Bùi-Vĩnh-Phúc-Thơ — Từ Thủ Pháp Đến Cảm Xúc

Tuyển tập Bùi Vĩnh Phúc—Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương (NXB Nhân Ảnh, 2026), dày dặn và đồ sộ, đánh dấu một chặng đường dài trong sự nghiệp văn/thơ/phê bình văn học của một …

Bùi Vĩnh Phúc: Phê bình Văn học như là một hành động của tình yêu

Làm thế nào để viết về một nhà phê bình văn học? Đó là câu hỏi lởn vởn, thậm chí quay quắt, trong trí óc tôi từ lúc được tin tạp chí Ngôn Ngữ, một tạp chí chuyên đề văn học có uy tín lớn xuất bản và lưu hành ở hải ngoại, dự định thực hiện một ấn bản đặc biệt về nhà phê bình Bùi Vĩnh Phúc, và tôi có ý định tham gia, đóng góp cái gì đó cho số báo ấy.

Tuỳ Bút của Bùi Vĩnh Phúc- Trường Nghĩa và Tính Liên Văn Bản

Ngôn ngữ trong tùy bút Bùi Vĩnh Phúc được cấu trúc chặt chẽ dựa trên các trường nghĩa lớn. Các từ ngữ không đứng riêng biệt mà kết hợp và cộng hưởng với nhau tạo thành những mạng lưới ý nghĩa đa tầng. Chúng vừa vận hành theo trục tương phản để tạo những góc nhìn đối điểm, vừa phối hợp theo nguyên lý bổ sung để thiết lập sự tương tác giữa các trường nghĩa khác từ những góc nhìn phân cực.

Khái Niệm Biên Giới, Người Lạ và Khuynh Hướng Nữ Quyền Trong Tác Phẩm Của Thảo Trường

Như vậy chỉ có súng đạn là thứ vượt qua được mọi biên giới của con người. Và ngày nay, trong bối cảnh xã hội Hoa Kỳ, điều mà Thảo Trường ám chỉ vẫn hợp thời, hay là hợp thời hơn bao giờ hết. Nhãn hiệu Mỹ của Tu Chính Án thứ 2, gần như một thứ giấy phép hợp pháp cho phép những người quá khích và cuồng tín xử nhau bằng vũ khí do bất đồng chính kiến. Bạo lực chính trị mang nhãn hiệu Mỹ. Chuyện tranh giành lẽ phải và công lý trong xã hội phân cực bây giờ mang nhãn hiệu Mỹ. Nạn xả súng vào đám đông, trường học, nơi thờ phượng mang nhãn hiệu M (…) Tư tưởng và dự cảm chính trị sâu sắc của Thảo Trường đã mang lại tính phổ quát cho truyện ngắn này, dù đặt vào bất kỳ thời đại, xã hội hay cuộc chiến nào.

B-52 của Thuận: chiến tranh, ký ức và thân phận con người / B-52 de Thuận: mémoire, guerre et humanité

Cách đây năm ngày, Thuận gửi qua email cho tôi bản thảo tiểu thuyết B-52 của chị. Tôi đang bận với nhiều việc riêng, nhưng ngay khi mở tập bản thảo ra, tôi đã bị hút vào những trang chữ, đọc một mạch gần như không dừng lại.

hoàng chính và truyện thư tình viết muộn

Cô ấy lặng thinh. Nhưng tôi biết cô ấy đang thẹn chín người. Những người như cô ấy sẽ còn thẹn hoài, tới ngày đầu bạc. (…) Bởi những gì xảy ra trong đời cô ấy có khác chi một chuỗi những biến cố áp đặt, những chiếm đoạt, những chiếm đóng, những tiếp thu. Cô ấy chưa có một lần tình nguyện, hiến dâng, cô ấy suốt đời vẫn là một cô gái trinh nguyên.

