| Một thời Đại Học Sài Gòn: Giáo sư Trần Ngọc Ninh và Di ngôn ẩn giữa bao mùa tuyết xưa (kỳ 2)Tạp Chí Da Màu - Văn chương không biên giới | Thúc đẩy sự cảm thông và chấp nhận những dị biệt bắt nguồn từ văn hóa, ngôn ngữ, phái tính, màu da, tín ngưỡng, và chính kiến qua các hình thái văn học nghệ thuật ♦ Promoting the awareness and acceptance of cultural, language, gender, religious and political differences through literary and artistic expressions

Trang chính » Biên Khảo, Nghiên Cứu, Nhận Định, Quan Điểm, Văn Học Miền Nam Việt Nam 1954-1975

Một thời Đại Học Sài Gòn: Giáo sư Trần Ngọc Ninh và Di ngôn ẩn giữa bao mùa tuyết xưa (kỳ 2)

Nguyễn Tà Cúc ♦ 0 bình luận ♦ 9.07.2026

Khi Chính trị bước vào Đại học: Tuần báo Lập Trường, Huế

Mọi sự bắt đầu từ biến cố Linh Mục Viện trưởng Cao Văn Luận–đã bỏ công sức thành lập Viện Đại Học Huế từ lúc sáng lập vào tháng 3. 1957–bị buộc từ chức (một thứ ngôn ngữ lịch sự thay cho hai chữ “cách chức”) bằng chính những giáo sư từng là môn sinh hoặc/và do ông thu dụng. Những lý do họ đưa ra không những không thuyết phục, còn tạo thêm nghi vấn về động cơ chính trị. Nhờ phần “Tin tức” trong Tìm Hiểu, chúng ta được biết nguyên văn bản Thông Cáo Số 6 nên minh định được danh tính hầu hết các Giáo sư Khoa Trưởng cũng như một số Giáo sư này. Tuy đạt được mục đích, họ đã bị một số sinh viên phủ nhận bằng thư ngỏ hay tuyên ngôn. Trong phần này, tôi sẽ chỉ trưng dẫn tin tức trên Tìm Hiểu-Sài Gòn và trên tuần báo Lập Trường (xuất phát từ Viện Đại Học Huế) hầu cho thấy sinh hoạt bất thường về biến cố ấy nên sẽ không đi xa hơn, nếu không cần thiết, vào việc cung cấp các quan điểm từ nhiều phía. Sau hết, lời trần tình của Linh mục Viện trưởng cũng sẽ được góp vào nhắm công bằng cho ông.

2.1 Cuộc “đảo chánh” tại Viện Đại Học Huế

Cuộc truất phế Linh mục Viện trưởng được nhóm Khoa trưởng và giáo sư thượng dẫn chính thức hóa rồi công bố cho Linh mục Viện trưởng, sinh viên, chính phủ bằng bản “hiến pháp” có tên Thông cáo số 6:

-THÔNG CÁO SỐ 6

Hội đồng Giáo chức Đại học Huế gồm có các Khoa-Trưởng Y-Khoa, Khoa-Học, Luật-Khoa, Văn-Khoa và Sư-phạm, các Giám-đốc học vụ Sư-phạm và các giáo chức ký tên sau đây:

1.- Xét rằng: Ông Viện-Trưởng Viện Đại-Học Huế đã tỏ ra không xứng đáng đối với cuộc tranh đấu của giáo chức và sinh-viên bằng cách tự đặt mình ra ngoài cuộc tranh đấu đó.

2.- Xét rằng: Ông Viện-Trưởng Viện Đại-Học Huế đã tuyên bố: Ai đả đảo Cần Lao là Cộng sản. Vì như thế là mặc-nhiên chụp mũ cộng sản lên đầu nhân dân Việt-Nam nói chung và Giáo chức Đại-Học Huế nói riêng, đang tranh đấu chống độc-tài quân phiệt, cộng sản, Trung lập và Cần Lao.

3.- Xét rằng Ông Viện-trưởng Viện Đại Học Huế có những hành-động cố tình chia rẽ anh em Giáo -chức gây phương hại đến cuộc tranh-đấu của toàn dân.

Buộc lòng phải quyết-nghị: Đòi hỏi Ông Viện-Trưởng phải từ chức ngay vì sự hiện-diện của Ông tại Viện Đại Học Huế không còn thích hợp nữa.

Làm tại Huế, ngày 14 tháng 9 năm 1964,

Khoa-Trưởng Đại-Học Y-Khoa: B.S. Lê-khắc-Quyến.

Khoa-Trưởng Đại-Học Luật-Khoa: Mai-văn- Lễ.

Khoa-Trưởng Đại-Học Sư-Phạm: Nguyễn-hữu-Trí.

Khoa-Trưởng Đại-Học Văn-Khoa: Huỳnh-đình-Tế.

Khoa-Trưởng Đại-Học Khoa-Học: Tôn-thất-Hanh.

Lê-Tuyên, Nguyễn-hữu-Lành, Lê-trọng-Vinh, Dương-đình-Khôi, Cao-đăng-Nhơn, Võ-xuân-Hân, Trần-nhựt-Tân, Lê-khắc-Phò, Nguyễn-Trường, Võ-văn-Thọ, Nguyễn Văn Thực, Nguyễn-phụng-Hoàng, Lê-thanh-Hà, Hoàng-văn-Giàu, Trần-hữu-Long, Trần-kim-Nở, Phạm-văn-Thông, Ngô-văn-Bằng, Vĩnh Thiều, Cao-huy-Thuần. [Tìm Hiểu, Số 1, ngày 22 tháng 9. 1964, trang 8-9]

Tuy có chữ ký của hầu hết Khoa Trưởng các phân khoa và một số giáo sư, nhưng nhiều sinh viên Huế vẫn phản đối và “chống đối” [sic] ngay khi được cho biết trong một buổi hội họp giải thích trước đó [Tìm Hiểu, sđd]. Sinh viên thuộc Phân khoa Luật khoa (Khoa trưởng Mai Văn Lễ) và Phân khoa Y khoa (Khoa trưởng Lê Khắc Quyến) lập tức phản ứng.

Sau đây là “Thư Ngỏ” và “Tuyên Ngôn” của “Toàn thể Sinh Viên Luật-Khoa Huế”.

