Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê” – kỳ v. Về Đâu?

Thực ra, chủ biên tạp chí Văn Học chỉ đưa ra dự đoán, chứ vào thời điểm này, từ cuối thập niên 1990 qua thập niên 2000, sinh hoạt văn học hải ngoại vẫn dạt dào, sôi động. Những tạp chí văn học giấy vẫn còn: Hợp Lưu, Văn, Văn Học, Thế Kỷ 21, Khởi Hành…Các tạp chí mạng rộn ràng phát triển, từ Talawas, Tiền Vệ đến Da Màu, Gió-O, từ Ăn Mày Văn Chương, Diễn Đàn Forum đến Đàn Chim Việt và vô số các trang mạng khác

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê/ Kỳ iv. Thành tựu – Hiện diện là thành tựu – Bảo tồn văn học Việt Nam – Số hóa – Một lớp nhà văn mới – Văn chương tiếng Việt – Văn chương ngoại ngữ

Phát biểu trong dịp hội thảo này, tôi cho rằng thành tựu lớn nhất của văn học hải ngoại là sự hiện diện của nó. Hay nói một cách khác, chính sự hiện diện đã là một thành tựu. Nhờ nó, những người thua cuộc và cộng đồng lưu vong có tiếng nói. Những đau khổ, lưu lạc được ghi lại. Một Việt Nam khác đuợc tồn tại và đi vào lịch sử, tránh việc bị bên thắng cuộc triệt tiêu và xóa bỏ. Nhờ nó, những dòng văn chương cũ được giữ gìn, được phục hồi, không những thế, được nối dài và mở rộng. Chính vì thế, một mặt, văn học hải ngoại có vẻ như tách khỏi quê hương hay (bị lên án) chống lại quê hương, nhưng mặt khác, về lâu về dài, nó lại là cầu nối giữa hải ngoại và quê hương. Đó là hành trình “trở về”

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê – Kỳ iii. Văn học hải ngoại nhìn từ trong nước – Vài nét riêng của văn học hải ngoại: Tự Phát, Tự Túc, Tự Biên Tự Diễn, Tự…Vong Thân

Lê Thị Huệ nói thẳng, không một chút ấp a ấp úng:

“Thế giới chữ nghĩa nghệ thuật Hải Ngoại là một thứ sinh hoạt vô tổ chức. Không có chính phủ nào ra lệnh phải sáng tác theo chỉ đạo nào. Không có nền chính tả học đường nào kiểm soát những điều chúng tôi viết. Ai muốn viết gì thì viết. Ai muốn xuất bản gì thì xuất bản. Ai muốn phê bình gì thì phê bình. Một thế giới cực kỳ vô tổ chức vô địa lý vô quốc gia. Thế nhưng cũng từ đó chúng tôi tự kỷ luật (self-discipline).”[11]

Một phát biểu chắc nịch, lạ tai, tưởng như “quá đáng”, nhưng hoàn toàn chính xác.

Văn Chương Hải Ngoại: Nỗi Chữ – Nỗi Quê – Tuỳ luận/Biên khảo của Trần Doãn Nho- Phần 2: Văn Chương Giấy- Văn Chương Mạng

Mạng lưới toàn cầu xuất hiện ngày 30 tháng 4 năm 1993 là một bước nhảy thần kỳ của thời đại internet. Những computer, iPhone, Ipad dần dần thay thế giấy mực, khiến những tủ sách gia đình trang trọng và nghiêm túc thành đồ cổ. Các tạp chí in (Văn Học, Văn, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Việt) lần lượt đóng cửa. Văn chương in chuyển qua văn chương mạng. Khởi đầu với “Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng” (1995-2004), được nối tiếp với “Talawas” (2001-11/2010),  “Gió-O” (từ 2001), “Tiền Vệ” (2002-2018), rồi “Da Màu” (từ 2006), “Diễn Đàn Thế Kỷ” (2010-2022), “Thế Kỷ Mới” (từ 9/2025)…