Chiến tranh dưới ngòi bút Thảo Trường

Thảo Trường vĩnh biệt chúng ta ở tuổi 74 với 14 tác phẩm xuất bản tại Việt Nam và 8 ở Hoa Kỳ. Không phải với số lượng tác phẩm như vậy, hay việc ông bị tù đày 17 năm (không có bản án), từ Nam ra Bắc khiến tên tuổi Thảo Trường nổi tiếng trên văn đàn, mà hơn hết, ngay từ những tác phẩm đầu tay và cách ông chọn lựa thái độ và trách nhiệm của người cầm bút…

ĐẶNG THƠ THƠ- RONG CHƠI NGOÀI THỜI GIAN, CÕI VẠN HOA CỦA SÁNG TẠO

Phải nói, để lọt được vào “phong khí” của Đặng Thơ Thơ không phải dễ, nếu kể lại rành mạch nó với tính cách học thuật thì không đúng hẳn, bởi cái hồn tinh túy, kỳ ảo của ẩn dụ có thể bạn sẽ bỏ qua, như tôi trong lần đọc đầu tiên, chỉ cảm nhận được hiện thực ấy trên một bề phẳng. Hơn nữa, nếu chỉ nghiêng về học thuật, bạn sẽ bối rối bởi cách Đặng Thơ Thơ phá vỡ những cảm nhận thông thường của suy tưởng và hành văn.

xem phim “the vietnam war” (kỳ 3/3)

Xem hết 10 cuốn phim người ta thấy đạo diễn phim Ken Burns (có tin cho rằng thuộc nhóm phản chiến), và Lynn Novick (có tin thuộc nhóm cánh tả truyền thông Mỹ) đã nghiêng về các phong trào phản chiến. Bộ phim đã cho người xem thấy tương đối trung thực, đầy đủ “điều gì đã xảy ra” ở VN;  nhưng chỉ liên quan đến người Mỹ và đối phương của họ (CSVN).

Phim đã “không kể câu chuyện từ nhiều phía” mà chủ yếu từ 2 phía Mỹ và CSVN; còn VNCH- một trong 2 phía chính yếu trong cuộc chiến, chỉ được được nhắc đến rất ít ỏi.

Để đúng với cái tên “The Việtnam War” (Chiến tranh Việt Nam ), bộ phim bắt buộc phải nêu những điểm này:

Xem phim “the vietnam war” (kỳ 2/3)

Trong bản dự thảo hiệp định, TT Nixon đã nhượng bộ CSVN, cho quân CSBV được ở lại miền Nam, điều mà TT. Thiệu phản đối quyết liệt. Để làm yên lòng TT Thiệu, TT. Nixon đã viết một lá thư tay gởi TT. Thiệu cam kết sẽ can thiệp nếu CSVN tấn công VNCH, vi phạm thỏa thuận.

Nhưng khi CSBV tấn công đánh chiếm Phước Long, Hoa Kỳ đã không phản ứng. Bộ phim cho thấy, TT Nixon đã từ chức vì vụ Watergate (ngày 8-8-1974) trước khi quân CS vi phạm nghiêm trọng hiệp định Paris tấn công chiếm Phước Long (ngày 7-1-1975) khiến ông không còn cơ hội thực hiện 2 điều cam kết còn lại trước dân Mỹ, đặc biệt lời cam kết với TT Thiệu. Thật ra, như tài liệu mật được công bố sau này, khi gặp lãnh đạo Trung Quốc và Liên Xô TT Nixon bày tỏ rằng ông chấp nhận VNCH sẽ sụp đổ sau khi bản hiệp định được ký. Ông đã lừa dối cả dân chúng Mỹ và TT Thiệu.

