3. Tiền Khởi Hành-Hoa Kỳ: Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao

Tôi chọn mốc thời gian 1988 khi giới văn nghệ hải ngoại, như Viên Linh, sửa soạn cho một Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Hải ngoại (Trung tâm Văn Bút VNHN) quy củ, hợp pháp và hữu hiệu hơn. Mốc thời gian này sẽ chấm dứt vào tháng 11.1996 khi Khởi Hành-Hoa Kỳ ra mắt, sau khi các tạp chí do Viên Linh tục bản như Thời Tập, hay thành lập như Ý Thức đều không tồn tại nổi trên dưới 1 năm.

3.1 Thời Tập tục bản và Ý Thức

Trước 1975, Viên Linh sống cuộc đời an nhàn của một nhà báo có tiếng và một nhà văn có tác phẩm được xuất bản từ những truyện đăng từng kỳ trên nhật báo. Quen biết nhiều nhưng hầu như không thuộc nhóm bạn thân nào, không vì bản tánh cô độc mà vì chọn cuộc sống không ràng buộc. Ở nghĩa này, tình bạn cũng là một thứ ràng buộc vô dụng. Sau khi Khởi Hành đình bản, Viên Linh lập Thời Tập tại Sài Gòn vào năm 1972. Tháng 4. 1975, Viên Linh di tản sang Hoa Kỳ. Cuộc di tản 1975 sẽ thay đổi tất cả. Khởi Hành-Hoa Kỳ là mối duyên không tiền định vì trước đó, ông đã tục bản Thời Tập 2 lần nhưng không thành công. Giữa 2 lần Thời Tập, ông cũng đã lập nguyệt san Ý Thức nhưng phải đình bản ngay sau số ra mắt, nghĩa là ông đã thử thời vận tổng cộng 3 lần, nhưng không lần nào vượt nổi thử thách 1 năm đầu.

3.1.1 Thời Tập tục bản, Virginia, 1979

Khi định cư tại Virginia, ông tục bản Thời Tập vào tháng 4 năm 1979, giữ phần Chủ nhiệm & Chủ bút. Dịch giả Nguyễn Hữu Hiệu nhận trách nhiệm Tổng Thư ký Tòa soạn và Trần Đình Thục (Paris) phụ trách phần Minh Họa.

Thời Tập, Chủ nhiệm & Chủ bút Viên Linh
Fairfax, Virginia
Số 4, tháng 12.1979. Giá 1mk 95

Thời Tập khổ 6 in x 9 in, ra được 4 số: số 1, tháng 4. 1979; số 2, tháng 7. 1979; số 3, khoảng tháng 9.1979 và số 4, tháng chạp. 1979. Giữa khoảng thập niên 80, ông bỏ Virginia sang California, làm việc cho một nhà in tại thành phố Fullerton:

Mẹ ạ, con nay đã nửa đời
Về không có chốn tới lầm nơi
Nhân gian mẹ nói vô cùng rộng
Con chỉ mong tìm một chỗ thôi
(Viên Linh, “Fullerton, California” (1984)

Ông chọn California, môi trường không thể thiếu, định tâm trở lại nghề báo. Mới đầu, nhà báo Đỗ Ngọc Yến giúp đỡ bằng cách mời vào phụ trách Nhà Xuất bản Người Việt. Hầu như ngay lập tức, ông dự định tục bản Thời Tập-Tập san Văn học Nghệ thuật Việt Nam với nhà phê bình Lê Huy Oanh giữ phần Tổng Thư ký Tòa soạn, cùng một ban chuyên môn hùng hậu gồm 12 văn nghệ sĩ tên tuổi quy tụ từ vài tiểu bang Hoa Kỳ và Canada.

Nhật Ký Viên Linh, 1985
(Dự định tái bản Thời Tập, tháng 3.1985, Fullerton, California)

Danh sách Ban Chủ Biên viết tay trong quyển vở nhật ký mở đầu bằng Chủ biên Văn: Nguyễn Xuân Hoàng rồi tiếp tục bằng Chủ biên Thơ: Trúc Chi; Chủ biên Hội họa: Lê Tài Điển; Chủ biên Kiến trúc: Mai Chửng; Chủ biên Triết học Đặng Phùng Quân; Chủ biên Thần học: Nguyễn Hữu Hiệu; Chủ biên Ngôn Ngữ học: Phạm Văn Hải; Chủ biên Sử Địa: Nguyễn Khắc Ngữ; Chủ biên Văn học Anh ngữ: Đỗ Khánh Hoan; Chủ biên Văn học Hoa ngữ: Đào Mộng Nam; Chủ biên Văn học Pháp ngữ: Lê Huy Oanh và kết thúc với Chủ biên Văn nghệ: Vũ Thùy Hạnh. Lần này, Viên Linh có tham vọng mở rộng hơn vì thị trường sách báo và sinh hoạt văn nghệ tại California tấp nập hơn thời 1979 tại Virginia. Tuy thế, Thời Tập không thành; thay vào đó là Ý Thức, tạp chí thuộc Trung Tâm Văn bút (VB) Nam Cali.