Văn chương hải ngoại: nỗi chữ – nỗi quê/ kỳ 1: Niềm…hải ngoại- Từ chợ đến…văn học nghệ thuật-  Chế chữ- Bỗng…Little Saigon Thủ đô văn học

Trong một giai đoạn lịch sử cực đoan kéo dài gần hai thập niên, hải ngoại không chỉ là một không gian địa lý, mà là hy vọng, là cứu chuộc, là dung thân. Là gian nan trốn chạy, vượt thoát, từ bỏ, và…đánh mất. Là hành trình tử sinh, là gánh định mệnh, là kiếp khác. Đi cái đã. Chết, cũng đi. Để đến một nơi chẳng có gì ngoài những cái “không”: không chính phủ, không ngân sách, không công an, không trường ốc, không đất đai, không tiếng Việt, không chữ Việt và không…tương lai. Cũng đành.

VAI TRÒ CỦA VĂN CHƯƠNG TRONG VĂN HOÁ CỦA NGƯỜI VIỆT HẢI NGOẠI

Kể từ khi nền văn chương viết của nhân loại lần đầu tiên được biết đến cách đây hơn 2.500 năm trước công nguyên, đã có biết bao nhiêu nhận xét về vai trò quan …

Hiện Hữu, như một sự bừng nhuỵ đơm hoa (*)

(Mario Vargas Llosa, Nobel Văn Chương 2010, bàn về Viết, Cuộc Đời, Nghệ Thuật, Văn Chương, v.v.)
“Nhà văn là kẻ trừ tà những con quỷ của chính mình.”
“Ấn tượng của tôi là cuộc sống—một từ …

NHỮNG DÒNG VIỄN XỨ

Julio Ramón Ribeyro Zúñiga (1929-1994) là nhà văn người Peru nổi tiếng về truyện ngắn. Các đoạn chuyển ngữ dưới đây được trích rải rác từ tuyển tập “Prosas apátriadas” (1975), một tác phẩm văn xuôi …

từ ngọc minh đến minh ngọc – từ trong trang sách bước ra

MẢNH VỤN THỜI GIAN – TIME SHRAPNEL
tranh Cẩm Tâm
Một trong các cây bút trẻ của Tuổi Ngọc ngày xưa mà tôi thích nhất là Ngọc Minh, vì nhiều lý do khác nhau. Truyện của cô xuất hiện …

Bữa Tiệc

Chúng ta có một hạnh phúc ích kỷ. Chúng ta có quyền được sống đẹp. Sự tận hưởng đời sống riêng tư, không cao mà cũng không thấp. Chúng ta là những người trung bình. Không tham lam nhưng cũng không đi tu, yêu và ghét loạn lên, nhưng lại quên ngay, dễ nổi nóng và dễ tha thứ. Bây giờ, bên bữa tiệc chúng ta nói những lời nhã nhặn về nhau, những lời tốt đẹp.

Nguồn gốc của từ “sinh viên” trong tiếng Việt

Mười năm sau, vào ngày 30/4/1975, “Giải phóng miền Nam,” bài hát chính thức của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Quốc ca của Cộng hòa miền Nam Việt Nam mà Lưu Hữu Phước là tác giả, đã hoàn thành sứ mệnh chính trị — lịch sử của nó cùng với chính Mặt trận và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam mà ông là thành viên.

TRÀ XUÂN

Trong suốt tiệc trà, giữa những đĩa thức ăn ngon miệng, tôi nhận ra chính người phụ nữ lớn tuổi ấy làm cho bữa tiệc linh hoạt hẳn lên, chứ không phải người thuyết trình về các bệnh của mạch máu, một chàng bác sĩ hài hước, hay các chiêu đãi viên trẻ đẹp.

