trò chuyện với hồ như

Hiện tại, tuy trao đổi văn học nhờ sự mở rộng tiếp cận đã và đang xảy ra, sự khác biệt vẫn tiếp tục vì văn học hải ngoại dường như rất chậm, hoặc không thu nhận những biến đổi trong ngôn ngữ tiếng Việt ở trong nước, vì bị “dị ứng” hay muốn “bảo tồn”, hay chỉ đơn giản là thói quen hoặc bất đồng ý kiến về phương diện lý thuyết và thẩm mỹ.

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê” – kỳ v. Về Đâu?

Thực ra, chủ biên tạp chí Văn Học chỉ đưa ra dự đoán, chứ vào thời điểm này, từ cuối thập niên 1990 qua thập niên 2000, sinh hoạt văn học hải ngoại vẫn dạt dào, sôi động. Những tạp chí văn học giấy vẫn còn: Hợp Lưu, Văn, Văn Học, Thế Kỷ 21, Khởi Hành…Các tạp chí mạng rộn ràng phát triển, từ Talawas, Tiền Vệ đến Da Màu, Gió-O, từ Ăn Mày Văn Chương, Diễn Đàn Forum đến Đàn Chim Việt và vô số các trang mạng khác

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê/ Kỳ iv. Thành tựu – Hiện diện là thành tựu – Bảo tồn văn học Việt Nam – Số hóa – Một lớp nhà văn mới – Văn chương tiếng Việt – Văn chương ngoại ngữ

Phát biểu trong dịp hội thảo này, tôi cho rằng thành tựu lớn nhất của văn học hải ngoại là sự hiện diện của nó. Hay nói một cách khác, chính sự hiện diện đã là một thành tựu. Nhờ nó, những người thua cuộc và cộng đồng lưu vong có tiếng nói. Những đau khổ, lưu lạc được ghi lại. Một Việt Nam khác đuợc tồn tại và đi vào lịch sử, tránh việc bị bên thắng cuộc triệt tiêu và xóa bỏ. Nhờ nó, những dòng văn chương cũ được giữ gìn, được phục hồi, không những thế, được nối dài và mở rộng. Chính vì thế, một mặt, văn học hải ngoại có vẻ như tách khỏi quê hương hay (bị lên án) chống lại quê hương, nhưng mặt khác, về lâu về dài, nó lại là cầu nối giữa hải ngoại và quê hương. Đó là hành trình “trở về”

Trải nghiệm văn chương song ngữ

CÂU HỎI CHUNG – VỀ VĂN HỌC HẢI NGOẠI
 
1. Theo anh/chị, có phải biến cố 30/4/1975 là nguyên nhân phát sinh ra Văn Học Hải Ngoại? Nếu có thể, xin anh/chị nêu lên vài đặc …

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê – Kỳ iii. Văn học hải ngoại nhìn từ trong nước – Vài nét riêng của văn học hải ngoại: Tự Phát, Tự Túc, Tự Biên Tự Diễn, Tự…Vong Thân

Lê Thị Huệ nói thẳng, không một chút ấp a ấp úng:

“Thế giới chữ nghĩa nghệ thuật Hải Ngoại là một thứ sinh hoạt vô tổ chức. Không có chính phủ nào ra lệnh phải sáng tác theo chỉ đạo nào. Không có nền chính tả học đường nào kiểm soát những điều chúng tôi viết. Ai muốn viết gì thì viết. Ai muốn xuất bản gì thì xuất bản. Ai muốn phê bình gì thì phê bình. Một thế giới cực kỳ vô tổ chức vô địa lý vô quốc gia. Thế nhưng cũng từ đó chúng tôi tự kỷ luật (self-discipline).”[11]

Một phát biểu chắc nịch, lạ tai, tưởng như “quá đáng”, nhưng hoàn toàn chính xác.

