Bùi-Vĩnh-Phúc-Thơ — Từ Thủ Pháp Đến Cảm Xúc

Tuyển tập Bùi Vĩnh Phúc—Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương (NXB Nhân Ảnh, 2026), dày dặn và đồ sộ, đánh dấu một chặng đường dài trong sự nghiệp văn/thơ/phê bình văn học của một …

Bùi Vĩnh Phúc: Phê bình Văn học như là một hành động của tình yêu

Làm thế nào để viết về một nhà phê bình văn học? Đó là câu hỏi lởn vởn, thậm chí quay quắt, trong trí óc tôi từ lúc được tin tạp chí Ngôn Ngữ, một tạp chí chuyên đề văn học có uy tín lớn xuất bản và lưu hành ở hải ngoại, dự định thực hiện một ấn bản đặc biệt về nhà phê bình Bùi Vĩnh Phúc, và tôi có ý định tham gia, đóng góp cái gì đó cho số báo ấy.

Buổi chiều thơ, nhạc, phê bình: mừng Bùi Vĩnh Phúc ra mắt sách

Đó là một buổi chiều thơ mộng, khi nhiều bạn văn tụ hội lại để mừng một tác phẩm mới ấn hành. Họ đã nghe nhạc, nghe phê bình về phê bình, và nói chuyện về các bài viết trong sách mới của Bùi Vĩnh Phúc. Họ đã thay nhau nhận định về thơ, về tùy bút, về triết học, về mọi lĩnh vực văn chương để mừng một tác phẩm tập họp các bài được viết từ nhiều thập niên mới ấn hành.

Tuỳ Bút của Bùi Vĩnh Phúc- Trường Nghĩa và Tính Liên Văn Bản

Ngôn ngữ trong tùy bút Bùi Vĩnh Phúc được cấu trúc chặt chẽ dựa trên các trường nghĩa lớn. Các từ ngữ không đứng riêng biệt mà kết hợp và cộng hưởng với nhau tạo thành những mạng lưới ý nghĩa đa tầng. Chúng vừa vận hành theo trục tương phản để tạo những góc nhìn đối điểm, vừa phối hợp theo nguyên lý bổ sung để thiết lập sự tương tác giữa các trường nghĩa khác từ những góc nhìn phân cực.

NGHE TIẾNG QUÊ HƯƠNG TỪ NƠI XA THẲM

 
Lời Giới Thiệu:
Bài viết dưới đây của nhà nghiên cứu-phê bình văn học Nguyễn Thị Tịnh Thy, TS Ngữ Văn, hiện đang giảng dạy tại ĐHSP Huế, là một bài viết công phu, tài hoa, …

NHỮNG Ý NIỆM TRIẾT HỌC VÀ VĂN HOÁ LỚN TRONG MỘT BÀI THƠ NHỎ

Bài thơ 16 câu, làm theo thể lục bát, ngôn từ đơn sơ, giản dị, vì tác giả viết là để thác lời một cháu bé 11 tuổi. Tài năng của một cây viết được nhìn ra ở chính chỗ này: trong những sáng tác văn chương, những bài khảo luận, nghiên cứu, phê bình văn học, Bùi Vĩnh Phúc dùng những ngôn từ lộng lẫy, thâm trầm sâu sắc để cung hiến tri thức tinh tuý cho một tầng lớp độc giả già giặn, trọng sự suy tư, yêu văn chương, am tường học thuật; mà cũng chính Bùi Vĩnh Phúc đó, khi thác lời một bé con 11 tuổi thì ngôn từ quá đỗi giản dị, đơn sơ.

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê” – kỳ v. Về Đâu?

Thực ra, chủ biên tạp chí Văn Học chỉ đưa ra dự đoán, chứ vào thời điểm này, từ cuối thập niên 1990 qua thập niên 2000, sinh hoạt văn học hải ngoại vẫn dạt dào, sôi động. Những tạp chí văn học giấy vẫn còn: Hợp Lưu, Văn, Văn Học, Thế Kỷ 21, Khởi Hành…Các tạp chí mạng rộn ràng phát triển, từ Talawas, Tiền Vệ đến Da Màu, Gió-O, từ Ăn Mày Văn Chương, Diễn Đàn Forum đến Đàn Chim Việt và vô số các trang mạng khác

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê/ Kỳ iv. Thành tựu – Hiện diện là thành tựu – Bảo tồn văn học Việt Nam – Số hóa – Một lớp nhà văn mới – Văn chương tiếng Việt – Văn chương ngoại ngữ