CUỐN SÁCH ĐẦU TIÊN

Ngày ấy tôi không hiểu được Thượng đế là vũ trụ, nhưng tôi quan tâm nhiều hơn đến những suy nghĩ về trần tục, những điển lễ của tha thứ, nỗi đam mê chết người của tình yêu, tội lỗi của chúng, sự cứu rỗi của chúng. Càng về sau tôi càng nhận ra khuôn mặt của xã hội Việt Nam trong cuốn sách ấy…

Một Ngày Không Quên

Dưới sức nóng của địa ngục hàng ngàn độ Celsius, họ đã nhảy qua cửa sổ. Không ai có hy vọng nào sống sót từ độ cao khủng khiếp ấy. Họ không đi tìm sự sống, họ biết rõ điều ấy. Họ quyết định đi tìm cái chết, dẫu là tan tác, trên một mặt đất yêu dấu, tráng nhựa hay cỏ mềm xanh, và vào giây phút ấy họ cầm chặt lấy tay nhau, như một phản ứng tự nhiên …

ÂM VỌNG TRI ÂM

Thơ tôi mần, thủy chung như nhất … là hình ảnh tôi lẽo đẽo bước theo sau ông Nội tôi (lúc đó tôi mới 9 tuổi) đi trên một cánh đồng vắng ra nghĩa địa, hai tay ôm một cái niêu đất nhỏ, ở trong đựng cái thai non 3 – 4 tháng, em tôi (mẹ tôi sẩy thai vì đuối sức, lam lũ quá nhiều)…. Có một cánh bướm chập chờn trên vai tôi suốt trên đường trở về nhà.

ĐẶNG LÊ XUYÊN – PHẠM VĂN MƯỜI

Những ai đã đọc những truyện ngắn của Đặng Lê Xuyên trên tạp chí Văn Nghệ, đều phỏng đoán Đặng Lê Xuyên là bút hiệu của Phạm Văn Mười. Trong một truyện ngắn của Đặng Lê Xuyên, tác giả để nhân vật chính của truyện tự nói tên mình là Bù, họ Phạm. Rồi nhân vật tên Bù đánh vần tên mình: Mờ-ư-mư-ơ-muơ-i-mươi-huyền-Bù!

Con Cua Ngoài Miệng Giỏ

Thì gọi nàng Nữ Hoàng Selfie, gọi nàng Nữ Hoàng Drama, gọi nàng Nữ Nghệ Sĩ Trắc Nết ….Tước luôn vương miện Thánh Nữ Hội Họa. Không hề gì. Người đời tiếp tục thần tượng nàng …. Con cua đã một mình gắng sức bò lên, giãy giụa, thoát khỏi miệng giỏ, và chạy mất.

HUẾ, PHÁO ĐÀI CỦA NIỀM TIN

Túy Hồng, nhà văn nữ sinh trưởng tại Huế, đã phát biểu một nhận định về Huế: “Huế là đất tán chứ không phải đất tụ”. Cho dù Huế là đất tán nhưng trong tâm hồn những đứa con miền Trung vẫn mong mỏi Huế là nơi chốn có thể tìm về bất cứ lúc nào để được nhìn Huế, thở hít không khí của Huế ….

Anh em nhà họ Dương

Câu chuyện của anh em nhà họ Dương có vài tình tiết khiến tôi phải liên tưởng đến bộ tiểu thuyết cuối cùng của Dos, Anh em nhà Karamazov.

Nhân vật người cha, Fyodor Karamazov, hoàn toàn có thể được thay thế bằng một biểu tượng khác trong bối cảnh Việt Nam đương đại, một uy quyền thối nát nhưng vẫn thiêng liêng và bất khả xâm phạm

Tiễn chú Kiến Giang

Phần lớn các nạn nhân của những vụ trấn áp và thanh trừng trong nội bộ quyền lực ở tất cả các nước cộng sản trước đây và hiện tại đều chọn thái độ im lặng, hoặc để chờ một thế cờ mới, hoặc để mong một chữ bình an cho gia đình và bản thân. Không ít người từ địa ngục trở về lại sụp lạy dưới chân những chúa tể đã ném mình vào chỗ đó.