3.1.2 Nguyệt san Ý Thức, Thành phố Santa Ana-California, 1989

Sau khi đắc cử Chủ tịch Trung Tâm VB Nam Cali, ông lập nguyệt san Ý Thức, nhân danh “Trung Tâm Văn Bút Miền Tây Hoa Kỳ”, ra mắt vào tháng 3.1989 tại thành phố Santa Ana, California.

Trần Văn Nam, “Lục bát bí ẩn trong Thơ Nguyên Sa”, Ý Thức, tháng 3.1989

Ý Thức khổ 8 in x 10 ¾ in, dày 88 trang, có ban chủ biên gồm nhiều tác giả tên tuổi như Chủ biên Văn học Việt Nam: Lê Huy Oanh và Nguyễn Hưng Quốc với Nguyễn Hưng Quốc kiêm Chủ biên Thi Ca, Chủ biên Văn học Nho văn: Đào Mộng Nam, Chủ biên Văn học Chữ Nôm: Nguyễn Ngọc Bích và Trần Lam Giang, Chủ biên Hội họa Điêu khắc Việt Nam: Thái Tuấn và Mai Chửng, Chủ biên Hội họa Thế giới: Nguyễn Cầm và Lê Tài Điển vv. .

Kèm vào danh sách Chủ Biên là danh sách Trị Sự, dẫn đầu bằng Giám đốc: Định Nguyên, Tổng Thư ký: Đỗ Thái Nhiên và Quản lý: Vũ Thùy Hạnh. Ngay lập tức, chúng ta có thể nhận ra Ý Thức không phải loại nội san. Viên Linh không từ chối “tham vọng” đẩy Ý Thức lên ngang hàng với một tạp chí văn học:

– Tạp chí nghiên cứu văn hóa, phê bình văn học, sáng tác nghệ thuật Ý THỨC hân hoan chào mừng sự cộng tác đến từ mọi khuynh hướng Văn hóa, Văn học, Tôn giáo, mọi tác giả khác biệt dù là khác biệt đến từ hai tạp chí Đại Học và Tư Tưởng, Bách Khoa và Văn, Văn Hóa Ngày Nay và Sáng Tạo, Vấn Đề hay Thời Tập. Diễn đàn này vì thế có tham vọng đón nhận cả sự chuyên biệt, như chuyên biệt của tạp chí Sử Địa, như chuyên biệt của tạp chí Vạn Hạnh. Và dọc đường thời gian từ 1954 tới 1975, từ 1975 tới giờ phút này, trên đó có người đã thành danh trong khi có kẻ mới chào đời. Bạn có thể thấy ngay những điều đó trong số ra mắt này… [Viên Linh, “Ý Thức chào mừng bạn đọc”, trang 1, tháng 3.1989]

Hầu hết các chủ biên góp mặt đầy đủ với “Sự sa đọa giáo dục ở Miền Bắc”, Lưu Trung Khảo; “Ta còn để lại gì không”, mộc bản Võ Đình; “Châu bản Nhà Nguyễn”, Hà Mai Phương; “Dịch thơ Lý Bạch Trương Hổ”, Đào Mộng Nam; “Chỗ đứng của nhà thơ giữa cái bàn và cái ghế”, Phạm Công Thiện; “Cái sáo trong thơ”, Nguyễn Hưng Quốc vv. Bên cạnh đó, nhà phê bình Trần Văn Nam nhận xét về thơ lục bát Nguyên Sa.

Sau khi có báo nhưng chưa phát hành, một Phiên Họp được triệu tập vào ngày 10.3.1989 cho Ban Chấp Hành nhận xét. Theo biên bản Phiên Họp, đa số những người hiện diện như Nguyễn Văn Thọ, Viên Linh, Bùi Bích Hà, Đỗ Ngọc Yến, Định Nguyên, Vũ Thùy Hạnh và Khánh Trường yêu cầu trở lại danh tính “Trung Tâm VB Nam Cali” vì không hề có “Trung Tâm Văn Bút Miền Tây Hoa Kỳ” như đã xướng trên báo. Viên Linh giải thích ông muốn áp dụng thể thức của Trung Tâm Văn Bút Hoa Kỳ, một Miền Tây và một Miền Đông. Sau khi nhận xét tờ báo “thiếu sinh khí”, Đỗ Ngọc Yến (và Khánh Trường) muốn tờ báo phổ biến sinh hoạt chung của hội viên. Trong cùng chiều hướng, Vũ Thùy Hạnh tỏ ý “cần có thêm bài của hội viên”, một điều hoàn toàn cần thiết.