2.2 Phản ứng của sinh viên Phân khoa Luật Khoa, Viện Đại Học Huế

Tìm Hiểu cho đăng lại phản ứng của sinh viên Luật Khoa qua lá thư ngỏ và tuyên cáo của họ. Nhờ đó, chúng ta biết không phải tất cả sinh viên Huế đều đồng lòng với sự đòi hỏi Viện trưởng Cao Văn Luận từ chức:

-THƯ NGỎ CỦA SINH VIÊN LUẬT HUẾ

Anh Chị em Sinh-viên,

Trước tình trạng khẩn trương của đất nước và những biến-cố liên-tục xảy ra kể từ ngày ban hành Hiến-Chương 16–8-1964. Nói đúng hơn, chưa tròn một năm, sinh-viên chúng ta đã phải đứng dậy, xuống đường đấu tranh những mấy lần. Với những thành quả quá khứ, chấm dứt một chế độ độc-tài gia-đình trị. Rồi đưa đám một tổ chức độc-tài quân phiệt. Nhắc lại một quá khứ, không mặc một an-ủi, kiêu hãnh, hoặc bằng lòng. Bằng lòng sao được khi quê-hương này vẫn nằm trong một cơn sốt dài, khi Chính-trị-gia xôi thịt còn dày xéo dân tộc. Xin hỏi đất nước đã bình yên chưa? Chúng ta đã có một chính phủ dân chủ chưa? Hay là Việt-Nam đang nằm trong một tình trạng loạn và lủng-củng. Xin hỏi những nông dân đã an-tâm ở những miền cao-nguyên đất đỏ chưa? Hay còn hồi hộp lo sợ? Sinh-viên chúng-ta, với tinh-thần trong sạch bất vụ lợi, luôn đặt mình trước tỉnh trạng báo-động. Báo-động như những cần-thiết thường nhật. Thấy cần phải lên tiếng. Lên tiếng nhân một biến-cố 13.9.1964, lên tiếng khi những người trí-thức, những thầy dạy chúng ta đã lợi dụng một tình trạng bất ổn, những áp-lực chính trị, để cuối cùng đặt Viện-Trưởng Đại-Học Huế trong một thế phải từ chức. Người ta vẫn nhân danh cái này, cái kia, luôn tạo cho hành động của họ những lý do. Và những lý-do lần nầy làm cho Sinh-Viên Luật chúng tôi hoài nghi, thắc mắc. Hoài nghi, thắc-mắc sau những xúc-động lớn. Tại sao phải buộc Linh Mục Viện-Trưởng từ chức?

Với một thời gian dài, Viện-Trưởng đã liên tục đảm nhận chức vụ này suốt ba năm rồi. Người đã từng nâng đỡ Sinh-viên chúng ta trên nhiều phương-diện. Hơn một lần xây-dựng nền văn hóa Quốc-Gia, Đại Học Huế một ngày một lớn mạnh, chắng phải nhờ Linh Mục Viện-Trưởng sao? Nay “một nhóm giáo chức Đại-Học Huế” buộc Linh Mục Viện-Trưởng phải từ chức. Phải chăng Linh-Mục Viện-Trưởng là người của chế độ cũ? Nếu vậy, chúng-ta không nhớ thái độ của Linh-Mục Viện-Trưởng trong những ngày đấu-tranh chống Nhu-Diệm? Thái độ đó, quả hai năm rõ mười, Linh-Mục đã bị cách chức. Anh em Sinh-Viên chúng ta kể cả Giáo-Chức Đại-Học đã phản đối và yêu-cầu Linh-Mục Viện-Trưởng trở lại. Linh Mục Viện-Trưởng lần này phải từ chức? Tội gì đây? Cần-Lao? Cộng Sản? Chúng-tôi không tin như vậy. Chúng-tôi cương-quyết chống đối đến kỳ-cùng. Phản kháng đến kỳ cùng. Sinh-Viên phải được tự-do. Tự do đặt lại vấn đề. Vì ba điều mà nhóm giáo-chức Đại-Học Huế nại ra có tính cách mù mờ, không chính đáng, những lý-do đó chẳng khác che dấu chụp mũ vì chụp mũ như vậy quá dễ dàng. Bằng những danh từ như vậy không mang lại gì. Tại sao phải đấu đá, phải chia rẽ nhau trong một Viện Đại-Học? Sao không đối thoại? Sao không tiếp-xúc với L.M. Viện-Trưởng? Hay mưu-toan chi đây? Lợi dụng chi đây? Sinh-Viên chúng tôi không bao-giờ chịu đấu tranh cho một nhóm người. Dù là nhóm Giáo Sư của chúng ta – Những người chúng ta hằng kính mến. Sinh-Viên chúng ta đồng ý đất nước khẩn trương, nhưng thử hỏi “Nhóm Giáo-chức Đại-Học Huế” nhân danh cái chi để buộc L.M. Viện-Trưởng từ chức? Chúng tôi không chấp-thuận sự đó. Chúng tôi đã ra một tuyên ngôn và tiếp tục bãi thi, bãi khóa. Bãi thi bãi khóa không những chỉ vì việc LM Viện-Trưởng. Nhưng bãi thi, bãi khóa vì Quê-Hương, đất nước này còn bị Cộng-sản Trung lập luôn luôn đe dọa. Vì còn bị những kẻ đầu cơ chính-trị, những dư đảng Cần Lao cấu-kết để trục-lợi. Bằng những lý-luận trên, chúng tôi tha thiết mong Anh Chị em Sinh-Viên hãy cùng Chúng-Tôi đấu-tranh, và yêu cầu Bộ Quốc-Gia Giáo Dục cần có thái độ khẩn-cấp.

Thân ái chào các bạn,

Trường Đại-Học Luật-Khoa ngày 16. Tháng 9. 1964.

Toàn thể Sinh Viên Luật-Khoa Huế.” [Tìm Hiểu, số 1, sđd, trang 9-10]

Họ còn kèm một bản Tuyên ngôn theo bức Thư Ngỏ hầu chỉ trích nhóm giáo sư thượng dẫn là “độc đoán”; đoạn một lần nữa, thỉnh cầu Bộ Giáo Dục có thái độ:

– TUYÊN NGÔN

-Chúng tôi toàn thể Sinh Viên Luật-Khoa Huế nhận định

1.- Quốc-Gia Việt-Nam vẫn còn ở trong tình trạng bất ổn định, cuộc tranh-đấu toàn diện của toàn dân chưa kết thúc.

2.- Sự cưỡng bức từ chức của linh mục Viện-Trưởng Cao văn Luận do “Một nhóm Giáo Chức Đại Học” (theo thông cáo ngày 13-9-1964).

a) Đã gây xúc động sâu-xa cho toàn thể sinh viên Huế và các giới quốc nội cũng như quốc-ngoại.

b) Làm phương hại đến tinh thần đoàn kết của toàn dân trong giai-đoạn đấu tranh quyết-liệt hiện tại.

3.- Sinh-Viên chúng-ta vẫn còn đang đặt mình trong tình trạng đấu tranh.

ĐỒNG THANH QUYẾT ĐỊNH:

I/ Tiếp tục Bãi thi Bãi khóa cho đến khi cuộc tranh đấu của toàn dân đạt đến thắng lợi cuối cùng.

2/ Yêu-cầu toàn thể Giáo Sư cũng như toàn thể Sinh-Viên Đại-Học Huế xét lại và thu hồi cấp tốc quyết định cách chức Linh-Mục Viện-Trưởng của một nhóm Giáo-Sư đã ký tên trong bản thông cáo nói trên.

3/ Yêu cầu Bộ Quốc-Gia Giáo-Dục phải lên tiếng trước quyết-định cách chức của “nhóm Giáo-Sư” độc đoán nói trên.

Làm tại Trường Đại-Học Luật-Khoa Huế,

Ngày 16 tháng 9 năm 1964.

Toàn thể Sinh-Viên Luật-Khoa Huế.” [Tìm Hiểu, số 1, sđd, trang 10-11]

Kế đó, là phản ứng của một số sinh viên tại Viện Đại Học Sài Gòn.