Phát biểu trong dịp hội thảo này, tôi cho rằng thành tựu lớn nhất của văn học hải ngoại là sự hiện diện của nó. Hay nói một cách khác, chính sự hiện diện đã là một thành tựu. Nhờ nó, những người thua cuộc và cộng đồng lưu vong có tiếng nói. Những đau khổ, lưu lạc được ghi lại. Một Việt Nam khác đuợc tồn tại và đi vào lịch sử, tránh việc bị bên thắng cuộc triệt tiêu và xóa bỏ. Nhờ nó, những dòng văn chương cũ được giữ gìn, được phục hồi, không những thế, được nối dài và mở rộng. Chính vì thế, một mặt, văn học hải ngoại có vẻ như tách khỏi quê hương hay (bị lên án) chống lại quê hương, nhưng mặt khác, về lâu về dài, nó lại là cầu nối giữa hải ngoại và quê hương. Đó là hành trình “trở về”

Trải nghiệm văn chương song ngữ

CÂU HỎI CHUNG – VỀ VĂN HỌC HẢI NGOẠI
 
1. Theo anh/chị, có phải biến cố 30/4/1975 là nguyên nhân phát sinh ra Văn Học Hải Ngoại? Nếu có thể, xin anh/chị nêu lên vài đặc …

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê – Kỳ iii. Văn học hải ngoại nhìn từ trong nước – Vài nét riêng của văn học hải ngoại: Tự Phát, Tự Túc, Tự Biên Tự Diễn, Tự…Vong Thân

Lê Thị Huệ nói thẳng, không một chút ấp a ấp úng:

“Thế giới chữ nghĩa nghệ thuật Hải Ngoại là một thứ sinh hoạt vô tổ chức. Không có chính phủ nào ra lệnh phải sáng tác theo chỉ đạo nào. Không có nền chính tả học đường nào kiểm soát những điều chúng tôi viết. Ai muốn viết gì thì viết. Ai muốn xuất bản gì thì xuất bản. Ai muốn phê bình gì thì phê bình. Một thế giới cực kỳ vô tổ chức vô địa lý vô quốc gia. Thế nhưng cũng từ đó chúng tôi tự kỷ luật (self-discipline).”[11]

Một phát biểu chắc nịch, lạ tai, tưởng như “quá đáng”, nhưng hoàn toàn chính xác.

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê – Tuỳ luận/Biên khảo của Trần Doãn Nho- Phần 2: Văn Chương Giấy- Văn Chương Mạng

Mạng lưới toàn cầu xuất hiện ngày 30 tháng 4 năm 1993 là một bước nhảy thần kỳ của thời đại internet. Những computer, iPhone, Ipad dần dần thay thế giấy mực, khiến những tủ sách gia đình trang trọng và nghiêm túc thành đồ cổ. Các tạp chí in (Văn Học, Văn, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Việt) lần lượt đóng cửa. Văn chương in chuyển qua văn chương mạng. Khởi đầu với “Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng” (1995-2004), được nối tiếp với “Talawas” (2001-11/2010),  “Gió-O” (từ 2001), “Tiền Vệ” (2002-2018), rồi “Da Màu” (từ 2006), “Diễn Đàn Thế Kỷ” (2010-2022), “Thế Kỷ Mới” (từ 9/2025)…

Chạy

hơi tết chưa tan
tháng ba
rồi
tháng tư
vụt đến
sông vẫn trôi
trời vẫn nắng
cỏ cây vẫn mọc
tin dữ dồn về
phố phường nao núng
ghế bàn gạo cơm
giày dép sách vở mũ nón
áo hồng áo xanh
quần dài váy …

Văn chương hải ngoại: nỗi chữ – nỗi quê/ kỳ 1: Niềm…hải ngoại- Từ chợ đến…văn học nghệ thuật-  Chế chữ- Bỗng…Little Saigon Thủ đô văn học

Trong một giai đoạn lịch sử cực đoan kéo dài gần hai thập niên, hải ngoại không chỉ là một không gian địa lý, mà là hy vọng, là cứu chuộc, là dung thân. Là gian nan trốn chạy, vượt thoát, từ bỏ, và…đánh mất. Là hành trình tử sinh, là gánh định mệnh, là kiếp khác. Đi cái đã. Chết, cũng đi. Để đến một nơi chẳng có gì ngoài những cái “không”: không chính phủ, không ngân sách, không công an, không trường ốc, không đất đai, không tiếng Việt, không chữ Việt và không…tương lai. Cũng đành.