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê – Tuỳ luận/Biên khảo của Trần Doãn Nho- Phần 2: Văn Chương Giấy- Văn Chương Mạng

Mạng lưới toàn cầu xuất hiện ngày 30 tháng 4 năm 1993 là một bước nhảy thần kỳ của thời đại internet. Những computer, iPhone, Ipad dần dần thay thế giấy mực, khiến những tủ sách gia đình trang trọng và nghiêm túc thành đồ cổ. Các tạp chí in (Văn Học, Văn, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Việt) lần lượt đóng cửa. Văn chương in chuyển qua văn chương mạng. Khởi đầu với “Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng” (1995-2004), được nối tiếp với “Talawas” (2001-11/2010),  “Gió-O” (từ 2001), “Tiền Vệ” (2002-2018), rồi “Da Màu” (từ 2006), “Diễn Đàn Thế Kỷ” (2010-2022), “Thế Kỷ Mới” (từ 9/2025)…

Văn chương hải ngoại: nỗi chữ – nỗi quê/ kỳ 1: Niềm…hải ngoại- Từ chợ đến…văn học nghệ thuật-  Chế chữ- Bỗng…Little Saigon Thủ đô văn học

Trong một giai đoạn lịch sử cực đoan kéo dài gần hai thập niên, hải ngoại không chỉ là một không gian địa lý, mà là hy vọng, là cứu chuộc, là dung thân. Là gian nan trốn chạy, vượt thoát, từ bỏ, và…đánh mất. Là hành trình tử sinh, là gánh định mệnh, là kiếp khác. Đi cái đã. Chết, cũng đi. Để đến một nơi chẳng có gì ngoài những cái “không”: không chính phủ, không ngân sách, không công an, không trường ốc, không đất đai, không tiếng Việt, không chữ Việt và không…tương lai. Cũng đành.

VAI TRÒ CỦA VĂN CHƯƠNG TRONG VĂN HOÁ CỦA NGƯỜI VIỆT HẢI NGOẠI

Kể từ khi nền văn chương viết của nhân loại lần đầu tiên được biết đến cách đây hơn 2.500 năm trước công nguyên, đã có biết bao nhiêu nhận xét về vai trò quan …

Da Màu phỏng vấn nhà văn Ngự Thuyết

Không còn dạy học không có nghĩa hoàn toàn trút bỏ quá khứ làm thầy giáo. Và đã là thầy giáo thì phải chừng mực, dè dặt trong lời ăn, tiếng nói, cách viết, để “làm gương” cho tuổi trẻ noi theo. Nghĩa là có thể bị gò bó, không được viết lách một cách táo bạo, thác loạn, vô luân, phi luân chăng, nếu cần? Vậy để tránh “tai tiếng”, liệu người viết có thể ẩn trốn vào nhân vật hư cấu của hắn, dù ở ngôi thứ nhất, hay thứ hai, hay thứ ba – rằng đấy là suy nghĩ, hành động của nhân vật hư cấu ấy, chứ không phải của hắn. Hoặc ẩn trốn vào những sự kiện mà hắn cho là nó- phải-xẩy-ra-y-như-thế, chứ không có sự can dự của hắn?

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Cựu Chiến Binh Không Quân Trần Tam Tiệp và Trung Tâm Văn Bút Hải Ngoại (kỳ 6)

Theo nhà văn Nguyên Sa, cái công làm thành Văn bút chính là do Trần Tam Tiệp. Không những anh dựng ra Văn bút qua những khó khăn, anh là người thuyết phục các Hội Nhà văn Thế giới và Ủy ban Nhà văn Bị Cầm tù trong các Hội Nhà văn Thế giới hỗ trợ cho anh để tranh đấu cho các nhà văn còn bị cầm tù tại Việt Nam…

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Trương Vũ (kỳ 5)

Nhiều nỗi thống khổ không nên dùng để đánh giá tập thể người lính một cách phiến diện, [mà] nên được sử dụng như những thí dụ điển hình cho sự ác nghiệt và thâm độc từ Chủ nghĩa Cộng sản và nhóm thừa hành sau 1975. Họ đã dự đoán được phản ứng không chỉ của nạn nhân (người tù) mà còn của gia đình nạn nhân (người vợ, người em gái hay con gái) dẫn đến nhiều bi kịch dây chuyền khác.

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Trương Vũ (kỳ 4)

Chủ ý tốt đẹp của Trương Vũ, mà ai cũng nhận được ngay, là muốn vinh danh người vợ lính VNCH (“chinh phụ”) thay vì chỉ nhắc đến các “chinh phu”. Tuy thế, tôi muốn mở rộng phần các “chinh phu” bằng cách liệt kê hoặc so sánh các phát biểu của ông với một số hoạt động của ngưởi lính VNCH nhất là sau 1975.

người miền nam trong văn chương miền bắc

Họ giữ đúng một quy luật: Kẻ chiến thắng có toàn quyền xét đoán thân phận kẻ chiến bại, trong đời sống cũng như trong văn chương.