Xem phim “The Vietnam war” (kỳ 1/3)

LTS: Bài điểm phim The Vietnam War công phu của Thiên Lang, một bút danh khác của nhà văn Thu Phong, được trình bày rất chi tiết với các dẫn chứng chính xác, theo dàn …

KHÚC CẦU HỒN CHO MỘT TRẠI TỊ NẠN

Mosab Abu Toha là nhà văn, nhà thơ, học giả và quản thủ thư viện người Palestine từng sống ở dải Gaza. Ông được trao giải Putlizer 2025 về bình luận qua loạt bài về …

Về vấn đề ngôn ngữ và sự sáng tạo của nhà văn, nhà thơ (phần 2/2)

Trong suy nghĩ của tôi, thời Tản Đà, trong thơ lục bát, người ta thường hay gieo vần và ngắt vần ở những quãng chẵn. Thơ, như thế, rất êm đềm, chảy thư thái một dòng. Dù sao, với con người nghệ sĩ Tản Đà, tôi không chắc câu thơ mà chúng ta đang thảo luận nhất thiết đã phải được ngắt như thế.

Về vấn đề ngôn ngữ và sự sáng tạo của nhà văn, nhà thơ (phần 1/2)

Bóng tà tà dương, trong cái nhìn của tôi trên mặt ngữ pháp để thử lý giải câu thơ của Tản Đà—một câu thơ mà tôi nghĩ là có thể có nét sáng tạo đặc biệt—từ bài Mấy Suy Nghĩ Thơ, tôi đã nghĩ là nó không thể là một kết hợp của hai danh từ kép bóng tà và tà dương. Nó phải là một mệnh đề…

Mấy Suy Nghĩ Thơ

Một nhà thi pháp học có cho rằng thơ là một “kiến trúc đầy âm vang.” Điều này chắc khó ai có thể phủ định được. Dù sao, nhìn một cách khác, tôi muốn nói rằng, thế giới thơ là một không gian đầy sóng. Sóng âm thanh, sóng ngữ nghĩa, sóng hình ảnh, tư tưởng, liên tưởng đan quyện vào nhau.

Khả năng và triển vọng của văn học hải ngoại

(Nguồn: Tạp chí “Thế Kỷ 21”, Bộ 1, Số 1, ngày 1 tháng 5 năm 1989)
Nguyễn Mộng Giác (1940-2012)
Tháng 11-1985, hội nghị về văn học thế giới tổ chức tại đại học George Mason lấy …

Những ngày đầu của Văn Học Hải Ngoại

Bắt đầu từ tuần lễ này, trong “Chuyên đề 50 Năm VHVNHN (1975-2025)”, Da Màu sẽ cho đăng lại một số tiểu luận cũ về Văn Học Hải Ngoại do một số các nhà nghiên …

Tóc Sương Say Tàn

Bảo tàng về sự mất tích trong Ai là sự mở rộng của Phòng Triển Lãm Mùa Đông, người mẹ trong Ai là phần trưởng thành của nhân vật trong truyện “Mở Tương Lai” và hai mẹ con trong Ai là phiên bản hoàn hảo từ tùy bút “30/4 và Một Ngày Ở Phía Tương Lai.” Chỉ với một chữ Ai, Đặng Thơ Thơ đã suy tưởng được sự khủng hoảng giữa chủ thể và khách thể, chị khái quát và khái thác đến tận cùng…

Hành Trình Vượt Qua Những Biên Giới- Lời Tựa cho tuyển tập Beyond Borders

Dịch từ nguyên tác tiếng Anh “Beyond Borders: A Journey Through Boundaries”, lời tựa của Đặng Thơ Thơ viết cho tuyển tập Beyond Borders (Da Màu Press, 2024)
 

 
Khái niệm qua lại giữa những biên giới …

không gian đa chiều của ngôn ngữ trong Ai

The Lesson (1981), tranh Joan Brown
Men sứ trên vải bố
Đặng Thơ Thơ chụp từ Orange County Museum of Art (OCMA)
Bàn về vai trò của ngôn ngữ trong nghệ thuật sân khấu, kịch tác gia người Anh …

Ai: từ biến số đến hằng số

 
 