Dù có thay đổi, có lẽ Ý Thức cũng sẽ sống mạnh với 3 tờ 1-trang quảng cáo màu, 7 tờ 1-trang quảng cáo trắng đen cộng thêm 4 tờ ½- trang quảng cáo trắng đen. Bất ngờ thay, Ý Thức không tồn tại quá số 1 vì “trục trặc kỹ thuật”, một trục trặc không bất ngờ. Theo Viên Linh, “Cơ sở phát hành của nhật báo Người Việt” lẽ ra phải phụ trách phần phát hành Ý thức tới các tiệm sách, đã bỏ mặc mấy trăm số báo trong kho. Theo lời Đỗ Ngọc Yến (khi tôi hỏi), đó là một nửa trách nhiệm của Trung Tâm VB Nam Cali. Theo nhà thơ Nguyên Sa, một người làm báo đích thân tới nhà in hầu như hàng ngày chăm sóc báo mình: “Viết thì dễ vì tay mình thì viết lúc nào chẳng được. Đưa đến tay người khác cho họ đọc mới khó.” Hơn thế nữa, mới tìm lại đoạn nhật ký ghi lại cả lời nói của Viên Linh và Đỗ Ngọc Yến, tôi càng nhận ra vấn đề căn bản quyết định sự thành công hay thất bại của bất cứ cuộc hợp tác nào: phần vụ của mỗi bên phải được ấn định rõ ràng ngay từ đầu. Về phần Chủ tịch Viên Linh, ông không thể giao phó hoàn toàn công việc của hội cho Công ty Người Việt, vì ngoài ông, Ban Trị sự không nên để làm cảnh! Về phần hội viên Đỗ Ngọc Yến, đã hứa giúp thì không thể bỏ mặc Ý Thức trong kho. Ít nhất ông cũng phải báo động với Ban Trị sự khi Viên Linh vắng mặt để giải quyết.

Theo…tôi, vấn đề lại không đơn giản chỉ có thế. Tôi chứng minh được nội dung cuộc họp đó vì may mắn có tờ Ý Thức do Đỗ Ngọc Yến tặng. Ngay từ đầu, Viên Linh đã biến Ý Thức thành một tờ báo của chính ông khi sửa soạn rồi cho in mà không tham khảo với Ban Chấp hành, còn tự ý thay đổi danh xưng của Hội. Ông đã đẩy tờ báo ra khỏi giới hạn của một hội khi tự quyết định đăng nhiều bài– có khi của tác giả ngoài hội–do ông chọn lựa, trong khi hội viên vẫn phải gánh vác chi phí và trách nhiệm. Không những thế, Công ty Nhật báo Người Việt (không là hội viên) lại phải cáng đáng việc phát hành?! Tôi quen Đỗ Ngọc Yến từ Sài gòn. Ông là một người rộng rãi, nhưng rất tôn trọng quy tắc. Viên Linh sẽ phải khắc phục những khuyết điểm đó, đúng như Vũ Thùy Hạnh, Đỗ Ngọc Yến và Khánh Trường đã chỉ ra, nếu Ý Thức muốn sống sót dưới danh nghĩa của Trung Tâm VB Nam Cali. Cuối cùng, Ý Thức không bao giờ tới tay độc giả. Vẫn giữ tinh thần cá nhân và quá tự tin đó, Viên Linh sẽ không vượt qua nhiều thiếu sót khác, khiến lại thất bại khi tái-tục bản Thời Tập lần thứ 2 tại California vào năm 1990.

3.1.3 Thời Tập tái-tục bản, Thành phố Santa Ana, California, 1990-1991

Giấc mơ tái sinh Thời Tập tại miền đất hứa, vây quanh bằng cơ hội và nhân sự đầy hứa hẹn bất thành. Mãi đến gần 5 năm sau, Thời Tập mới tái xuất hiện chỉ với Viên Linh-Chủ nhiệm và Nguyễn Hữu Hiệu-Chủ bút bằng tiêu chí “Văn hóa, Văn học, Đạo học, Nghệ Thuật”, nhưng cũng sẽ chết yểu như lần trước khi không qua nổi 1 năm 1990-1991 tại Santa Ana.

Thời Tập, tháng 5.1990- tháng 3.1991, Santa Ana, California

Thời Tập khổ 8 ¼ in x 10 ¾ in, 74 trang, mở đầu bằng viễn ảnh huy hoàng của một tạp chí tự tin sẽ cung hiến cho độc giả cả Văn học Việt Nam và Văn học Thế Giới. Tôi trích nguyên văn trang giới thiệu để độc giả tiện so sánh với chủ trương của Khởi Hành-Hoa Kỳ sau này:

-1. TRANH ĐẤU CHO NHỮNG GIÁ TRỊ NHÂN BẢN, KHAI PHÓNG.

2. TRÂN TRỌNG, DUY TRÌ GIA TÀI TINH THẦN CỦA TIỀN NHÂN, KHAI MỞ KHO TÀNG VĂN HỌC DÂN GIAN để chuyển giao cho thế hệ kế tiếp.

3. TIẾP THU MINH TRIẾT CỦA NHÂN LOẠI…

4. BIÊN KHẢO VỀ VŨ TRỤ THỨC (Cosmic Consciousness), giới thiệu những khám phá mới mẻ nhất có tác dụng cách mạng hóa nhân sinh quan và vũ trụ quan của ngành Khoa Học Huyền Bí (Occult Science), chủ nghĩa Duy Linh (Spiritualism), Siêu tâm lý (Parapsychology), E.S.P. hiện đại.

5. SÁNG TÁC, PHÁT BIỂU QUAN ĐIỂM VIỆT NAM, GIỚI THIỆU VĂN HOÁ VIỆT NAM VỚI THẾ GIỚI.

Đây là một việc cần làm và làm chúng tôi băn khoăn, mất thì giờ nhiều nhất.