Viết và Đọc: những nẻo đi về

Đọc một bài thơ không hẳn chỉ là chuyện tìm vào tâm hồn của người làm thơ. Đọc một bài thơ, rất nhiều khi, là tìm vào tâm hồn của chính mình. Đọc một bài thơ là đi ngược trở về những “đường xưa lối cũ” trong ta, là sờ mó trở lại những vết thương cũ, cảm nhận lại tiếng máy đập của chính trái tim mình …

LẦU HOÀNG HẠC

Trong bốn bản dịch, chỉ buồn Thanh Tâm Tuyền trầm xuống như buồn Thôi Hiệu. Cái khác là cụ Thôi nhớ vợ, anh Thanh tự nhớ mình. Thanh Tâm Tuyền không chỉ chuyển ngữ Hoàng Hạc Lâu, ông dịch cả thời ông sống.

Nửa Đêm

Càng lúc người bệnh càng chứng tỏ mình không còn hiện hữu nữa. Người bệnh bắt đầu nói sảng, nghĩ sảng, đôi mắt nhìn, nhưng bộ não bắt cái nhìn ấy trở lại một cõi nào đó vô minh chứ không phải nhìn chồng, nhìn con ….

Những con sông / Rivers

Tôi đã sống ở thành phố này hơn 40 năm. Chúng tôi không sống gần bên sông, nhưng thành phố được nuôi dưỡng bởi một con sông đẹp chảy qua trái tim của nó. Mỗi sáng khi tôi đi qua cầu bắc ngang con sông để tới sở làm, tôi vẫn nghĩ mình may mắn xiết bao để sống và làm việc ở một thành phố đẹp và thanh bình như thành phố này.

MỘT SÁNG TRỜI MƯA

[N]gười chết ở đây được chôn đứng chớ không phải chôn nằm như trong các nghĩa trang khác thường thấy. Và không có quan tài. Rồi bên trên mỗi mộ huyệt, người ta trồng một cây sồi nhỏ. Không có mộ bia hay dấu vết gì cho biết tên tuổi lai lịch của người chết cả.

từ truyện ngắn Đỗ Ngọc Thạch, trở lại một số cái khó của văn học: phần 3. Phương pháp nghệ thuật hay lối viết robot? & phần 4. Chức năng của văn học… & phần 5. Kỹ thuật viết…

Maugham thì bảo: “Truyện ngắn phải sao cho người ta không thể thêm vào đó chút gì cũng không thể rút ra chút gì.” (Ngang ngửa với thơ rồi còn gì!) Hai cụ tổ nói và bảo, chỉ đúng trở lên. Dưng mà lên đến thời tiền hiện đại thôi. Rất nhiều truyện ngắn hiện đại và đa số truyện ngắn hậu hiện đại cứ lung tung beng “gió theo lối gió, mây đường mây”

Từ truyện ngắn Đỗ Ngọc Thạch, trở lại một số cái khó của văn học- phần 1. Cổ tích hóa truyện hiện đại và hiện đại hóa truyện cổ tích & phần2. Tự truyện như là thi pháp thể loại

Nhưng các nhà văn muốn tạo cổ-tích-mới sẽ có thể từ đó mà sinh sự. Bằng cách lệch-cổ-tích của riêng mình.

Đỗ Ngọc Thạch cũng là nhà văn như thế!

Về thể loại, ông thường cho truyện ngắn của mình[viii] được cổ tích hóa theo đủ ba dạng quen thuộc mà nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Đổng Chi[ix] từng chỉ ra: Thần kỳ/hoang đường; Thế sự/sinh hoạt; và Lịch sử.

bất tận cuối- an infinite ending/ bạt cho từ thở của Nhã Thuyên

nhưng một bản dịch chính xác là thế nào?

và những từ ngữ đang hóa bê tông trong mực của những trang giấy cuối cùng phải mang hình hài của nó?

“tôi biết những điều không trở lại nhưng không biết điều sẽ đến”

(dấu vết của khoảng trống)