Mảnh Ghép

Thư viện xây bằng gạch đỏ nằm ở cuối con dốc, nép mình dưới những tán cây trụi lá của mùa đông Chicago. Bên ngoài, cái lạnh hanh khô thấm qua lớp áo như muốn …

Đối Đầu Bạo Chính: 20 Bài Học Kinh Nghiệm (kỳ 2)

Bản chất của bạo chính thời nay là lợi dụng khủng bố như phương tiện, viện cớ có thảm họa bất ngờ xảy ra để chấm dứt cơ chế kiểm soát và đối trọng, giải tán đảng đối lập, đình chỉ tự do ngôn luận, tước đoạt quyền được xét xử công bằng…

đối đầu bạo chính: 20 bài học kinh nghiệm (kỳ 1)

Bạo chính (tyranny) ở đây hiểu theo nghĩa cách cai trị dựa trên bạo tàn, trấn áp, quyền dân bị tước đoạt, sự thật bị bóp méo, công lý bị chà đạp, luật pháp bị kinh thường, trong khi kẻ cai trị làm đủ cách để nắm và giữ quyền lực tuyệt đối, không bị kiểm soát. On Tyranny – sách ra mắt tháng 2/2017, đầu nhiệm kỳ Trump 1 – như tiếng nói để cảnh báo dân Mỹ đừng chủ quan, tránh thụ động và cần tỉnh táo.

VAI TRÒ CỦA VĂN CHƯƠNG TRONG VĂN HOÁ CỦA NGƯỜI VIỆT HẢI NGOẠI

Kể từ khi nền văn chương viết của nhân loại lần đầu tiên được biết đến cách đây hơn 2.500 năm trước công nguyên, đã có biết bao nhiêu nhận xét về vai trò quan …

Da Màu phỏng vấn nhà văn Ngự Thuyết

Không còn dạy học không có nghĩa hoàn toàn trút bỏ quá khứ làm thầy giáo. Và đã là thầy giáo thì phải chừng mực, dè dặt trong lời ăn, tiếng nói, cách viết, để “làm gương” cho tuổi trẻ noi theo. Nghĩa là có thể bị gò bó, không được viết lách một cách táo bạo, thác loạn, vô luân, phi luân chăng, nếu cần? Vậy để tránh “tai tiếng”, liệu người viết có thể ẩn trốn vào nhân vật hư cấu của hắn, dù ở ngôi thứ nhất, hay thứ hai, hay thứ ba – rằng đấy là suy nghĩ, hành động của nhân vật hư cấu ấy, chứ không phải của hắn. Hoặc ẩn trốn vào những sự kiện mà hắn cho là nó- phải-xẩy-ra-y-như-thế, chứ không có sự can dự của hắn?

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Cựu Chiến Binh Không Quân Trần Tam Tiệp và Trung Tâm Văn Bút Hải Ngoại (kỳ chót))

Cộng đồng tỵ nạn đã chứng minh ngược lại qua một trong nhiều nỗ lực thành công bằng cách lập Trung Tâm Văn Bút VN Hải Ngoại khi góp kinh nghiệm, góp công, góp của từ giới nhà văn, giới binh sĩ và rất nhiều thường dân. Tôi xin chấm dứt phần rất cần thiết này bằng danh ngôn Một cây làm chẳng nên non. Ba cây Minh Đức Hoài Trinh, Trần Tam Tiệp, Nguyên Sa chụm lại nên hòn núi cao.

Trái Cấm

Chuyện CIA đã hỗ trợ Công đoàn Đoàn kết — phong trào đối lập chủ chốt tại Ba Lan vào thập niên 1980 — vẫn là đề tài nhạy cảm. Một số cựu thành viên Công đoàn cáo buộc người Mỹ tranh công trong chiến thắng của Ba Lan, hoặc họ cũng sợ bị xem như tay sai của CIA … Nhưng điều này không làm người dân Ba Lan bận tâm, do họ ý thức rằng mình được hưởng lợi nhờ việc Mỹ bí mật hỗ trợ.

