong Ủy Ban Bảo Vệ Các Nhà Văn Bị Cầm Tù, rất được ông Chủ tịch đương nhiệm Thomas Von Vegesack và mọi người vô cùng trọng vọng, kính nể (…) Có thể từ khi gặp tai nạn rồi ngưng mọi sinh hoạt văn chương báo chí cũng như trong Hội Văn Bút, hình ảnh và con người anh đã chìm dần vào quên lãng nơi nhiều người. Điều thực tế phũ phàng này là chuyện hiển nhiên dễ hiểu. Nhưng đâu phải hoàn toàn như thế (…) Anh Antoine Trần Tam Tiệp cũng đã trải qua mười lăm năm sa mạc bệnh tật đời mình trong chân dung như một đan sĩ. Nơi tháng ngày dài vác Thập giá khổ hạnh đó, chắc hẳn anh cũng đã phải chiến đấu với biết bao nhiêu thứ vây bủa, để sống thật thanh thản trọn vẹn, với tâm tình phó thác trao dâng mọi sự cho Chúa, như suốt cả một đời đã sống trong tâm tình này. Và chính vì vậy, anh xứng đáng để được Chúa ban cho phần thưởng nước Trời. [Ngọc Tự, “Mười năm người cũ”, 2019, Richmond, Texas-Diễn đàn T. Vấn & Bạn hữu, Ngày 2. tháng giêng.2020, https://t-van.net/ngoc-tu-muoi-nam-nguoi-cu/]

Đọc mấy câu của Ngọc Tự mà tôi càng ngao ngán: “… Và giới văn bút hải ngoại, có ai nhớ đến ông Tổng Thư Ký tiên khởi, rồi liên tiếp đảm nhận thêm mấy nhiệm kỳ nữa (…) Có thể từ khi gặp tai nạn rồi ngưng mọi sinh hoạt văn chương báo chí cũng như trong Hội Văn Bút, hình ảnh và con người anh đã chìm dần vào quên lãng nơi nhiều người. Điều thực tế phũ phàng này là chuyện hiển nhiên dễ hiểu…” (sđd). Chính “thực tế phũ phàng” này là một trong những lý do tôi phải làm sáng tỏ cho lịch sử của Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại chứ không riêng cho Trần Tam Tiệp. Sau Ngọc Tự, tôi xin trích dẫn một phần lá thư từ giáo sư/dịch giả/nhà nghiên cứu /Cựu Chủ tịch Chi nhánh TT Văn Bút Miền Đông Nguyễn Ngọc Bích,

Ø Nguyễn Ngọc Bích: Trung tâm Văn Bút VNHN, ngoài một thời gian gián đoạn ngắn ngủi, chỉ đặt tín nhiệm duy nhất vào Trần Tam Tiệp, người đảm nhận Ủy Ban này ngay từ đầu…

Những giòng dẫn trên có trong lá thư đề ngày 16 tháng giêng. 1996 từ Nguyễn Ngọc Bích gửi tới Văn Bút Quốc Tế. Ông báo động về sự an toàn của nhà văn Miền Nam qua vị trí độc nhất của Trần Tam Tiệp:

-… Như quý vị thừa biết, việc tạo lập và lưu giữ/cập nhật hồ sơ về nhà văn bị cầm tù là một công việc cực kỳ tế nhị nên đó chính là lý do Trung tâm Văn Bút VNHN, ngoài một thời gian gián đoạn ngắn ngủi, chỉ đặt tín nhiệm duy nhất vào Trần Tam Tiệp, người đảm nhận Ủy Ban này ngay từ đầu (…)Nay Trần Tam Tiệp không khỏe, Ban Chấp hành sẽ chỉ định người thay thế, nếu được, với sự đồng ý và cố vấn của ông ấy. Bởi thế, chúng ta sẽ không chỉ bất lịch sự nếu thay thế không cho ông ấy biết, mà sẽ gặp khó khăn nếu mong được ông ấy giao lại hồ sơ của Ủy Ban (…) Tôi sẵn sàng giúp đỡ quý vị hoặc Ủy Ban Nhà Văn-Bị cầm tù, vì bản thân là Giám đốc Ủy ban Helsinki Việt Nam nên chúng tôi có rất nhiều tin tức về vấn đề các nhà văn bị cầm tù ở Việt Nam. Nhưng chúng tôi luôn nhường quyền ưu tiên cho Trần Tam Tiệp và Trung tâm Văn Bút VNHN trong vấn đề này/ (…) As you are well aware, creating and maintaining files about writers in prison is extremely sensitive work and that is why the Vietnamese Writers Abroad PEN Center has, with only one short interruption, trusted but one person since the beginning with this work: Mr. Tran Tam Tiep (…) Now that Mr. Tiep is incapacitated it is up to the Executive Board of the Vietnamese Writers Abroad PEN Center to appoint his replacement, with his consent and advice if possible. It is not only discourteous to replace him without his knowledge, it will be very difficult to secure the files from him by doing so (…) I stand ready to be of any help to you or your committee since I am a Director of the Vietnam Helsinki Committee and we have a great deal of information on the matter of writers in prison in Vietnam. But we always yield precedence to Mr. Tran Tam Tiep and the Vietnamese Writers Abroad PEN Center when it comes to this matter… [Nguyễn Ngọc Bích, “Thư gửi Bà Sarah Whyatt- Ủy ban Nhà văn-bị Cầm tù”, VBQT, ngày 16, tháng giêng.1996 * Bản sao lá thư này do Cựu Chủ tịch Trung Tâm VB Miền Đông Nguyễn Ngọc Bích gửi đến cho Nguyễn Tà Cúc)

Khi tạm bình phục, Trần Tam Tiệp được Nguyên Sa, Viên Linh, Nguyễn Ngọc Bích báo cho biết tôi chính là người thay thế ông trong “thời gian gián đoạn ngắn ngủi” ấy. Đó là lý do ông trao tặng và cho phép phổ biến một số tài liệu không cần bảo mật để ít nhất, một số tin tức về Ủy Ban sẽ được lưu lại. Đúng như dịch giả/nhà biên khảo/nhà hoạt động Nguyễn Ngọc Bích đã ám chỉ trong thư, mọi tài liệu quan trọng nhất và bí mật nhất liên quan đến Ủy ban Nhà Văn-bị Cầm tù đều do Trần Tam Tiệp nắm giữ rồi, sau này, tan biến hầu hết vào quãng lịch sử đau đớn của Miền Nam. Trong khi đó, mỗi Ban Chấp Hành đều có một Ủy ban Nhà văn-bị Cầm tù với Trưởng Ủy ban riêng. Giữa các chủ tịch mà tôi biết, Trần Thanh Hiệp bỏ nhiều công sức vào việc vận động cho văn nghệ sĩ bị cầm tù vì ông đích thân tham dự các Đại Hội Đồng Văn Bút và liên lạc thường xuyên với các Trung Tâm thành viên khác của VBQT. Trường hợp Trần Tam Tiệp chỉ là 1 trường hợp bất thường theo sự sinh hoạt nhắm cho hữu hiệu và trên hết thẩy, bảo mật, của riêng ông. Trong một lá thư gửi cho Viên Linh, ông đã vô tình lộ ra lý do của chủ trương độc lập ấy. Nói một cách khác, ông xác nhận nguồn tin của Ngọc Tự:

-… Tôi (…) để làm riêng cho VBQT vừa nhẹ người, yên thân lại không bị gây thù oán với ai… [Trần Tam Tiệp, “Kính anh Viên Linh”, ngày 22.3.1994, Paris]

Quả người tiền nhiệm của tôi không hề nói ngoa. Tôi quá hiểu Trần Tam Tiệp qua kinh nghiệm thân phận con ong cái kiến “ăn cơm nhà, thổi tù-và cho hàng tổng”, lại còn bị mấy văn hữu văn hào nhà ta yêu sách đến nơi đến chốn. Thậm chí, “gái góa lo việc triều đình” đã không-ăn-cái-giải-gì còn bị vu cáo từ đời riêng đến y phục (chiếc mini-jupe của tôi được đặc biệt chiếu cố), bị ném thư rơi vào nhà… bạn mình, hay nửa đêm bị gọi điện thoại hỏi thăm sức khỏe vv. và vv. thì ai còn muốn “ôm rơm thêm chật bụng” với thứ “quyền rơm vạ đá” ấy? Như Trần Tam Tiệp tiên đoán, tôi đã không hề được “nhẹ người” hay “yên thân” ròng rã suốt “mấy năm trời” (mượn chữ Trịnh Thanh Thủy). Trái lại, còn bị gieo mấy chữ “gây thù (chuốc) oán” với các văn hữu văn hào tưởng đâu đã được cầu- chứng-tại-tòa, cộng thêm vài văn hữu văn hào khác từ món… hương hỏa bàn giao từ nhiệm kỳ Trần Tam Tiệp. Tôi rất tiếc không có dịp quen ông thân hơn, một người hy sinh (đúng nghĩa đen) cho đồng đội và đồng hội. Nguyên Sa không bao giờ quên nhắc tới Trần Tam Tiệp mỗi lần có dịp hội họp anh chị em Văn Bút:

– Tôi bàn với anh Trần Tam Tiệp, tôi tìm lại những danh sách, những địa chỉ, những đường dây liên lạc… Cái công làm thành Văn bút chính là do Trần Tam Tiệp. Không những anh dựng ra Văn bút qua những khó khăn, anh là người thuyết phục các Hội Nhà văn Thế giới và Ủy ban Nhà văn Bị Cầm tù trong các Hội Nhà văn Thế giới hỗ trợ cho anh để tranh đấu cho các nhà văn còn bị cầm tù tại Việt Nam…Trần Tam Tiệp bị ngã gục vì tê liệt. Từ năm 1975 cho tới 1995, theo sự hiểu biết của chúng tôi, không quá ba lần anh Tiệp bị tấn công trước những cửa hầm metro. Họ muốn đoạt chiếc cặp của anh, rất may không có tài liệu. Nhà của anh cũng bị vào nhà lục soát … Văn bút Việt Nam được thành lập tại sao? Ở một đầu là sáng kiến của các nhà văn Hung Gia Lợi 5 năm mới vào được Văn bút Quốc tế. Văn bút Việt Nam 1 năm đã được nhận ngay. Do kinh nghiệm đó, Văn bút Việt Nam đã lẫm liệt tranh đấu cho nhân quyền thế giới trong suốt bao nhiêu năm nay nhưng hồi đầu nền tảng là công của Trần Tam Tiệp. Hôm nay, nhân ngày đầu năm, tôi thuật lại và mong nước ta sẽ được giải phóng khỏi Cộng sản và nhà văn tiếp tục làm chủ nhà văn. [Nguyên Sa, “Phát biểu tại Đại hội Văn bút Kỳ V, ngày 24 tháng 2, 1996”, Chủ tịch Viên Linh và Ban Chấp Hành nhiệm kỳ 1993-1995 tổ chức, Westminster, Nam California].

(xem tiếp kỳ chót)

bài đã đăng của Nguyễn Tà Cúc

Phần Góp Ý/Bình Luận Cancel

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

Tên/Bút hiệu (* cần bỏ vào)

EMail (* cần dùng email thật - Sẽ không có ai nhìn thấy ngoài chính bạn)

Website (tùy nghi)

2 Bình luận

Paul says:

25/12/2025 at 3:25 am

Chào Chị Cúc,
Tôi là Paul, con ông TTT [Trần Tam Tiệp] ở Pháp qua thăm Má ở Cali. Ông Nguyễn Xuân Thiệp có gửi bài Chị viết về Bố cho Má. Tôi đọc bài Chị viết rất cảm động và hiểu thêm về Bố tôi. Cách đây mấy năm có gặp và liên lạc với Trần Ngọc Tú và Cô Nguyễn Thị Nhàn.Tôi còn ở Mÿ đến 12/01/2026 có dịp thì mình liên lạc nhau bằng mail hay gặp nhau. Cảm ơn Chị và ban tạp chí Da Màu đã viết và nhớ đến Bố tôi.
Paul

Trả lời »
- nguyễn tà cúc says:
  
  11/01/2026 at 6:55 am
  
  Thưa ông Paul,
  Chân thành cảm ơn ông đã hạ cố mà nghĩ đến tôi để có lời thăm hỏi. Lời thư của ông là một trong những khích lệ vô giá để tôi tiếp tục công việc. Xin kính chúc ông thượng lộ bình an/Bon voyage.-Nguyễn Tà Cúc
  
  Trả lời »