chuyện trăng sao

Tôi lớn lên với trăng.
những bóng trăng trắng ngà có cây đa to có thằng cuội già…
những trăng vàng trăng non trăng mọc trăng lặn trăng tà trăng xế trăng khuyết trăng tròn trăng sao …

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê” – kỳ v. Về Đâu?

Thực ra, chủ biên tạp chí Văn Học chỉ đưa ra dự đoán, chứ vào thời điểm này, từ cuối thập niên 1990 qua thập niên 2000, sinh hoạt văn học hải ngoại vẫn dạt dào, sôi động. Những tạp chí văn học giấy vẫn còn: Hợp Lưu, Văn, Văn Học, Thế Kỷ 21, Khởi Hành…Các tạp chí mạng rộn ràng phát triển, từ Talawas, Tiền Vệ đến Da Màu, Gió-O, từ Ăn Mày Văn Chương, Diễn Đàn Forum đến Đàn Chim Việt và vô số các trang mạng khác

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê/ Kỳ iv. Thành tựu – Hiện diện là thành tựu – Bảo tồn văn học Việt Nam – Số hóa – Một lớp nhà văn mới – Văn chương tiếng Việt – Văn chương ngoại ngữ

Phát biểu trong dịp hội thảo này, tôi cho rằng thành tựu lớn nhất của văn học hải ngoại là sự hiện diện của nó. Hay nói một cách khác, chính sự hiện diện đã là một thành tựu. Nhờ nó, những người thua cuộc và cộng đồng lưu vong có tiếng nói. Những đau khổ, lưu lạc được ghi lại. Một Việt Nam khác đuợc tồn tại và đi vào lịch sử, tránh việc bị bên thắng cuộc triệt tiêu và xóa bỏ. Nhờ nó, những dòng văn chương cũ được giữ gìn, được phục hồi, không những thế, được nối dài và mở rộng. Chính vì thế, một mặt, văn học hải ngoại có vẻ như tách khỏi quê hương hay (bị lên án) chống lại quê hương, nhưng mặt khác, về lâu về dài, nó lại là cầu nối giữa hải ngoại và quê hương. Đó là hành trình “trở về”

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê – Kỳ iii. Văn học hải ngoại nhìn từ trong nước – Vài nét riêng của văn học hải ngoại: Tự Phát, Tự Túc, Tự Biên Tự Diễn, Tự…Vong Thân

Lê Thị Huệ nói thẳng, không một chút ấp a ấp úng:

“Thế giới chữ nghĩa nghệ thuật Hải Ngoại là một thứ sinh hoạt vô tổ chức. Không có chính phủ nào ra lệnh phải sáng tác theo chỉ đạo nào. Không có nền chính tả học đường nào kiểm soát những điều chúng tôi viết. Ai muốn viết gì thì viết. Ai muốn xuất bản gì thì xuất bản. Ai muốn phê bình gì thì phê bình. Một thế giới cực kỳ vô tổ chức vô địa lý vô quốc gia. Thế nhưng cũng từ đó chúng tôi tự kỷ luật (self-discipline).”[11]

Một phát biểu chắc nịch, lạ tai, tưởng như “quá đáng”, nhưng hoàn toàn chính xác.

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê – Tuỳ luận/Biên khảo của Trần Doãn Nho- Phần 2: Văn Chương Giấy- Văn Chương Mạng

Mạng lưới toàn cầu xuất hiện ngày 30 tháng 4 năm 1993 là một bước nhảy thần kỳ của thời đại internet. Những computer, iPhone, Ipad dần dần thay thế giấy mực, khiến những tủ sách gia đình trang trọng và nghiêm túc thành đồ cổ. Các tạp chí in (Văn Học, Văn, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Việt) lần lượt đóng cửa. Văn chương in chuyển qua văn chương mạng. Khởi đầu với “Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng” (1995-2004), được nối tiếp với “Talawas” (2001-11/2010),  “Gió-O” (từ 2001), “Tiền Vệ” (2002-2018), rồi “Da Màu” (từ 2006), “Diễn Đàn Thế Kỷ” (2010-2022), “Thế Kỷ Mới” (từ 9/2025)…

Chạy

hơi tết chưa tan
tháng ba
rồi
tháng tư
vụt đến
sông vẫn trôi
trời vẫn nắng
cỏ cây vẫn mọc
tin dữ dồn về
phố phường nao núng
ghế bàn gạo cơm
giày dép sách vở mũ nón
áo hồng áo xanh
quần dài váy …

Văn chương hải ngoại: nỗi chữ – nỗi quê/ kỳ 1: Niềm…hải ngoại- Từ chợ đến…văn học nghệ thuật-  Chế chữ- Bỗng…Little Saigon Thủ đô văn học

Trong một giai đoạn lịch sử cực đoan kéo dài gần hai thập niên, hải ngoại không chỉ là một không gian địa lý, mà là hy vọng, là cứu chuộc, là dung thân. Là gian nan trốn chạy, vượt thoát, từ bỏ, và…đánh mất. Là hành trình tử sinh, là gánh định mệnh, là kiếp khác. Đi cái đã. Chết, cũng đi. Để đến một nơi chẳng có gì ngoài những cái “không”: không chính phủ, không ngân sách, không công an, không trường ốc, không đất đai, không tiếng Việt, không chữ Việt và không…tương lai. Cũng đành.