Một mặt chúng tôi quan niệm rằng:

A. – Chúng ta không thể sinh hoạt mãi như một sắc dân thiểu số hay một đám ngụ cư trên bãi đất trống ngoài làng thế giới. Chúng ta phải đường hoàng tham dự những sinh hoạt văn hóa quốc tế.

B. – Qua “trường học Việt Nam”, chúng ta có một số kinh nghiệm cần chia xẻ với thế giới nhưng không có học viện, cơ quan văn hoá, truyền thông nào chấp nhận quan điểm đặc biệt của chúng ta, ngay cả những tổ chức đã mời chúng ta phát biểu. Luận lý, cách suy nghĩ, cách nhìn, điều chúng ta cảm nghiệm khác biệt quá. Kết luận: chúng ta phải tự tạo diễn đàn riêng cho mình. Mặt khác, thực tế đặt ra rất nhiều trở ngại:

a. – Đặt cái diễn đàn Việt Nam này vào trong một tạp chí Việt Ngữ là một việc tiện nhưng không lợi: vừa tốn trang, tốn cước phí, mà lại còn không có người dự khán.

b. – Không thể phổ biến phát hành tới tay người ngoại quốc được.

c. – Những tuyển tập Việt Nam bầy bán trong các tiệm sách lẫn với sách báo Việt Nam kết quả rất hạn chế: mười người ngoại quốc biết tiếng Việt, có liên hệ với người Việt, có thể mò vào khu Việt Nam ăn phở mới có một người tò mò tìm tới những tuyển tập này.

Trong tình trạng lúng túng đó, may thay, Bertrand Mathieu, Editor at Large của tờ The Southeastern Review ở Hy Lạp, đã cho một mô thức. Và tờ tam cá nguyệt Anh ngữ thành hình. Bộ biên tập Thời Tập được bổ sung thêm hai chủ biên ngoại biên: Tiến Sĩ Ria Kloppenborg, giáo sư tôn giáo, tác giả nhiều tác phẩm về Phật học, Viện Đại Học Utrecht, Hòa Lan và Tiến Sĩ Bertrand Mathieu, nhà thơ nhà văn, tác giả nhiều tác phẩm biên khảo sâu sắc về Rimbaud, Miller, Whitman, Thoreau, bộ tam thiên tiểu thuyết Freeing Eurydice, nguyên giáo sư văn chương Đại Học New Haven, giảng sư các Đại Học Bắc Bình, Đài Loan, Nhã Điển, Saudi Arabia.

Kết quả thăm dò sơ khởi dự án đã được lời cam kết cộng tác của mười sáu nhân vật, hầu hết đều liên hệ với nhau qua tình thân hữu với cố văn hào Henry Miller, trong đó có Lawrence Durrell, tiểu thuyết gia Anh; thi sĩ Kimon Friar, Hy Lạp, nguyên giám đốc Trung Tâm Thi Ca New York; thi sĩ Kenneth White, giáo sư Thi Ca Thế Kỷ XX Đại Học Sorbonne…Khi nào Thời Tập đi vào nền nếp, tam cá nguyệt bằng Anh Ngữ sẽ ra đời, và các tác gia Việt nam sẽ góp mặt thường xuyên cùng tác giả các nước, và đi vào các học viện trang nghiêm. Văn học đặt cạnh thực phẩm, tránh sao khỏi lây mùi và trở thành một đối tượng so sánh thực tiễn mà phần bất lợi đã đành là về phía văn học. Một truyện ngắn, một bài thơ công trình tim óc của một tác giả sau giờ lao động như mọi người, lại cặm cụi đánh vật với chữ nghĩa mà giá trị lại không bằng một con cá ươn của Thái Lan! Các bài viết trong các báo biếu lại còn thê thảm hơn. Tình trạng này cần phải loại bỏ… [Viên Linh, “Thư ngỏ”, Thời Tập trang 6-7, sđd]

Thời Tập-California thất bại so với dự thảo mà Viên Linh và Nguyễn Hữu Hiệu phác họa khi không sống quá 10 số từ tháng 5.1990 cho tới tháng 3.1991. Con số 10 này được ước lượng theo bộ Thời Tập mà Viên Linh trao cho tôi. Đó là sự thất bại khi tự tin vào một chương trình quá sức thực hiện của hai người chủ trương, nhất là phần ngoại ngữ, chưa kể tới tài chánh nếu muốn xuất bản một tạp chí theo đúng tiêu chuẩn thế giới. Ngoài các sáng tác như thơ, truyện ngắn của các tác giả quen tên thời đó, mục “huyền hoặc” với những chuyện ma xuất hiện đều đặn trong 5 số báo đầu. Kế đó là mục Văn học Dân gian ngoại quốc được dịch ra Việt ngữ. Có điều rất khó giải thích: Viên Linh vốn là người nổi tiếng về tài trình bày nhưng vài số báo không hề có ngày tháng. Nếu không nhờ “Bản thảo Số 1” có ghi rõ tháng 4.1990, tôi cũng không thể đoán được.