2.3 Phản ứng của một số sinh viên tại Viện Đại Học Sài Gòn

Ban Chủ trương Tìm Hiểu góp ý một cách mạnh mẽ vào một vấn đề trầm trọng hơn, vượt xa khỏi chức vụ Viện trưởng. Đó là dấu hiệu của sự chính trị hóa cơ chế Đại Học. Bởi thế, họ cũng cho đăng bản Quyết nghị kèm Quyết Định của Hội-Đồng Chỉ-Đạo Sinh-Viên Học-Sinh Saigon vào Số 2:

-Trong số 1, nhân vụ xảy ra ở Huế, chúng tôi đã đánh dấu hỏi: phải chăng đó là một hành động chính trị hóa Đại-Học, bây giờ thì những sự kiện tiếp theo không những chứng tỏ nhóm Giáo Sư Huế làm “cách-mạng nhân dân” chính-trị-hóa đại-học, mà còn dùng những phương-tiện bất chính để áp đảo tinh thần những sinh-viên vùng lên chống lại họ như kiểm soát điện thoại, thư-từ, đe-dọa, vu khống chụp mũ những người phản kháng là “Cần-Lao”, “bọn phản động”, huy động người mang gậy gộc đến nhà các sinh viên định hành hung, khủng bố họ. Saigon đã lên tiếng. Dưới đây là quyết-nghị của Hội-Đồng Chỉ-Đạo Sinh-Viên Học-Sinh Sài Gòn (H.Đ.C.Đ.S.V.H.S.S.G).

QUYẾT–NGHỊ

của Hội-Đồng Chỉ-Đạo Sinh-Viên Học-Sinh Saigon về cuộc tranh đấu của Sinh-viên Huế.

– Xét rằng truyền thống tự trị của Đại Học phải được triệt để tôn trọng.

– Xét rằng lập trường dân tộc của sinh-viên học-sinh phải được tuyệt đối tôn trọng.

– Xét rằng trên đường lối dân-tộc đó, Sinh-viên Học-sinh có quyền bày tỏ lập trường chính trị của mình.

– Xét rằng: mọi tổ chức chính trị đảng phái không thể du nhập vào phạm vi Đại-Học, cũng như Học đường.

– Xét rằng một nhóm Giáo-Sư Đại-Học Huế đã không tôn trọng tinh thần Đại-Học vì đã độc đoán cưỡng bách Giáo-Sư Sinh-viên phải theo đường lối chính trị riêng của mình.

– Xét rằng cuộc tranh đấu của Sinh-viên Huế nhằm chống đối 1 khuynh hướng chính trị muốn độc quyến phổ-biến tư tưởng ở Đại-Học Huế.

– Xét rằng việc vô cớ cưỡng-bách Linh Mục Viện-Trưởng Cao-văn- Luận từ chức làm phương hại tinh thần đoàn kết dân tộc nhất là trong giai-đoạn mất còn này của đất nước.

QUYẾT-ĐỊNH:

1) Cực lực phản-đối mọi hình-thức độc tài lợi dụng danh-nghĩa Học sinh sinh viên và Đại-Học.

2) Cực lực lên án mọi âm mưu đem chính-trị đảng-phái vào Đại -Học và Học đường.

3) Hoàn toàn ủng hộ cuộc tranh-đấu của Sinh-viên Huế cho nền tự-trị của Đại-Học.

4) Khẩn thiết yêu cầu Bộ Quốc Gia Giáo-Dục tái bổ nhiệm Linh Mục Cao-văn-Luận vào chức vụ Viện Trưởng Viện Đại-Học Huế.

Làm tại Saigon, ngày 27 tháng 9 năm 1964.

H.Đ.C.Đ.S.V.H.S.S.G. [Tìm Hiểu, Số 2, trang 13-14, ngày 29-9-1964]

Tìm Hiểu cũng cho biết nội dung một bản truyên ngôn khác của Tổng Hội Sinh-Viên Saigon, đề cập đến viễn tượng chính trị hóa học đường:

-Đồng thời Tổng Hội Sinh-Viên Saigon cũng ra bản tuyên-ngôn cho biết những khó-khăn của Tổng Hội Sinh-Viên Huế đang gặp phải cũng là mối lo-ngại của Tổng Hội Sinh-Viên Saigon và tôn trọng truyền-thống Sinh-viên Quốc-tế để giữ tính cách vô tư không hoặt động tham chính của Sinh-viên, Tổng-Hội Sinh-Viên Saigon tuyên bố:

Ủng hộ lập trường của Sinh-viên Huế yêu cầu tách rời chính trị ra khỏi học-đường,

Phản đối mọi áp lực đang đe dọa Sinh-viên Huế và phản-đối việc dùng chính trị chi-phối Tổng Hội Sinh-Viên Huế.

Yêu cầu các Giáo-Chức Đại-Học trở về với nhiệm-vụ thuần túy giáo-dục và đừng biến Đại-Học và Sinh-Viên thành một công cụ chính trị.

Xác nhận trước dư luận: quyền bãi-khóa và bãi thi là quyền của Sinh-viên. [Tìm Hiểu, Số 2, trang 14, ngày 29-9-1964]

Từ Sài Gòn, Giáo sư Lý Chánh Trung không chỉ bầy tỏ sự bất bình trước cách đối xử với người có công sáng lập và xây dựng Viện Đại Học Huế; mà còn nhắc tới hiện tượng “Hội Đồng Nhân dân Cứu quốc” với sự tham gia của một số Khoa Trưởng và giáo sư Huế.

2.4 Phản ứng của vài thành phần trong giới giáo sư, Viện Đại Học Sài Gòn

Thật ra, Lập Trường đã tuyên chiến với giới giáo sư Sài gòn từ lâu. Giáo sư Lê Tuyên không ngần ngại bộc lộ sự ác cảm khi trả lời phỏng vấn của ký giả Nguiễn Ngu Í (Bách Khoa) vào tháng 3. 1964:

– Giáo sư Đại học Sàigòn làm chúng tôi thất vọng đến ê chề. Họ không có một phản ứng gì khi chúng tôi từ chức, khi chúng tôi bị bắt. Tuy vậy, chúng tôi còn hiểu họ. Chớ họ chẳng một lời gì tỏ tình thông cảm khi chúng tôi được tự do – sau khi chế độ họ Ngô bị lật đổ – thì quả là chúng tôi không hiểu họ nổi. Có khi chúng tôi nghĩ: “Nếu giáo sư Đại học Sàigòn mà lên tiếng ủng hộ lập trường của chúng tôi thì biết đâu…”. Thú thật với anh, lúc mới về tôi tính phớt qua…, nhưng càng lâu lại càng thấy khó chịu, nhưng mà muốn sống thì phải quên… [Nguiễn Ngu Í “Đại Học Huế tranh đấu chống chế độ cũ qua Hai giờ Nói chuyện với Giáo sư Lê Tuyên– Ngày 12 tháng chạp, Quý Mão 64”, Bách Khoa, số 172, tr. 44-45, ngày 1.3.1964, https://www.namkyluctinh.org/eBooks/Tap%20Chi/Bach%20Khoa/BachKhoa-172.pdf]

Lê Tuyên và nhóm bạn của ông có vẻ không quên nổi nên, nửa năm sau, trong mục thường trực “Nhật ký Lập Trường”, Tâm Hoài Tâm (bút hiệu của Lê Tuyên?) nặng lời ra mặt với giới “Giáo chức Đại Học Sài Gòn”, nghĩa là có cả những Ngô Gia Hy, những Nguyễn Văn Trung và những Trần Ngọc Ninh:

-Trong lúc đó ở Huế: Bản Tuyên-Ngôn của giáo-chức Viện Đại-học Huế là cả một khích lệ cho lực lượng sinh-viên học sinh. Và một đòn quyết liệt đập vào âm mưu độc tài quân phiệt. Lần này, người ta chờ xem thử Giáo chức Đại Học Sài Gòn sẽ phản ứng ra sao? Hay cũng chỉ như những ngày dưới chế độ Diệm: Im lặng ươn hèn! [Tâm Hoài Tâm, “Nhật ký Lập Trường-Chủ nhật 23-8-1964”, Lập Trường số 23, trang 8, Ngày 29.8.1964-Tài liệu của Võ Phi Hùng-Cựu Học Sinh Petrus Ký 67-74 và Huỳnh Chiếu Đẳng-Chủ nhân Kho Sách Xưa & Quán Ven đường – http://ndclnh-mytho-usa.org/Nhung%20So%20Bao%20Le/LAPTRUONG%2029AUG1964.pdf]

Bỏ qua việc chỉ trích sai lầm–vì sinh viên thuộc Viện Đại học Sài gòn có tranh đấu–Giáo sư Lý Chánh Trung (Đại học Văn khoa Sài gòn) còn có thể đả kích nhóm giáo sư đảo chánh bằng cách phản bác một cách dễ dàng, rằng sở dĩ Viện Đại Học Huế được vào vị trí “khích lệ lực lượng sinh viên học sinh”, nếu có; nên …oai hùng hơn Viện Đại Học Sài gòn “ươn hèn”, nếu có vv. chính là nhờ công sức của người đang bị họ giáng cho “một đòn quyết liệt”. Ông không ngần ngại chỉ đích danh Khoa trưởng Luật khoa Mai Văn Lễ và Khoa trưởng Y khoa Lê Khắc Quyến:

-… Báo Lập-Trường cho rằng chúng ta đang ở trong 1 tình trạng “vô-quyền, vô chính-phủ”. Đúng ghê lắm. Và mấy người anh em trong nhóm Lập-Trường chắc biết rõ hơn ai hết cái trạng thái vô-quyền đó như thế nào, vụ Linh-Mục Cao-văn-Luận bó buộc từ chức Viện-Trưởng Đại-Học Huế là một trường hợp điển-hình nhất. Một nhóm giáo-chức Đại Học họp lại, đánh 1 điện-tín là Ông Viện Trưởng phải từ chức, vì sự hiện-diện của ông “không cần thiết nữa”. Rồi người ta thấy Bộ Giáo Dục chấp-nhận ngay sự từ chức đó, rồi ông Thủ Tướng bổ nhiệm ngay chính ông Tổng Trưởng Giáo-Dục kiêm nhiệm chức Viện Trưởng Đại Học Huế. Ôi, con rùa hành chánh sao bỗng dưng lại đi nhanh thế! Phiền một nỗi là sinh-viên Huế lại không nghĩ như vậy và đã gửi kiến-nghị, thơ ngỏ tùm-lum. Cho nên trong một buổi họp “giải thích”, Giáo sư Khoa-Trưởng trường Luật Mai-văn-Lễ đã hùng hồn nói rằng cách chức Cha Luận giống như mổ một “ung thư” cho nó khỏi làm tê liệt cả thân mình. Phiền một nỗi là ai cũng biết rằng với một ung thư đã quá lớn, cái hiểm họa khi mổ nó đi là chính người bệnh cũng chết queo theo cái ung thư. Có phải vậy chăng, thưa ông Khoa-Trưởng Y-Khoa, nhân viên của Thượng-Hội-Đồng Quốc-Gia, Bác-sĩ Lê-khắc-Quyến? Cái “ung-thư” Cao-văn-Luận đã mọc từ trong bào thai của Viện Đại-Học Huế. Nó đã khai-sinh và làm cho trưởng thành bào thai đó. Cái “ung thư” đó đã lê cái thân già đi khắp cùng trái đất, xin tiền, kiếm người, khẩn khoản mời-mọc từng người về giúp Viện Đại-Học Huế, không phân-biệt chính-kiến, địa-phương, tôn-giáo. Và kết-quả sau 7 năm trời xem chừng cũng “được” lắm chứ. Cái Trường Y-Khoa của Bác-sĩ Quyến, nếu không có niềm tin-tưởng, cái gan-lì và công vận động của Cha Luận, làm sao thành hình? Viện Đại-Học Huế có thể tự hào ở nhiều điểm, cái điểm chính là đã không “ươn hèn” như Viện Đại-Học Saigon mà báo Lập-Trường đã chửi, là đã “dám ăn dám nói” trong vụ Phật-Giáo và sau này, trước những biến-cố của thời-cuộc. Với 1 ”ung thư” trên đầu từ 7 năm nay, làm sao nó mạnh-khoẻ như thế được? Tôi không thần thánh hóa Cha Luận và chắc Cha cũng không lột da mà sống đời đời với chức Viện-Trưởng Đại-Học Huế. Nhưng việc làm nói trên của các anh đã làm vô số người bất nhẫn, những người chưa hề quen biết, chưa hề hưởng một ân-huệ nào của Cha. Nó là một tủi nhục cho tinh-thần Đại-Học, cho cả cái “truyền thống dân-tộc” mà chính các anh thường đề-cao. Thật ra các anh đã “cách chức” Cha Luận vì Cha không đồng ý với các anh về mặt chính-trị. Như vậy, Viện Đại-Học Huế đã biến thành 1 đảng chính-trị rồi đó. Và ai không đồng-ý với các anh đều là “ung thư” phải mổ phăng đi cho… “dễ làm việc”, có phải vậy không? Tôi xin nói với các anh thế này: các anh đã thành-công với báo Lập-Trường (giá chợ đen tại Saigon hình như lên tới 30 đồng). Các anh thành-công vì đã xuất hiện như 1 lực-lượng tinh thần, lực-lượng của một nhóm giáo sư trẻ, có can đảm nói lên những gì mình xét cần phải nói lên. Người ta mến các anh là ở chỗ đó, dù đồng-ý hay không với các anh. Nhưng bây giờ các anh nhảy ra làm chính trị trực tiếp, làm Hội-Đồng nhân-dân, vào Thượng Hội-Đồng Quốc Gia. Mặc dầu đã phủ nhận Tam-đầu-chế. Dù sao, và đó cũng tốt, việc chi mà anh Tôn-thất-Hanh phải giải thích đi giải thích lại…. Tôi cũng mong các anh thành công thật sự, ra nắm hẳn chính quyền để xem các anh thi-thố tài năng ra làm sao. Nhưng ngay bây giờ tôi đã sờ-sợ rồi đó, và 1 số người lúc trước có cảm tình với các anh cũng bắt đầu sờ-sợ rồi đó. Các anh đòi hỏi dân-chủ. Đòi hỏi dân-chủ bằng cách bắt đầu độc-tài, độc-đoán, bắt đầu khệnh khạng, huyênh-hoang, bắt đầu làm chủ-nhân chân-lý “xếp sòng cách-mạng” (…) Sinh-viên Huế yêu cầu các anh trở về với nhiệm vụ giáo-chức: sự thật phát xuất từ miệng lưỡi tuổi trẻ, các anh nhớ cho… [Lý Chánh Trung, “Loạn để trị”, Tìm Hiểu số 2, trang7-8, ngày 29 tháng 9. 1964]