 
Đặng Thơ Thơ ghi rõ: Ai là tiểu thuyết. Tiểu thuyết nghĩa là câu chuyện nhỏ, theo nghĩa Hán Việt. Nhưng tiểu thuyết là truyện dài (novel), cũng là hư cấu (fiction). Ai bao gồm …

thích tuệ sỹ, khuôn mặt tiêu biểu của văn hóa việt nam

Thầy sống, vui chơi, học đạo và làm việc một cách bình thường, đơn giản, không màu mè, khách sáo. Vẫn bộ nâu sồng. Vẫn thân hình mảnh dẻ. Vẫn ánh mắt tươi vui. Vẫn nụ cười dung dị, bình thản. Như độ nào. Một nhà tu. Một nhà trí thức. Một nghệ sĩ. Một người bạn. Một con người.

Nữ Quyền­­­─ Điểm Mù trong Văn Chương Nguyễn Viện

Nhưng, văn chương Nguyễn Viện không phải là nơi để phụ nữ nương náu, có đất sống, hay lên tiếng nói. Tương quan nam nữ trong truyện của anh là tương quan thống trị─bị trị y như tương quan nhà nước─người dân. Vì vậy, văn chương Nguyễn Viện là một tầng áp bức nữa, thêm vào những áp bức từ nam giới, áp bức của truyền thống và văn hoá phụ hệ, lẫn áp bức của cơ chế nhà nước trong một xã hội hậu cộng sản, tư bản đỏ. Nhân vật nữ của Nguyễn Viện bây giờ bị tròng thêm cái ách nữa: sự áp chế đến từ chính tác giả

NHỮNG ĐỨA CON CỦA CHIẾN TRANH

 
 
Có thời kỳ nào đẹp hơn những năm sáu mươi?
Không.
Có thời kỳ nào điên rồ hơn những năm sáu mươi?
Không.
Có thời kỳ nào mà khoa học và nghệ thuật phát triển rực rỡ hơn những …

Mối Tình Của Viết

Không hài lòng phải chăng là căn cước của nghệ sĩ? Không hài lòng cuộc đời, không hài lòng con người, không hài lòng số mệnh, không hài lòng tình yêu, không hài lòng hầu hết, để sáng tác cái ước mơ hài lòng, để không hài lòng cái sáng tác đó, và sau cùng, chắc chắn, không hài lòng cái chết.

Nguyễn Viện, nghệ thuật tiểu thuyết

Tiểu thuyết của Nguyễn Viện thuộc về nền văn học của cái có thể xảy ra, cái khả thể, không phải của cái đã xảy ra. Đó là sự phân biệt giữa anh và nhiều nhà văn tài năng khác. Ngoài ra, tác giả là nhân vật trung tâm, với cái nhìn thấu suốt và có tính bi kịch. Một tiểu thuyết thành công như “Nhảy múa để chết” mời gọi người đọc khám phá đời sống của chính họ…

LẠC ĐƯỜNG – Thư gởi con trai

Không phải chỉ có trẻ con lạc mất người lớn, mà người lớn cũng lạc mất nhau. Con người không chỉ mất nhau trong đám đông, họ còn mất nhau trong cuộc đời, trong tình duyên, trong lý tưởng sống, trong hôn nhân vợ chồng, trong nghĩa tình bằng hữu.

Dịch Thuật (Văn Học) trong Bối Cảnh Toàn Cầu Hóa / Một Số Chiến Lược Diễn Dịch & Những Hệ Hình Mới (*)

Các ngôn ngữ khác nhau đưa ra những vũ trụ quan khác nhau. Ngôn ngữ không chỉ giản dị là liệt kê các phạm trù; chúng tạo nên những phạm trù cho riêng chúng. Từ đó, cái khó khăn trong vấn đề chuyển dịch là sự khác biệt trong bản chất của các ngôn ngữ. Cái hố khác biệt giữa ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích càng lớn, thì việc đưa một thông điệp, một ý nghĩa, từ ngữ nguồn sang ngữ đích càng trở nên khó khăn.