Trò chuyện với nhà biên khảo văn học Nguyễn Vy Khanh

Chúng ta đã nhìn lại 50 năm văn học hải ngoại một cách tổng quát. Muốn hiểu rõ hơn, cần đi vào nội dung, các thể loại văn chương và hiện tượng văn học, cũng như nhìn lại các giai đoạn sinh hoạt và phát triển. Nền văn học đó hiện đại hóa như thế nào? Đâu là những ảnh hưởng và đã giải quyết những chuyện ngoại thuộc rồi hội nhập ra sao cũng như đã làm mới văn chương đến đâu?

Một hôm…

Một hôm, bàn tay chàng ngứa. Bắt đầu ngứa sau lưng từng ngón tay rồi lần ra lòng bàn tay. Da ở các đầu ngón bị bóc ra, lúc đầu chỉ là vài miếng tí teo rồi từng miếng lớn, để lộ ra những khoảng da non, hễ sờ vào vật gì là mấy ngón tay lập tức sợ hãi thụt lùi.

trò chuyện với nhà văn nguyễn lệ uyên

Dòng văn học hải ngoại là sự TIẾP NỐI cho dòng văn học Miền Nam bị bức tử. Dòng văn học mới này, với sự sáng tạo đa chiều, đa khuynh hướng, làm mới, cách tân cả nội dung lẫn hình thức, tiếp cận với văn học phương Tây mà không đánh mất bản sắc Việt, tạo dựng một sinh hoạt phong phú từ thơ, văn, hội họa, nghiên cứu phê bình…

Trò chuyện với nhà biên khảo Nguyễn Hưng Quốc

(thực hiện qua email, từ 22/5/25 đến 2/6/2025)
Trần Doãn Nho (TDN): Kỷ niệm 50 năm ngày 30/4/75, cũng là kỷ niệm 50 năm ngày khai sinh ra văn học hải ngoại (VHHN), thế mà lại …

người chú

Pháp trường là một triền núi vắng vẻ, ở khá xa thành phố. Nói là pháp trường, chứ thực ra chỉ là một bãi đất trống, với một cái cọc để trói tử tội, và một cái hố vừa đào chiều hôm trước. Chỗ bắn thay đổi luôn, mỗi nơi thường chỉ dùng cho một vụ xử.

hai mươi năm và năm mươi năm

                                                                       …

Trò chuyện với ChatGPT về nhà văn Quỳnh Dao

BBT: Trong tinh thần cổ xúy tiếng Việt trong sáng, bài viết này có kèm theo một số đề nghị của Ban Biên Tập Da Màu về cách dùng từ ngữ và cú pháp tiếng …

cái thú… dân chủ

Cái thú dân chủ, nói cho cùng, cũng là cái thú được nói và được nghe những lời tử tế, dù thắng hay thua.

trí tuệ nhân tạo chatGPT “điểm truyện”

Những phân tích của ChatGPT làm tôi giật mình. Thành thật mà nói, tôi không biết chê trách nó ở điểm nào. Một vài nhận xét của nó, không những chính xác như những gì tôi muốn gửi gắm, mà nó còn đi xa hơn khi phát hiện ra vài chi tiết gợi lên từ truyện mà tôi chưa hoặc không hề nghĩ đến.

thế rồi, lá thư

Thư phải là lá thư, là màu mực, là nét chữ. Là giấy xanh, giấy hồng, là xếp góc, là mùi hương ướp, là chồng thư vàng úa phai màu cất dưới đáy rương, hễ lôi lên là nghe ngạt ngào kỷ niệm. Viết một lá thư là một công trình tim óc, kết quả của nhiều giờ nhiều buổi suy gẫm chọn lời chọn chữ.

bóng

Pulvis et umbra sumus.
(We are but dust and shadow – Con người chỉ là bụi và bóng) 
Horace[1]
Shadowman
Tanja Vetter
 
Sau nhiều chục năm ra nước ngoài, Toại rón rén trở về.
Đã bỏ tờ hai chục đô …

Rồi sau đó, thì sao…

 
 