Như vậy, muốn am tường về một số chi tiết trong các bản tuyên cáo của sinh viên thuộc Viện Đại Học Huế và Viện Đại Học Sài Gòn cùng bài phản bác của Lý Chánh Trung, chúng ta bắt buộc phải đọc thêm Lập Trường. Đây là một tuần báo với phương châm “Chính trị-Văn hóa-Xã hội” được in ấn bìa màu nhờ sử dụng bất hợp pháp từ cơ sở đến nhà in của Viện Đại học Huế, nhưng độc lập về tài chánh vì có đủ độc giả. Trong 3 vị giáo sư chủ trương, Giáo sư/ Chủ bút Lê Tuyên từng bị chính phủ Ngô Đình Diệm giam hơn 2 tháng và Giáo sư/ chủ nhiệm Tôn Thất Hanh là Đệ I Phó Chủ tịch “Ban Chấp hành Lâm thời của Hội đồng Nhân dân Cứu quốc Thị xã Huế & Tỉnh Thừa Thiên” (tháng 8. 1964). Hội đồng này được thành lập chỉ nửa tháng trước cuộc truất phế Linh mục Viện trưởng xẩy ra. Thế nên, tôi không ngạc nhiên khi phần “Chính trị” có vẻ lấn át phần “Văn hóa” và “Xã hội”.

2.5 Tuần báo Lập Trường, Huế: Nhân dân Cứu quốc trong khuôn viên Đại Học

Thật là may mắn mà giờ đây chúng ta có thể đọc và tham khảo các bài viết trong Lập Trường, tuần báo ra ngày thứ Bảy, do công ông Võ Phi Hùng—cựu học sinh trường (nam) Trung học Petrus Trương Vĩnh Ký (1967-1974), Sài Gòn—sưu tập, hoàn thành kỹ thuật và tặng cho ông Huỳnh Chiếu Đẳng, Chủ nhân Kho Sách Xưa-Quán Ven Đường, đặng đăng lên mạng. Nhờ đó, tôi có thể thu thập tin tức không thể thiếu trong bài này. Xin trân trọng tạ ân quý ông, một lần nữa.

Tôi phỏng đoán tuần báo Lập Trường, tuy không đại diện toàn thể giáo sư và sinh viên thuộc Đại Học Huế, nhưng là một tiếng nói quan trọng xác định nỗ lực chống bất công trong xã hội và hoạt động chính trị chống Cộng Sản của nhóm họ. Tiếng nói của họ có thanh thế vì phản ảnh tâm tình của một số độc giả và cung cấp tin tức tương đối xác thực ngay tại thời kỳ tiến dần đến biến cố vẫn được gọi là cuộc “Biến động Miền Trung” (1966). Thêm vào đó, Lập Trường được in ấn chuyên môn, tin tức dồi dào, bài vở sống động, bênh vực người dân, thêm hình bìa đôi khi là những bản hoạt họa phản ảnh tình hình chính trị hoặc xã hội, dù thô sơ. Tuy thế, tuần báo này cũng có thể được sử dụng để nhìn lại cuộc vận động buộc Linh mục Viện trưởng Cao Văn Luận từ chức; dẫn đến hành động đương nhiên là tiếm quyền viện trưởng và ngang nhiên sử dụng phương tiện và cơ sở của Viện Đại Học Huế hầu thể hiện mục đích chính trị, nghĩa là đi ngược lại quyền Tự trị Đại học của Miền Nam.

Tuần báo Lập Trường Số 1 ra ngày thứ bảy 21 tháng 3. 1964 với Chủ nhiệm/ Giáo sư Tôn Thất Hanh-Khoa Trưởng Đại Học Khoa Học, Chủ bút/Giáo sư Lê Tuyên- Đại học Văn Khoa và Tổng thư ký/Giáo sư Cao Huy Thuần-Đại học Luật Khoa. Số Lập Trường “tạm biệt” (số cuối?) là số 30, ra ngày 12 tháng 11.1964. Báo bán rất chạy, thậm chí không đủ để bán và còn được mua với giá chợ đen ở Sài gòn. Thế nên, chỉ mươi ngày sau khi bị Lý Chánh Trung mỉa mai trên Tìm Hiểu, Sài Gòn:

-… Các anh đòi hỏi dân-chủ. Đòi hỏi dân-chủ bằng cách bắt đầu độc-tài, độc-đoán, bắt đầu khệnh khạng, huyênh-hoang, bắt đầu làm chủ-nhân chân-lý “xếp sòng cách-mạng… [Lý Chánh Trung, “Loạn để trị”, Tìm Hiểu số 2, trang 8, Ngày 29 tháng 9. 1964]

Nhóm Lập Trường lập tức phản hồi:

-…[Để biết] Hội đồng Nhân dân Cứu quốc (H.Đ.N.D.C.Q) ông là ai? [Thì] “ông” là nhân dân đấy…” [Minh Thành, Lập Trường số 27, ngày 10, tháng 10. 1964, trang 3]

Trước đó, Minh Thành phủ nhận:

-H.Đ.N.D.C.Q. không có dính dáng gì đến “vụ Cha Luận” cả. Đó là chuyện nội bộ giữa Hội Đồng Đại Học và ông Viện trưởng. Xin đừng lấy râu ông nọ cắm vào cằm bà kia… [Minh Thành, Lập Trường số 27, ngày 10, tháng 10. 1964, trang 3 – http://ndclnh-mytho-usa.org/Nhung%20So%20Bao%20Le/LAPTRUONG%2010OCT1964.pdf]

Minh Thành trả lời sai: Không có thứ Hội Đồng Đại Học nào dám lập thứ tòa án nhân dân như họ đã làm để công khai truất chức vị Viện trưởng. Trên hết thảy, họ không có quyền. Đó chỉ là sự đồng thuận của một số người, đến lúc thời cơ thuận tiện, vung lưỡi hái Tử Thần kết thúc đoạn đời Đại học Huế của người đã góp công gầy dựng những Tử thần đó. Tuy Minh Thành có thể đúng (“Hội đồng Nhân dân Cứu quốc không có dính dáng gì đến ‘vụ Cha Luận”), nhưng Lý Chánh Trung có thể vẫn có lý do để “dính dáng” vì, trước đó, danh sách Ban Chấp Hành Lâm Thời của Hội Đồng Nhân dân Cứu quốc thuộc Thị xã Huế và Thừa Thiên gồm 12 người mà trong đó có 6 người sẽ “đòi hỏi” Linh mục Cao Văn Luận từ chức. Chúng ta được biết danh tính của 6 người này qua Thông Cáo số 1 sau khi Hội đồng này được thành lập:

THÔNG CÁO SỐ 1

Liên tiếp trong 2 ngày vừa qua, các lực lượng tranh đấu tại Thị xã Huế và Tỉnh Thừa Thiên đã họp để bàn một HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CỨU QUỐC. Thành phần đã được bầu như sau:

HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CỨU QUỐC: BAN CHẤP HÀNH LÂM THỜI