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Phùng Nguyễn (kỳ 3)

Tôi thành thực không tin cả Hồ Anh Thái lẫn Tạ Duy Anh—hai nhà văn có thực tài– lại ác độc, hèn nhát hay đê hạ đến nỗi cố ý vu báng một kẻ thù đã tử trận hoặc không còn tự vệ được nữa …. Tuy thế, dù vô tình, họ đã triệt tiêu tư cách văn chương khi kết án [không bằng chứng] một tập thể vô tội khiến Phùng Nguyễn, người lính thuộc tập thể đó, có quyền đòi hỏi chứng cớ cụ thể. Nhìn xa hơn, [hai nhà văn trên] là thí dụ điển hình của một chế độ đã thành công trong chính sách chuyển hư thành thực …

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Tạ Chí Đại Trường (kỳ 2)

Có lẽ sự phản kháng của TCĐT còn bắt nguồn từ hoàn cảnh vô vọng khi không được tiếp tục học hỏi hầu chia sẻ các tìm kiếm mới và nỗi uất ức khi bị cô lập với sinh hoạt nghiên cứu. Ông không còn được làm công dân trong một chế độ cho phép có sự khác biệt hầu đạt được tiến bộ chung, trong và ngoài nền đại học tự trị của Miền Nam …. Một chương sử mới mở ra với nhiều cái chết như cái chết của … sử gia /Trung Tá Phạm Việt Châu vv … sẽ tiếp tục với sự phấn đấu của nhiều cá nhân hầu bảo vệ danh dự tập thể …

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Tạ Chí Đại Trường (kỳ 1)

Phùng Nguyễn được Tạ Chí Đại Trường tin cậy trao cho di cảo là do mối giao tình từ năm 2012, khi Phùng Nguyễn phổ biến bản chính thức của Một Khoảnh VNCH Nối Dài của TCĐT trên Thư viện Kệ sách và giúp sử gia lấy lại vị trí xứng đáng cho cuốn sử ký của ông. Đôi bạn vong niên này đã gặp nhau ở chỗ chống Cộng kịch liệt. Việc nhà văn Ngô Thế Vinh cho phổ biến di cảo TCĐT trước Da Màu – một tạp chí mà Phùng Nguyễn dự phần sáng lập, rồi khổ công góp sức gây dựng cho đến khi qua đời — là điều hết sức đáng tiếc.

hoàng chính và truyện thư tình viết muộn

Cô ấy lặng thinh. Nhưng tôi biết cô ấy đang thẹn chín người. Những người như cô ấy sẽ còn thẹn hoài, tới ngày đầu bạc. (…) Bởi những gì xảy ra trong đời cô ấy có khác chi một chuỗi những biến cố áp đặt, những chiếm đoạt, những chiếm đóng, những tiếp thu. Cô ấy chưa có một lần tình nguyện, hiến dâng, cô ấy suốt đời vẫn là một cô gái trinh nguyên.

con ếch

Một sáng Chủ Nhật.
Ngoài kia, trước mặt nhà, là con đường nhựa ít xe cộ qua lại. Đằng sau nhà, một mảnh vườn nhỏ thiếu chăm sóc, cây cối xác xơ, cỏ mọc lan lên …

KHOẢNG CÁCH ĐƯỜNG CÔNG LÝ VÀ BỆNH  THƯƠNG HÀN CUẢ TUỔI THƠ NHƯỢC TIỂU

Tên nó cũng phải có dấu nặng như tên tôi. “Nguyện”?  Nếu “Nguyện” là mong ước, thì “Vịnh” là biề̉u tượng để so sánh qua ngôn ngữ của thơ — Vịnh là the process of affiliation giữa hình ảnh và ngôn ngữ. Vịnh nối hình ảnh của ngôn ngữ với vật thể. Có lẽ tôi chỉ muốn thằng bé ốm thương hàn trong ký ức của tôi mang tên Vịnh chứ không thề là Vinh hay Vĩnh

mùa thu cuối cùng

Chép nguyệch ngoạc những câu thơ Đinh Hùng lên đầu trang giấy trắng của cuốn tập Kinh tế Chính trị Mác-Lê-Nin, và nhớ vu vơ. Buổi học thứ mấy mươi rồi, vẫn chưa học được gì. Cũng buồn; nên buồn lắm chứ, khi mà đám bạn cùng lớp, ngồi chật ních giảng đường đang tiếp thu một cách khẩn trương và chắc chắn tư tưởng mới; họ sắp thành con người mới cả rồi! Mình chậm chạp đi dần đến chỗ thoái hóa và sẽ bị bánh xe lịch sử nghiền nát mất thôi.