Tôi phỏng đoán, ngoài vấn đề thiếu phương tiện và nhân sự để thực hiện, ông không còn chỗ bám víu tinh thần, nghĩa là không có ai để tâm sự khiến được nhận những lời góp ý chân thành. Là một nhà thơ, ông có thể lùi vào bóng tối khi muốn, nhưng làm báo luôn luôn là một hoạt động tập thể. Thói quen bất cần bạn hữu, hay đúng hơn, chỉ cần khi có nhu cầu, nay trở thành lưỡi dao trủy thủ sát hại hết niềm vui sống nào còn trốn thoát được. Khác với đại đa số nhà văn cùng thời, ông không thuộc một nhóm bạn tâm huyết như Nhóm Quan Điểm, Nhóm Sáng Tạo, Nhóm Bách Khoa, Nhóm Văn Nghệ, Nhóm Nguyên Sa hoặc thuộc lớp “tiền bối” tiền hô hậu ủng như Bình Nguyên Lộc, Sơn Nam v.v. nên vắng sự nâng đỡ tinh thần cần thiết. Sự cô độc vẫn được ca ngợi của ông chỉ là một sự cô độc có giới hạn theo tiện nghi cá nhân. Rơi vào một khoảng không, do hoàn cảnh hay người khác ấn định, ông vô phương chống đỡ, như đã từng không chống đỡ nổi khi phải đối phó với việc nội bộ của Trung Tâm Văn Bút VNHN vào năm 1996.

3.2 Từ Trung Tâm Văn Bút Nam Cali đến Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại- Còn tiên tích việt ở tay/Rõ ràng mặt ấy, mặt này chứ ai?

Viên Linh trở thành hội viên của Trung Tâm Văn Bút VNHN từ năm 1988. Vào ngày chủ nhật 6.3.1988, cuộc “Họp mặt những người cầm bút Việt Nam miền Nam Cali” được tổ chức tại nhà hàng Bamboo Garden, Westminster, California, từ 1giờ 30 trưa tới 5 giờ chiều để bầu Ban Chấp hành Lâm thời cho Trung Tâm VB Nam Cali. Trung Tâm này sẽ trở thành thành viên của Trung Tâm Văn Bút VNHN. Ban Chấp hành này có nhiệm kỳ 6 tháng từ ngày 6.3.1988 tới ngày 6.9.1988 hầu “chuẩn bị cơ sở pháp lý và tổ chức đại hội tiến tới bầu Ban Chấp Hành chính thức” khi tham dự Đại Hội Liên-Trung Tâm, 1989. Nhà văn Nhật Tiến được bầu làm Chủ tịch. Nhà báo Lê Đình Điểu giữ trách nhiệm Tổng Thư ký. Minh Đức Hoài Trinh và Viên Linh nhận 2 chỗ Phó Chủ tịch.

Sau Nhật Tiến, Viên Linh đắc cử Chủ tịch, nhiệm kỳ 1988-1990. Ông kiêm nhiệm phần vụ Đệ Nhất Phó Chủ tịch, nhiệm kỳ 1989-1991 trong Ban Chấp Hành đầu tiên được Đại Hội Liên-Trung Tâm bầu lên.

Kế đó, Viên Linh làm Chủ tịch Trung Tâm VB Tây Nam Hoa Kỳ (đổi tên từ “Nam Cali”) nhiệm kỳ 1992-1993. Ông sẽ tiếp tục phần vụ chủ tịch, nhưng lần này cho Trung Tâm Văn Bút VNHN nhiệm kỳ 1993-1995. Đây là mốc thời gian quan trọng nhất, sau biến cố di tản 1975, cho đời riêng và đời văn nghệ Viên Linh. Chỉ ngay khi kết thúc nhiệm kỳ, ông bị 30 hội viên có tên trong một bản Quyết nghị kết 4 tội, mà tội quan trọng nhất khiến ông phải nhờ Văn Bút Quốc tế và Luật pháp can thiệp.

Đại Hội Đồng Văn Bút VNHN kỳ V khoá 2 tại Houston, Texas
Làng Văn, Số 140, trang 20-Tháng 4.1996, Canada

Đó là tội “4. Nhân danh Văn bút VNHN vay tiền ông Trần Ngọc Nhuận mà không trả. Nhận tiền cứu trợ của Văn Bút Quốc tế giúp một số văn nghệ sĩ bị cầm tù mà không trao lại…” (“Quyết nghị của Đại Hội Đồng Văn Bút VNHN kỳ V khóa 2 tại Houston, Texas” ngày 24.2.1996, Làng Văn, trang 20, Số 140, tháng 4. 1996, Canada]