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Cựu Chiến Binh Không Quân Trần Tam Tiệp và Trung Tâm Văn Bút Hải Ngoại (kỳ 6)

Theo nhà văn Nguyên Sa, cái công làm thành Văn bút chính là do Trần Tam Tiệp. Không những anh dựng ra Văn bút qua những khó khăn, anh là người thuyết phục các Hội Nhà văn Thế giới và Ủy ban Nhà văn Bị Cầm tù trong các Hội Nhà văn Thế giới hỗ trợ cho anh để tranh đấu cho các nhà văn còn bị cầm tù tại Việt Nam…

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Trương Vũ (kỳ 5)

Nhiều nỗi thống khổ không nên dùng để đánh giá tập thể người lính một cách phiến diện, [mà] nên được sử dụng như những thí dụ điển hình cho sự ác nghiệt và thâm độc từ Chủ nghĩa Cộng sản và nhóm thừa hành sau 1975. Họ đã dự đoán được phản ứng không chỉ của nạn nhân (người tù) mà còn của gia đình nạn nhân (người vợ, người em gái hay con gái) dẫn đến nhiều bi kịch dây chuyền khác.

Chân Dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng Sản: Trương Vũ (kỳ 4)

Chủ ý tốt đẹp của Trương Vũ, mà ai cũng nhận được ngay, là muốn vinh danh người vợ lính VNCH (“chinh phụ”) thay vì chỉ nhắc đến các “chinh phu”. Tuy thế, tôi muốn mở rộng phần các “chinh phu” bằng cách liệt kê hoặc so sánh các phát biểu của ông với một số hoạt động của ngưởi lính VNCH nhất là sau 1975.

người miền nam trong văn chương miền bắc

Họ giữ đúng một quy luật: Kẻ chiến thắng có toàn quyền xét đoán thân phận kẻ chiến bại, trong đời sống cũng như trong văn chương.

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Phùng Nguyễn (kỳ 3)

Tôi thành thực không tin cả Hồ Anh Thái lẫn Tạ Duy Anh—hai nhà văn có thực tài– lại ác độc, hèn nhát hay đê hạ đến nỗi cố ý vu báng một kẻ thù đã tử trận hoặc không còn tự vệ được nữa …. Tuy thế, dù vô tình, họ đã triệt tiêu tư cách văn chương khi kết án [không bằng chứng] một tập thể vô tội khiến Phùng Nguyễn, người lính thuộc tập thể đó, có quyền đòi hỏi chứng cớ cụ thể. Nhìn xa hơn, [hai nhà văn trên] là thí dụ điển hình của một chế độ đã thành công trong chính sách chuyển hư thành thực …

Salman Rushdie: bị đâm 15 nhát, cười vẫn cười

Rushdie khẳng định: “Nhà văn là người gìn giữ ngôn từ.” Khi kẻ nắm quyền bóp méo chữ nghĩa để che giấu sự thật hoặc thay đổi luật lệ, thì nhà văn có bổn phận chỉ ra điều đó. (Hãy thử nhìn cách ông Trump giả vờ coi “cuộc chiến chống ma túy”, vốn chỉ là cách nói ẩn dụ, để có cớ tập trung quyền lực, dùng biện pháp mạnh như chính quyền thời chiến.)

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Tạ Chí Đại Trường (kỳ 2)

Có lẽ sự phản kháng của TCĐT còn bắt nguồn từ hoàn cảnh vô vọng khi không được tiếp tục học hỏi hầu chia sẻ các tìm kiếm mới và nỗi uất ức khi bị cô lập với sinh hoạt nghiên cứu. Ông không còn được làm công dân trong một chế độ cho phép có sự khác biệt hầu đạt được tiến bộ chung, trong và ngoài nền đại học tự trị của Miền Nam …. Một chương sử mới mở ra với nhiều cái chết như cái chết của … sử gia /Trung Tá Phạm Việt Châu vv … sẽ tiếp tục với sự phấn đấu của nhiều cá nhân hầu bảo vệ danh dự tập thể …

Chân dung Người Lính Việt Nam Cộng Hòa trong và ngoài Trại Giam Tù Cải Tạo của Cộng sản: Tạ Chí Đại Trường (kỳ 1)

Phùng Nguyễn được Tạ Chí Đại Trường tin cậy trao cho di cảo là do mối giao tình từ năm 2012, khi Phùng Nguyễn phổ biến bản chính thức của Một Khoảnh VNCH Nối Dài của TCĐT trên Thư viện Kệ sách và giúp sử gia lấy lại vị trí xứng đáng cho cuốn sử ký của ông. Đôi bạn vong niên này đã gặp nhau ở chỗ chống Cộng kịch liệt. Việc nhà văn Ngô Thế Vinh cho phổ biến di cảo TCĐT trước Da Màu – một tạp chí mà Phùng Nguyễn dự phần sáng lập, rồi khổ công góp sức gây dựng cho đến khi qua đời — là điều hết sức đáng tiếc.