 
Thử trở lại với một câu chuyện kể nặng mùi dân dã của mẹ, lúc Bướm hãy còn là một hư vô thuần túy.
Chiều hè oi bức, đang trên đường cùng chị em ra ruộng …

nỗi huế- kỳ cuối: vực thẳm tháng 4

Cũng là một trong những khuôn mặt tham gia trong phong trào đô thị Huế trước 1975, Trần Hoàng Phố – một người tôi biết khá rõ nhưng không thân -, về sau này, chọn …

nỗi huế- kỳ 8: nhân vật- Bửu Chỉ, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Nguyễn Đính/Trần Vàng Sao, Lê Văn Hảo

Đêm đó, tôi được biết một Phùng Quán nhiệt thành, một Bửu Ý thẳng thắng và một Hoàng Phủ Ngọc Tường vô cùng cực đoan, khăng khăng bênh vực chế độ và sự chọn lựa của mình không gì lay chuyển nổi. Hình ảnh của Hoàng Phủ Ngọc Tường khiến tôi rút ra một kết luận bất ngờ. Xu hướng cực đoan cung cấp cho con người một đặc tính lạ lùng: hiên ngang, thách đố với thế lực này để lại hoàn toàn bị khuất phục trước một thế lực khác!

nỗi huế- kỳ 7: Nhân Vật- Ngô Kha, Chu Sơn

Ngay sau ngày Hiệp Định Paris ký kết đầu năm 1973, gặp ông tại quán cà phê Tôn, giữa đám bạn bè đủ loại, ông hào hứng nói chuyện hòa bình và rồi, sang sảng đọc “Trường ca hòa bình”. Tôi nói nhỏ với ông, “Nói nhiều không tốt, anh nên cẩn thận giữ mình.” Ngô Kha cười ha hả, bảo “Ông đúng là vẩn vơ, hòa bình rồi, làm gì có chuyện bắt bớ tù đày mà sợ.” Có lẽ ông thành thật tin như vậy. Nhưng chỉ ít ngày sau đó, ông bị bắt và không bao giờ về nữa.

Nỗi Huế- Những “Con Ngựa Thành Troy”

                                             
Những “con ngựa thành Troy”[1]
 
             “Phong trào đô thị” (Huế) là nhóm chữ …

Nỗi Huế- kỳ 5: Tôi

Đó là đêm đầu tiên trong 176 đêm tôi bị biệt giam nơi căn phòng đổ nát này của đền Văn Thánh để “tẩy não” trước khi được chính thức chuyển sang trại tù khổ sai Bình Điền, hơi giam giữ hàng ngàn sĩ quan quân đội, cán bộ và nhân viên dân chính VNCH, nhiều năm tháng sau đó. Đêm đó có lẽ là đêm dài nhất trong cuộc đời tôi. Sau đó thì đêm nối đêm, trong bóng tối, tôi chờ đợi tiếng chuông để lấy lại thăng bằng sau khi trải qua những ngày nối ngày căng thẳng đương đầu với những cuộc thẩm vấn liên tu bất tận

Nỗi Huế- Nhiễu Nhương (kỳ 4)

 
 
Cộng sản vào, miền Nam lộn ngược. Huế đánh mất mình.
Một trong những đặc tính cộng sản: kiêu ngạo. Đôi khi là thứ kiêu ngạo mang tính cách thần thoại trong các truyện tiên, thánh …

Nỗi Huế – Tang thương (kỳ 3)

Mùa xuân 1968, Huế đã từ dương bản sang âm bản, từ “diễm xưa” đến “bài ca trên những xác người”: thảm sát Mậu Thân.
Sáng mồng 2 Tết,[1] sau một đêm kinh hoàng vì …

Nỗi Huế- Có Một Thời (kỳ 2)

Người Việt Nam, dù quê ở đâu, có lẽ ai cũng mang một chút Hà Nội, một chút Huế, một chút Sài Gòn ở trong lòng. Tổ tiên ta, trên con đường di dân tìm đất sống, mấy ai không phải đi ngang Huế, dừng lại ở Huế, làm người Huế trước khi vượt con đèo Hải Vân hiểm trở để xuôi Nam

Nỗi Huế- Nó, Cảnh & Người

Thành Nội, nơi mười ba triều vua ngự trị, bị những biến động thời cuộc dập vùi, trở thành vô chủ. Cư dân tứ xứ lần lượt chuyển vào, xây nhà dựng cửa, biến khu đầu não của cả nước trong gần một thế kỷ rưởi trở thành một nơi dân dã xô bồ. Lúc tôi lớn lên, vua chúa, quan lại với ngựa xe rộn ràng một thời đã hoàn toàn cổ tích.