Trung Tâm Văn Bút VNHN là tổ chức duy nhất đại diện cho Việt Nam Cộng Hòa tại diễn đàn Quốc Tế nên thứ tin tức và ngôn ngữ sét đánh này quả thực làm chấn động nhiều giới trong cộng đồng tỵ nạn. Người ta có thể không biết tổ chức “Đại Hội Đồng Văn Bút VNHN kỳ V khóa 2 tại Houston” có thật đại diện cho Trung Tâm Văn Bút VNHN hay không, nhưng theo hình ảnh—16 bức ảnh—được tờ Làng Văn (khổ 8 in. x 11 in.) và vài tờ báo vệ tinh cung cấp, tràn ngập 9 trang tường thuật từ trang 12 tới trang 20, người ta dễ có chứng cớ để đoan quyết Viên Linh đã phạm tội, một thứ tội đáng khinh bỉ nhất. Cộng đồng văn nghệ còn có thể nhận ra tên tuổi một số hội viên từ California trong danh sách 30 người có tên như nhà thơ Tuệ Nga, nhà thơ Cao Mỵ Nhân (đồng thời đại diện cho nhà văn Cao Xuân Huy) vv. Làng Văn là một nguyệt san, đặt tại Toronto, Ontario, Canada, quy tụ nhiều tác giả có tiếng của cộng đồng hải ngoại (như Võ Phiến, Hồ Trường An, Nguyễn Ngọc Ngạn vv.) nên ảnh hưởng có thể nói là đáng kể.

Nhiều tin đồn khác được tung ra hầu khích động cộng đồng tỵ nạn như cờ Việt Nam Cộng Hòa đã bị hạ xuống (!) tại trụ sở VBQT càng làm cộng đồng và hội viên hoang mang. Chưa hết, tuy không có tên trong bản Quyết Nghị, nhưng hình ảnh của vài nhà văn kỳ cựu trong làng văn nghệ Miền Nam kiêm cựu tù nhân của Cộng Sản đã tham dự đăng đàn diễn thuyết–như nhà văn Doãn Quốc Sỹ và nhà văn Duy Lam– được phổ biến rộng rãi, càng tăng thêm phần long trọng và khả tín cho sự buộc tội nhà thơ Chủ Tịch Viên Linh. Để công bằng và sòng phẳng cho tất cả những người được nhắc đến, tôi xin kèm hình ảnh của họ đã xuất hiện trên Làng Văn:

Nhà văn/diễn giả Duy Lam (hình trên hết, cột trái) và nhà văn/diễn giả Doãn Quốc Sỹ (hình giữa, cột trái)
Phát biểu tại Đại Hội Đồng Văn Bút VNHN kỳ V khóa 2, ngày 25.2.1996
Nhà hàng Fukim,  Houston, Texas
Làng Văn, trang 15, Số 140, tháng 4.1996

Huy hoàng thật! Hỡi ôi, họ đánh lầm người và lầm chỗ, cũng hết sức huy hoàng một cách thảm hại. Bởi vì, thứ nhất, vào khoảng thời gian VBQT và Trung Tâm Văn Bút Nhật Bản muốn tìm hiểu về một số văn nghệ sĩ—đa số từ Miền Nam—còn bị Cộng sản giam, tôi mới chính là Trưởng Ủy Ban Nhà Văn-bị Cầm Tù (thuộc VBHN) thay thế tạm thời Trần Tam Tiệp, lâm bệnh nặng bất ngờ, theo sự chỉ định của Viên Linh rồi sau này, với sự tiếp tục tín nhiệm của Nguyên Sa. Thật đáng buồn: đâu phải hễ có Quốc Tế là có tiền, cứ làm như tiền mọc sẵn như nấm dại, hay lá trên cây.

Nguyễn Tà Cúc phát biểu tại Đại Hội Văn Bút Kỳ V, Khóa 2
Little Saigon, Westminster, California, ngày 24.2.1996

Vừa đánh nhầm người, ban tổ chức cuộc họp tại Houston, Texas và một số hội viên hay không-hội viên tham dự vừa đánh nhầm chỗ vì Văn bút Quốc Tế không phải xó bếp mà quý văn hữu muốn xào nấu tin tức thất thiệt kiểu nào cũng được. Ngày 31.7.1996, Joanne Leedom-Ackerman—nhà văn và Trưởng Ủy ban Nhà văn-bị Cầm tù, Văn Bút Quốc tế–chính thức gửi văn thư từ Luân Đôn, minh oan cho Viên Linh. Bà khẳng định VBQT không hề giao tiền cho ông dưới bất cứ hình thức nào. Tuy nhiên, ngoài tin tức bất lợi tiếp tục gieo rắc về trách nhiệm của ông trong việc Văn Bút đổ vỡ, món tiền vô hình từ VBQT và khoản nợ vài trăm bạc vẫn lảng vảng khiến Viên Linh bị nghi kị. Không may, chỉ trước đó, ông đã phải đóng cửa nhà in riêng nên tùy thuộc hoàn toàn vào việc làm báo bán phần với Việt Báo Kinh tế, viết bài cho vài tờ tuần báo hay làm thêm cho một chương trình Phát Thanh vv. Càng không may hơn, ông bị nhiều loạt điện thoại nhân danh luật pháp gọi đến quấy rối. Tôi biết ông không bịa đặt.

Chung quanh ông đầy những tin đồn, tâm trí không lúc nào yên ổn.