Chủ -Tịch: Bác-Sĩ Lê-Khắc-Quyến, Khoa-trưởng Đại-học Y khoa

Đệ I Phó Chủ-tịch: Ô. Tôn-thất-Hanh, Khoa trưởng Đại học Khoa học

Đệ II Phó Chủ tịch: Ô. Vĩnh Kha, Chủ-tịch Lực-lượng Học sinh Sinh-viên tranh đấu, Chủ-tịch Tổng hội Sinh-viên

Tổng-thư-ký: Ô. Nguyễn-hữu-Trí, Khoa-trưởng Đại-học Sư-pham

Ủy-viên Ngoại-giao: Ô. Huỳnh-đình-Tế, Khoa-trưởng Đại-học Văn Khoa

Ủy-viên Kinh-tế Tài chính: Ô. Mai-văn-Lễ, Khoa-trưởng Đại học Luật-khoa Huế, Giáo sư Đại học Luật-khoa Sài gòn

Ủy viên Thông-tin: Ô. Nguyễn-đức-Mai, Chủ tịch Lực lượng Công tư chức tranh đấu

Ủy viên Kế-hoạch: Ô. Dương-đình-Khôi, Giáo sư Đại-học Văn-khoa

Ủy viên đặc-trách liên lạc Nông thôn: Ô. Cao-văn-Chiến, Phó Chủ-tịch Hội đồng Tư-vấn Tinh Thừa-thiên.

Ủy viên Thanh niên Sinh viên Học Sinh: Ô. Bửu Tôn, Phó Chủ-tịch Ngoại-vụ Lực lượng Học sinh Sinh viên tranh đấu.

Ủy viên an-ninh: Ô. Tôn-thất-Kỳ, Phó Chủ tịch Nội vụ Lực lượng Học sinh Sinh viên tranh đấu.

Ủy viên Văn-hóa Xã-hội: Ô. Hoàng-Phủ Ngọc Tường, Chủ tịch Lực lượng Giáo-chức Trung-Tiểu học tỉnh Thừa-thiên.

Nhóm “LẬP TRƯỜNG” ủng hộ Hội đồng Nhân dân Cứu quốc.

Huế, ngày 28 tháng 8 năm 1964,

CHỦ TỊCH

Bác sĩ LÊ-KHẮC-QUYẾN” [Lập Trường số 23, ngày 29 tháng 8. 1964, trang 5 – http://ndclnh-mytho-usa.org/Nhung%20So%20Bao%20Le/LAPTRUONG%2029AUG1964.pdf]

Như đã thấy, ngay trong bản Thông Cáo số 1 dành cho “đồng bào”, Hội đồng Nhân dân Cứu quốc lại để lọt vào hàng chữ “Nhóm LẬP TRƯỜNG ủng hộ Hội đồng Nhân dân Cứu quốc”. Sự “lọt vào” này không vì bất cẩn nên chúng ta sẽ biết lý do sau. Trụ sở của Hội đồng Nhân dân Cứu quốc lập ngay tại khuôn viên thuộc Đại học Sư Phạm, như thông báo rành mạch cuối bản Tuyên cáo của Hội đồng Nhân dân Cứu quốc:

-…Văn phòng tạm-thời của Hội-đồng Nhân-dân Cứu-quốc: Đại -học Sư-phạm (Morin cũ).

Nếu địa chỉ này chưa đủ thuyết phục về sự vi phạm quyền Tự Trị Đại Học thì địa chỉ của “Nhà In Đại Học” trong bức thư sau đây xác nhận sự tiếm quyền của ba giáo sư chủ trương Lập Trường:

– THƯ CỦA LẬP TRƯỜNG GỞI CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

Kính gởi Ông TỈNH TRƯỞNG TỈNH THỪA THIÊN, THỊ TRƯỞNG THÀNH PHỐ HUẾ

Thưa Ông Tỉnh-Trưởng,

Nhiều tin tức do Tòa Soạn của chúng tôi thu lượm được, chứng tỏ rằng có những hạng người quá khích đang hợp lại thành một tổ chức tại Thành phố Huế để:

1) Phá phách trụ sở Lập-Trường ở tại số 17- B Lý-thường-Kiệt, Huế.

2) Phá phách Nhà In Đại Học ở tại đường Huyền Trân Công Chúa nơi in tuần báo Lập-Trường,

3) Hành hung hay ám sát những nhân viên trong Bộ Biên tập Lập-Trường. Vậy chúng tôi xin trân trọng kính trình Ông Tỉnh Trưởng được rõ ngõ hầu quý Tỉnh có những biện-pháp để bảo vệ Tự-do Ngôn-Luận tại tỉnh nhà và nhất là vấn đề an-ninh của tất cả nhân-viên Tòa soạn chúng tôi trong trường hợp các âm mưu trên được đem ra áp-dụng.

Chúng tôi xin cảm tạ Ông Tỉnh-Trưởng và trân-trọng kính chào.

Huế, ngày 4 tháng 7 năm 1964.

Chủ nhiệm,

Ký tên: TỔN THẤT HANH

BẢN SAO

Kính gửi:

-Văn phòng Dân sự vụ,

-Chuẩn-tướng Tư-lệnh Sư đoàn 1, Tư-lệnh khu 11 chiến thuật,

-Giám Đốc Nha Cảnh Sát Miền Bắc T.N.T.P.

-Ty-trưởng Cảnh Sát Thừa Thiên và Thành phố Huế. [Lập Trường, “Thư của Lập Trường gửi chính quyền địa phương”, Số 16, trang 13, ngày 4 tháng 7.1964 /16 trang/giá 6đ – http://ndclnh-mytho-usa.org/Nhung%20So%20Bao%20Le/LAPTRUONG%2004JUL1964.pdf]

Như vậy, họ xác nhận thêm, ngoài Hội Đồng Nhân dân Cứu quốc, họ còn sử dụng cơ sở, nhân sự và phương tiện của Viện Đại Học như Nhà in Đại Học số 2 Đường Huyền Trân Công chúa, Huế. Nhà in này vốn là nhà in riêng của Viện Đại học, sau một thời gian phải in ngoài, có trách nhiệm xuất bản sách của các giáo sư như Chinh phụ ngâm và Tâm thức lãng mạn của kẻ lưu đầy [Giảng nghiệm viên Lê Tuyên, Nhà Xuất bản Đại Học Huế, 1961] và tạp chí Đại Học. Từ số 32, tháng 4. 1963, Đại Học bắt đầu được in đều đặn tại đây cho đến số 40, tháng 8.1964. Trong khi đó, Lập Trường– số 1 ra mắt vào ngày 21.3.1964 và chấm dứt vào số 30, ngày 12.11.1964– cũng sử dụng nhà in của Viện Đại Học Huế, tại cùng địa chỉ với Đại Học, dù Linh mục Viện trưởng không chấp thuận. Thêm một chi tiết nữa: bà Quản lý Nguyễn Thị Trang (của Lập Trường) từng có tên trong danh sách các “giảng viên Viện Hán học” đã ký vào bản Tuyên Cáo ngày 17. 8.1963 nhắm phản đối việc chính phủ thời Tổng thống Ngô Đình Diệm cách chức Linh mục Viện trưởng. Như vậy, nhân sự của Đại Học Huế cũng được sung công vào Lập Trường, dù tình nguyện hay không.