Phỏng vấn nhà nghiên cứu, phê bình văn học Bùi Vĩnh Phúc (về chuyện Đọc và Viết & về Văn Học Hải Ngoại) – kỳ 2/2

Văn học VNHN, ngược lại, được khởi dựng bởi những con người sống trong một tâm thế khác. Những con người sống trên đất khách, với tâm trạng xa nhà, pha lẫn buồn đau, giận uất, ít nhất trong giai đoạn đầu. Sau đó, với sự sống đã ổn định, tâm hồn ngoài cái khắc khoải cũ, đã bắt đầu tiến đến tâm trạng làm quen, hoà nhập ở một mức độ nào đó vào cái mới, để sống còn và phát triển…

Phỏng vấn nhà nghiên cứu, phê bình văn học Bùi Vĩnh Phúc (về chuyện Đọc và Viết & về Văn Học Hải Ngoại) – kỳ 1/2

Với tôi, sống hay viết thì cũng vậy. Viết là một dạng sống. Và sống, nhìn một cách nào đó, cũng là một dạng viết. Tôi viết nên tôi trong sự sống mình. Và tôi đã sống, và viết, quấn quyện, hoà lưu, với chính mình như thế.

thảo trường & bút pháp – nhân vật trong nhân vật/quan điểm trong quan điểm

Các ngăn trí nhớ của chúng ta dành cho những tác giả văn chương, âm nhạc hay hội hoạ thường có nhiều mức độ khác nhau. Có những tác giả chúng ta biết rất rõ, …

trò chuyện với nhà văn nguyễn lệ uyên

Dòng văn học hải ngoại là sự TIẾP NỐI cho dòng văn học Miền Nam bị bức tử. Dòng văn học mới này, với sự sáng tạo đa chiều, đa khuynh hướng, làm mới, cách tân cả nội dung lẫn hình thức, tiếp cận với văn học phương Tây mà không đánh mất bản sắc Việt, tạo dựng một sinh hoạt phong phú từ thơ, văn, hội họa, nghiên cứu phê bình…

Da Màu phỏng vấn Đặng Mai Lan

Giá trị Nhân Bản và Tự Do của nền văn học miền Nam 1954/1975 và bây giờ là Văn Học Hải Ngoại luôn chấp nhận những dị biệt, bao dung. Nói lên điều này vì tôi thấy có những nhà văn trong nước, từng viết truyện vu khống lính VNCH tàn ác dã man, lóc da, xẻo thịt quân thù… Dĩ nhiên, bây giờ họ đã viết khác đi. Và họ đã được ca tụng, khen ngợi trên những trang Văn Chương Hải Ngoại.

Thụy Khuê trả lời phỏng vấn của Đặng Thơ Thơ

Và nói như vậy là bạn không sành văn chương, bạn không rõ bản lĩnh của chữ nghiã, bởi vì chữ nghiã rất cứng đầu, nó không quỳ lạy trước lời “nhận định” của bất cứ cá nhân nào, không phải vì bạn là một ông quan lớn hay một nhà phê bình đại tài mà bạn có thể phán rằng: cái nền văn học này có, cái nền văn học kia không

một nửa hồn kia

Lúc các bánh xe của máy bay chạm mạnh xuống phi đạo, bất giác tôi liếc nhìn chiếc đồng hồ tay: đúng 12 giờ đêm. Cú va chạm mạnh không làm đám hành khách đang …

da màu phỏng vấn trần thị ngh – về văn học hải ngoại & hành trình sáng tác

VỀ VĂN HỌC HẢI NGOẠI

Theo anh/chị, có phải biến cố 30/4/1975 là nguyên nhân phát sinh ra Văn Học Hải Ngoại? Nếu có thể, mong anh/chị nêu lên vài đặc tính của Văn Học Hải …