Nếu vài bi kịch cá nhân đã làm tinh thần ông sa sút thảm hại, thì việc bị vu báng tưởng chừng đã kết liễu đời văn Viên Linh. Là người phải chống trả nhiều đợt tấn công sau lưng và ròng rã trên báo, tôi thừa kinh nghiệm để nhận ra ngay những đòn sát thủ. Loại đòn ấy, không những cô lập nạn nhân khi họ cần được hỗ trợ tinh thần vô điều kiện, mà còn có thể triệt hạ các cơ hội về nghề nghiệp nếu sinh sống hoàn toàn nhờ viết báo cho cộng đồng tỵ nạn, lại vắng bạn hữu thân thiết như ông. Tôi hiểu Viên Linh không cầm cự lâu hơn được nữa, ở cái nghĩa không sáng tác được nữa. Và chính ông cũng biết như vậy. Lần này, không còn ảo tưởng về thân thế cũ, ông sẽ phải làm lại từ đầu. Nếu không, ông sẽ kết thúc đời văn lừng lẫy như một kẻ làm mướn bán chữ kiếm sống với giá rẻ mạt. Cuộc đánh cược với số phận khởi đi từ niềm chấp nhận khiêm nhượng trái với bản tính bất cần trước kia:

Nhớ chuyện xưa trên chín tầng trời
Ba nghìn thế giới vốn luân hồi
Bỏ đi là hết. Không là hết
Có, được thì thôi cũng được thôi…

Ông về tạm trú với một người quen, gần Los Angeles hơn Westminster, không chỉ vì cần một chỗ nằm, mà vì cần sức sống truyền thêm. Trong sức sống ấy, ông nghĩ tới một tờ báo mà chúng tôi đã nhiều lần bàn đến. Làm cho ai thì cũng chỉ phận làm công. Ông khởi đầu Khởi Hành -Hoa Kỳ cùng tôi, một người không hề có tham vọng và cũng là người duy nhất ở lại với ông trên toa tầu cuối mang tên Văn Bút ấy. Trong các tạp chí mà Viên Linh đã làm Thư ký Tòa soạn trước 1975, Khởi Hành vẫn giữ một chỗ đặc biệt chỉ vì đó là một tạp chí làm chân dung văn nghệ của ông thêm rõ ràng hơn hết.

(còn tiếp)