Năm 2019, Tổng Thư ký Tòa soạn Cao Huy Thuần–qua lời tưởng niệm Hòa Thượng Thích Trí Quang– sẽ xác định, một lần nữa, tầm hoạt động chính trị của họ ngay trong khuôn viên Đại Học Huế:

– (Thầy tôi, Trưởng lão Hòa Thượng Thích Trí Quang, vừa thị tịch hôm qua, 8-11-2019. Di huấn để lại: không bàn thờ, không bát nhang, không báo tang, không phúng điếu, không vòng hoa, không đưa đám. Tôi chỉ xin phép Thầy thắp một nén nhang tưởng niệm.)- Đầu năm 1964, một nhóm giáo chức đại học Huế họp nhau tại trường Đại học Sư phạm để quyết định về việc ra một tờ báo tranh đấu tiếp nối khí thế của “cách mạng” 1963, chống lại khuynh hướng lập một “chế độ Diệm không có Diệm” được người Mỹ ủng hộ. Trong dự định ban đầu, tờ báo là tiếng nói của lực lượng giáo chức và sinh viên Huế đã tham gia vào việc lật đổ Diệm. Chuếnh choáng hơi men chiến thắng của một cuộc nổi dậy thành công, tham vọng của chúng tôi là biến đại học thành một thành trì chống độc tài. Tuổi trẻ thường có những giấc mơ phạm thượng. Buổi họp giao cho ba chúng tôi, anh Tôn Thất Hanh, anh Lê Tuyên và tôi, trách nhiệm suy nghĩ và điều khiển tờ báo. Tên của tờ báo, Lập Trường, là do chúng tôi đặt ra. Lúc đó tôi 27 tuổi (…) Thế mà, khi từ giã Thầy, chúng tôi có cảm tưởng như mình đã là chiếc đũa trong một bó, muốn bẻ gãy cũng không dễ. Tờ báo ra đời sau đó. In ở nhà in Đại Học và trong sự chờ đợi nóng hổi của quần chúng, in bao nhiêu cũng không đủ bán, bán cũng không nghĩ đến chuyện thu tiền. Đó là giấy khai sinh thứ hai của tôi. Tờ báo ra đời trong bối cảnh “cách mạng” 1963 bị phản bội (…) Trong bối cảnh ấy, Hội Đồng Nhân Dân Cứu Quốc (HĐNDCQ) ra đời tại Huế năm 1964. Do tờ Lập Trường chủ xướng, hành động này là để bảo vệ thành quả của 1963, chống lại một cuộc đảo chánh ở trung ương của phe tướng tá thân chế độ cũ. Tổ chức này cũng vậy, không do Thầy tôi đẻ ra; lúc ấy Thầy đang ở Sài Gòn. Ai học lịch sử cách mạng Pháp đều biết Comité de salut public. Hội Đồng Nhân Dân Cứu Quốc là dịch nguyên văn tổ chức của Robespierre. Trong đầu bọn trẻ trí thức nửa mùa chúng tôi hồi đó, 1963 như được ủ hơi men của cách mạng 1789 thần thoại … [Cao Huy Thuần, “Thầy Trí Quang – Một trang lịch sử”, Giác Ngộ Online, Ngày 10. 11. 2024, https://giacngo.vn/thay-tri-quang-mot-trang-lich-su-post49450.html ]

Qua bài này, thứ nhất, Tôn Thất Hanh, Lê Tuyên và Cao Huy Thuần là những giáo sư đặt tên cho Tuần báo Lập Trường. Thứ hai, họ vô tình tái xác nhận đã vi phạm nền Tự trị Đại học khi toan tính “biến đại học thành một thành trì chống độc tài…” [Cao Huy Thuần, sđd], nghĩa là đã tự mâu thuẫn vì, ngay dưới thời Chính phủ Ngô Đình Diệm mà họ cực lực lên án, Linh mục Viện trưởng và hàng ngũ giáo sư (trong đó có họ) đã không cho phép chính trị xâm nhập học đường. Chính Lê Tuyên, hết sức tự hào đến nỗi gần như khoa trương, cho Nguiễn Ngu Í biết:

-Tôi muốn nói với anh: Trước kia, anh em giáo sư Đại học Huế đã chận đứng tại ngưỡng cửa Đại học những gì của vợ chồng Nhu. Bất cứ tổ chức gì định lợi dụng giáo sư, sinh viên, là chúng tôi tìm mọi cách “mời” nó ra xa. Như tổ chức “Thanh niên Cọng hòa” là một, tổ chức “Phụ nữ bán quân sự” là hai, và “Tổng hội giáo giới” là ba… [Nguiễn Ngu Í, “Đại Học Huế tranh đấu chống chế độ cũ qua Hai giờ Nói chuyện với Giáo sư Lê Tuyên- Ngày 12 tháng chạp, Quý Mão 64”, Bách Khoa, số 171, trang 41 , ngày 15.2.1964-https://www.namkyluctinh.org/eBooks/Tap%20Chi/Bach%20Khoa/BachKhoa-171.pdf]

Ký họa chân dung giáo sư Lê Tuyên và bài nói chuyện với Nguiễn Ngu Í trên Bách Khoa, số 172 (Ngày 1, tháng 3.1964)

Giáo sư Nguyễn Văn Trường, Giám Đốc Học Vụ Ban Khoa Học, Đại Học Sư Phạm Huế, cũng hồi tưởng:

-… Sức ép chính trị: Có một lần chúng tôi được rỉ tai rằng là sinh viên và chúng tôi phải gia nhập Phong Trào Cách Mạng Quốc Gia, đi học và đi làm phải mặc đồng phục màu xanh. Chúng tôi trình bày những thuận nghịch; lợi đâu không thấy, cái hại thì vô cùng. Các Viện Đại Học Quốc Gia không thể là nôi của một phong trào chính trị, huống chi phong trào này là tiền thân của Đảng Cần Lao Nhân Vị. Trong bối cảnh riêng của Huế, tổ chức đại học chưa được ổn định. Phụ huynh và sinh viên đã tỏ thấu hiểu thực tế của đất nước, đã chấp nhận cái ban sơ thiếu thốn mọi điều của Viện Đại Học. Chính trị hóa môi trường sinh-hoạt đại-học chỉ làm cho mọi sự rối rắm thêm. Chúng tôi không thể để việc dạy, việc nghiên cứu ngưng đọng lại, hay trở thành phụ thuộc. Chúng tôi không muốn và không thể mang một nhãn hiệu chính trị nào, để phụ huynh và sinh viên ngộ nhận rằng chúng tôi là những con rối chính trị, hay cố tình dùng Viện Đại Học làm bực thang cho sự nghiệp chính trị. Chúng tôi cũng không thể để học sinh mình và chính mình bị ép buộc vào một đảng phái chỉ vì muốn học, muốn mở rộng kiến thức, muốn có một cái nghề, hay một sinh kế. Chính quyền cũng không thể vì nhu cầu của một khắc mà chà đạp trên những văn bản mà chính mình long trọng lập ra chỉ vài năm trước đây. Có người nói rằng trong chúng tôi có những con mọt, những con người muốn lập công, muốn tiến thân trên nấc thang chính trị. Thiết nghĩ, nghĩ khác và làm khác là việc bình thường; nhưng trong đội ngũ chúng tôi, rất khó có những con người phủ nhận những nguyên tắc sinh hoạt nghề nghiệp của mình. Cơn lốc qua, chúng tôi trở lại cuộc sống bình thường thuở trước, mỗi người trở lại cái tự do chọn lựa chính trị hay phi chính trị của riêng mình. Một lần khác, vào dịp hè Bộ Giáo Dục tổ chức một khóa Hội Thảo về Cần Lao Nhân Vị cho giáo chức đại học ở Suối Lồ ồ. Chỉ thị là tất cả chúng tôi đều phải có mặt; dĩ nhiên là ngoại trừ có lý do thích đáng, nhưng bên trong qua lời lẽ các viên chức của Bộ Giáo Dục thì không có một lý do nào chính đáng cả. Học triết thuyết về đường lối chính sách của chính quyền chỉ có thể là một điều tốt. Nhưng một số chúng tôi, vì cái ương ngạnh của tuổi trẻ, đã nhẹ nhàng xin Cha Viện Trưởng ký một sự vụ lệnh tổ chức trại hè ở Đà Lạt cho sinh viên Sư Phạm, ngay trong những ngày ấy. Ông Đổng Lý Văn Phòng Bộ Giáo Dục có thúc dục bảo dẹp tất cả, để đi học. Chúng tôi không vâng dạ được, vì có nhiệm vụ lệnh trong tay. Sau đó ông có la to, dọa lớn, tay có dơ cao, nhưng rồi lẳng lặng rút về. Được những điều này có thể là nhờ cái vị thế đặc thù của Cha Viện Trưởng. Cũng có thể là nhờ thái độ của quí vị đàn anh trong Viện Đại Học Sài Gòn. Cũng có thể là nhờ sự hiểu biết của chính quyền lúc bấy giờ. Cũng có thể là cái hồn ma tự trị đại học ghi trong qui chế mà người Pháp để lại cho Viện Đại Học Sàigòn còn chập chờn đâu đó trong lòng người. Cũng có thể là Bộ Giáo Dục hay Chính Quyền chưa rảnh tay để đưa chúng tôi vào khuôn nếp. Sau mươi hôm khủng hoảng, gió lặng, cuộc sống trở lại bình thường, nhưng tôi cảm thấy gần Cha Viện Trưởng của tôi hơn: chúng tôi đã cùng nhau trong một chiến tuyến… [Nguyễn Văn Trường, “Huế, Viện Đại Học, Cha Luận và chúng tôi”, Dòng Việt số 4-Chủ đề “Kỷ niệm Bốn mươi năm Viện Đại-Học Huế”, trang 124-125, Mùa thu năm 1997, Huntington Beach, California]

Tuy nhiên, có một điều mới ở đây: Cao Huy Thuần xác nhận đã đứng sau việc thành lập Hội Đồng Nhân Dân Cứu Quốc tại Huế. Đó chính là lý do đã có tên Lập Trường lọt ngay trong bản tuyên cáo thành lập. Hóa ra Linh mục Viện trưởng đã không vu oan khi thuật lại việc họ muốn ông tham dự hầu chính thức hóa sự hiện diện của nó. Bởi vậy, việc tống khứ Linh mục Viện trưởng khi ông không đồng ý là việc phải đến và đã đến. Éo le thay, sau khi phải “liều mạng vượt trùng dương ngay trên dặm dài ‘cải tạo’”, Lê Tuyên vẫn không nhận ra được sự khác biệt giữa chế độ Cộng sản và chính thể Tự Do. Ông đồng hóa Chính phủ “Thiệu-Kỳ” với Chính phủ Cộng sản trong bài tưởng niệm nhà văn/nhà báo/ Hiếu Chân Nguyễn Hoạt. Ông là Tổng Thư ký đầu tiên của Trung Tâm Văn Bút Việt Nam 1957-1975 và từng được mời giảng dậy tại Viện Đại học Huế và Viện Đại học Vạn Hạnh:

-… Anh không còn bao giờ trở lại chốn Kinh Kỳ, và tôi cũng phải rớm máu ra đi, vì bạo lực đã hủy hoại hết giá trị và phẩm cách của con người, khi mọi thứ quyền hành vào tay những A-Tu-La thâm độc: Thiệu-Kỳ hay Cộng Sản cũng cùng chung nọc độc với nhau. Những bàn tay trấn áp, những đầu óc u mê, đi theo nghiệp chướng tam độc “Tham-Sân-Si” đã và đang tự hủy, dồn dân tộc và cả nền văn hóa của tổ tiên vào cảnh sa đọa kinh hoàng! Chúng ta đều bị dồn vào một thảm kịch: Mất Quê Hương ngay trên chính Quê Hương! Anh hỗ trợ cho tôi những ngày “biệt xứ”, ngày tháng trùng phùng của chúng ta nhấp nhô như sóng cồn trên biển cả, đôi khi còn tối tăm hơn sa vào những trận cuồng phong! Để nhìn như họ Vũ: “Ngày trắng theo nhau qua” (Vũ Hoàng Chương) khi phải lăn lóc giữa Saigon mà tôi luôn là kẻ xa lạ! (…) Tôi đã đến chỗ Rừng Phong. Thảm họa đến với anh của cảnh đeo gông tù Cộng sản… [Liên Chi, “Tưởng niệm Hiếu Chân Nguyễn Hoạt”, Dòng Việt Số 10-Chủ đề “Đại Học Sư-Phạm Huế-Tập 2”, trang 123-125, * Theo tôi được biết, “Liên Chi” là bút hiệu của Lê Tuyên. Ông là đồng-Chủ trương Biên tập với giáo sư Lê Văn/Khoa Trưởng Đại Học Sư Phạm cho 2 số Dòng Việt có chủ đề về Đại Học Sư Phạm Huế.]

Lần nào đọc những giòng này, hoặc những giòng oán than tương tự, kết án “Diệm” hoặc “Thiệu-Kỳ” lẫn lộn với Đảng Cộng sản, tôi lại thấy buồn cho kiếp người. Viết như Lê Tuyên có khác nào phủ nhận lý do cái chết mờ mịt của Hiếu Chân Nguyễn Hoạt trong nhà tù Cộng Sản, vì dưới thời “Thiệu-Kỳ” có bao giờ văn nghệ sĩ bị bắt hàng loạt rồi khổ nhục cũng hàng loạt trong tăm tối như vậy? Bởi thế, sau Tìm Hiểu và Lập Trường, tôi càng muốn được ghi thêm lời trần tình của chính Linh Mục Viện Trưởng Cao Văn Luận. Theo đó, ông đã bị buộc phải từ chức chỉ vì không cho phép bất cứ thế lực nào—kể cả Chính phủ Ngô Đình Diệm–chính trị hóa Viện Đại Học Huế, một công trình tâm huyết suốt bao nhiêu năm dành hy vọng vào một viện đại học tân tiến. Lời trần tình này càng xứng đáng được phổ biến khi ông đã bị kết nhiều thứ tội trầm trọng trong bản thông cáo đòi hỏi rồi thành công trong việc yêu sách ông từ chức.

(còn tiếp)

bài đã đăng của Nguyễn Tà Cúc

Phần Góp Ý/Bình Luận Cancel

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

Tên/Bút hiệu (* cần bỏ vào)

EMail (* cần dùng email thật - Sẽ không có ai nhìn thấy ngoài chính bạn)

Website (tùy nghi)