bài đã đăng của Nguyễn Tà Cúc

• Một thời Đại Học Sài Gòn: Giáo sư Trần Ngọc Ninh và Di ngôn ẩn giữa bao mùa tuyết xưa (kỳ 1) - 18.06.2026
• Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Cựu Chiến Binh Không Quân Trần Tam Tiệp và Trung Tâm Văn Bút Hải Ngoại (kỳ chót)) - 29.12.2025
• Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Cựu Chiến Binh Không Quân Trần Tam Tiệp và Trung Tâm Văn Bút Hải Ngoại (kỳ 6) - 18.12.2025
• Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Trương Vũ (kỳ 5) - 08.12.2025
• Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Trương Vũ (kỳ 4) - 07.12.2025
• Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Phùng Nguyễn (kỳ 3) - 29.11.2025
• Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Tạ Chí Đại Trường (kỳ 2) - 21.11.2025
• Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Tạ Chí Đại Trường (kỳ 1) - 21.11.2025
• Tình Ca - 27.02.2025
• Rồng rắn lên mây - 14.02.2025
• Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ chót) - 24.12.2024
• Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ 4) - 23.12.2024
• Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ 2) - 19.12.2024
• Nhà thơ Viên Linh: Khởi hành từ Thủy Mộ Quan (kỳ 1) - 18.12.2024
• Từ một góc California: Nhà văn kiêm dịch giả Mặc Đỗ, một đời ngược gió - 10.05.2024
• Từ một góc California-Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: Cuốn sổ bình sanh công với tội (kỳ 9) - 15.03.2024
• Từ một góc California-Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa và Trận Chiến Mậu Thân (kỳ 8) - 08.03.2024
• Nhật ký Tham dự Gian hàng Hội ta - 12.02.2024
• từ một góc california – gìn giữ tấm dư đồ như nâng niu áo trận (kỳ 7) - 15.11.2023
• từ một góc california – gìn giữ tấm dư đồ như nâng niu áo trận (kỳ 6–phần B) - 10.11.2023
• từ một góc california – gìn giữ tấm dư đồ như nâng niu áo trận (kỳ 6–phần A) - 09.11.2023
• từ một góc california – gìn giữ tấm dư đồ như nâng niu áo trận (kỳ 5) - 17.10.2023
• từ một góc california – gìn giữ tấm dư đồ như nâng niu áo trận (kỳ 4) - 09.10.2023
• từ một góc california – gìn giữ tấm dư đồ như nâng niu áo trận (kỳ 3) - 22.09.2023
• từ một góc california – gìn giữ tấm dư đồ như nâng niu áo trận (kỳ 2) - 19.09.2023
• Từ một góc California - Gìn giữ tấm dư đồ như nâng niu áo trận (kỳ 1) - 14.09.2023
• Những tử thi đi giữa chúng ta - 27.06.2023
• Sọ người và chim - 16.03.2023
• Một Bức Ảnh, Bảy Nhân Vật: Nhà Xuất Bản Kim Anh trong Tình Cảnh Xuất Bản tại Miền Nam (Kỳ 6) - 27.09.2022
• Một Bức Ảnh, Bảy Nhân Vật: Nhà Xuất Bản Kim Anh trong Tình Cảnh Xuất Bản tại Miền Nam (Kỳ 5) - 26.09.2022
• Một Bức Ảnh, Bảy Nhân Vật: Nhà Xuất Bản Kim Anh trong Tình Cảnh Xuất Bản tại Miền Nam (Kỳ 4) - 23.09.2022
• Một Bức Ảnh, Bảy Nhân Vật: Nhà Xuất Bản Kim Anh trong Tình Cảnh Xuất Bản tại Miền Nam (Kỳ 3) - 22.09.2022
• Một Bức Ảnh, Bảy Nhân Vật: Nhà Xuất Bản Kim Anh trong Tình Cảnh Xuất Bản tại Miền Nam (Kỳ 2) - 21.09.2022
• Một Bức Ảnh, Bảy Nhân Vật: Nhà Xuất Bản Kim Anh trong Tình Cảnh Xuất Bản tại Miền Nam (Kỳ 1) - 20.09.2022
• Nhà văn/Trung Tá Tâm lý chiến Văn Quang trên hành trình cùng Văn Nghệ Quân Đội Việt Nam Cộng Hòa (phần III) - 07.06.2022
• Nhà văn/Trung Tá Tâm lý chiến Văn Quang trên hành trình cùng Văn Nghệ Quân Đội Việt Nam Cộng Hòa (phần II) - 06.06.2022
• Nhà văn/Trung Tá Tâm lý chiến Văn Quang trên hành trình cùng Văn Nghệ Quân Đội Việt Nam Cộng Hòa (phần I) - 03.06.2022
• Nhà văn Bùi Bích Hà [1.1938-7.2021]- Từ Tràng-An báo, Huế, Việt Nam đến Phương trời khác, Little Saigon, Hoa Kỳ (kỳ 5–hết) - 14.01.2022
• Nhà văn Bùi Bích Hà [1.1938-7.2021]- Từ Tràng-An báo, Huế, Việt Nam đến Phương trời khác, Little Saigon, Hoa Kỳ (kỳ 4) - 13.01.2022
• Nhà văn Bùi Bích Hà [1.1938-7.2021]- Từ Tràng-An báo, Huế, Việt Nam đến Phương trời khác, Little Saigon, Hoa Kỳ (kỳ 3) - 12.01.2022
• Nhà văn Bùi Bích Hà [1.1938-7.2021]: Từ Tràng-An báo, Huế, Việt Nam đến Phương trời khác, Little Saigon, Hoa Kỳ (kỳ 2) - 11.01.2022
• Nhà văn Bùi Bích Hà [1.1938-7.2021]: Từ Tràng-An báo, Huế, Việt Nam đến Phương trời khác, Little Saigon, Hoa Kỳ (kỳ 1) - 10.01.2022
• Từ Giải khăn sô Cho Huế của Nhã Ca đến Mourning Headband for Hue của dịch giả Olga Dror: Hồi Kýhay Truyện Ký? - 30.03.2015
• Nguyễn Tà Cúc diễn thuyết về đề tài "Nhân vật nữ trong tác phẩm Bình Nguyên Lộc, Mai Thảo, Nguyễn Mạnh Côn, Mặc Đỗ, Viên Linh" - 20.09.2014
• Trăm năm Văn học Tự do: Văn học Miền Nam hay “Văn học Đô thị Miền Nam 1954-1975”? - 01.08.2014
• Vài tương đồng chính trong Văn học Việt Nam qua hai cuộc lánh nạn Cộng sản - Nhà văn Miền Nam và Mặc Đỗ trong Văn học Miền Nam Biển ngoài - 09.07.2014
• Trăm năm Mặc Đỗ- Mặc Đỗ và Văn học Miền Nam - 27.06.2014
• II-VĂN HỌC VIỆT NAM BIỂN NGOÀI -Cuộc di tản ra khỏi Việt Nam, tháng 4. 1975/ Sống và viết trên một quê hương mới - 20.06.2014
• II-Mặc Đỗ trăm năm: VĂN HỌC VIỆT NAM BIỂN NGOÀI -Cuộc di tản ra khỏi Việt Nam, tháng 4. 1975 - 13.06.2014
• Trăm năm Mặc Đỗ: Những "con người hào hoa" của Cõi tự do - 06.06.2014
• Văn học Miền Nam, tờ Tự Do, Nhóm Quan Điểm và Văn học Hải ngoại- MẶC ĐỖ TRẢ LỜI (thêm phần đính chính của Nguyễn Tà Cúc) - 23.05.2014
• Nguyễn Xuân Hoàng và vài "ý nghĩ trên cỏ" - 23.08.2013
• Từ Áo dài “Lemur” đến Thái độ tiêu cực của Tự lực Văn đoàn với Nữ đồng nghiệp cấp tiến Miền Nam - 18.07.2013
• Nguyễn Tà Cúc trả lời độc giả Phùng Nguyễn - 12.05.2009
• Bài Ca Của Rắn - 23.01.2009