Lịch sử truyền giáo và chữ quốc ngữ – Chương 11 – Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

Phần VII: Cuộc xâm lăng của Pháp dưới ngòi bút Trương Vĩnh Ký

Jean Bouchot, tác giả cuốn chân dung nổi tiếng về Trương Vĩnh Ký «Un savant et un patriote cochinchinois Petrus J.B. Trương …

“chìu chuộng” hay “chiều chuộng”?

Mời anh dùng nước.
Đây không phải là trà, thế nước uống gì vậy anh?
Cái này là nụ vối, người ta gọi là trà nụ vối, hay là trà vối. Pha như pha trà. Uống tiêu …

Về cuốn Từ điển Việt ngữ phổ thông của BS Lê Văn Thu và DS Nguyễn Hiền – Phần 2

IV.
Trên phương diện cung cấp mục từ, còn một đóng góp nữa của Từ điển Việt ngữ phổ thông cũng rất nên nghĩ: các ông đã bảo lưu được nhiều từ cổ và phương ngữ …

Về cuốn Từ điển Việt ngữ phổ thông của BS Lê Văn Thu và DS Nguyễn Hiền (1) – Phần 1

Cuốn sách gồm 1274 trang, khổ 16x24cm, bìa cứng, giấy đẹp, tôi nhận được đã gần một tháng(2) nhưng đến nay mới đọc xong, dù chỉ là đọc lướt các vần từ C đến Y và …

trò chuyện với dịch giả nguyễn phố

Dịch giả Nguyễn Phố
Nguyễn Phố là bạn học lâu năm của tôi, từ khi còn là học sinh Quốc Học (Huế) vào những năm đầu thập niên 1960. Tuy không học cùng lớp, lại khác …

Lịch sử truyền giáo và chữ quốc ngữ – chương 5 – phần IV – Alexandre de Rhodes

IV – Thư xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông
Chương này giới thiệu ba bài Tựa sách quan trọng, đó là ba bức thư Alexandre de Rhodes cầu xin triều đình Pháp chinh …

Nhân chuyện hành hương thăm mộ Alexandre de Rhodes và vài chuyện khác

[Lúc bé] tôi coi Alexandre de Rhodes như một thần tượng … Lớn lên, tôi nhớ … có lẽ [sách] ông Dương Quảng Hàm [nói], “Francisco de Pina là người đã phát minh ra chữ Quốc ngữ năm 1617.” Cái tên lạ hoắc, không phải là Alexandre de Rhodes. Tuy không vội tin nhưng bắt đầu nghi hoặc …. Chẳng bao lâu tôi có thể thuyết phục được chính mình là tôi đã bị lừa nên rất bực tức …

Như một phản diện: Donald Trump

Đối với một chính trị gia ở Hoa Kỳ, thì cách ăn nói phải đạo là thận trọng, tránh đưa ra những nhận xét có thể [bị] suy diễn như là phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, chống tuổi già, xúc phạm đến niềm tin tôn giáo, chống các nhóm quyền lực …. Có thể nói, phát ngôn cho phải đạo là cá tính thứ hai của các lãnh tụ chính trị chuyên nghiệp …. Donald Trump hoàn toàn khác.

Các hình thức ẩn dụ (phần 2)

Truyện Kiều hay Cung Oán Ngâm Khúc chứa đựng rất nhiều ẩn dụ điển tích …. Gần đây nhất, những biến cố chính trị hay sự kiện xã hội cũng là những ẩn dụ điển tích …. Ví dụ: Với bộ máy kềm kẹp của nhà nước Cộng Sản, Arab Spring (hay cách mạng hoa lài) không dễ dàng diễn ra ở Trung Quốc.

Các hình thức ẩn dụ (phần 1)

Theo Aristotle, “ẩn dụ” là quy cho sự vật nào đó một cái tên … thuộc về một sự vật khác; sự dịch chuyển có thể từ loại (species) đến giống (genus) (lấy giống thay loại), hoặc từ giống đến loại (lấy loại thay cho giống), hoặc là từ loại đến loại (lấy loại thay cho loại) ….

Chữ nghĩa: chữ và nghĩa (phần 2)

Derrida cũng cho rằng tất cả mọi ngôn ngữ đều là ẩn dụ, bao giờ cũng sử dụng nghĩa bóng và dụ pháp. Tác phẩm văn chương là ít lừa dối hơn những hình thức diễn ngôn khác vì chúng nhận biết tính chất tu từ của riêng chúng.

Chữ nghĩa: chữ và nghĩa (phần 1)

Chữ … chỉ là những đường nét vô nghĩa vẽ ra trên giấy …. Nó sẽ chỉ hiện hữu đối với chủ thể dựa vào cái ý tưởng mà chủ thể gắn vào đó. Ngược lại, ý nghĩa chỉ hiện hữu bằng và xuyên qua ký hiệu.

Tham gia, nghe phát mệt!

Dường như người ta chẳng buồn nhớ tới các từ ngữ “tham dự”, “gia nhập”, “cộng tác”, “hợp tác, “đóng góp”, “góp phần”, “góp mặt”, “tiếp tay”, “dự phần”… vân vân… cứ… “tham gia” cho… tiện, đỡ phức tạp. Nói chung thì cũng là… “tham gia” thôi.

Ngôn ngữ ngậm ngùi – phần 1

Dẫn ra các ví dụ trên để thấy rằng tiếng Việt là của người Việt, không có Bắc Trung Nam chi cả, và chỉ vì duyên cớ nào đó mà đem lòng oán ghét những “từ” này “từ” nọ thì kể cũng bất công và tội tình cho chữ nghĩa. Hãy trả ngôn ngữ về vị trí độc lập như nó đã từng.

Ngôn ngữ ngậm ngùi – phần 2

Điều an ủi là các từ ngữ “tiếng Việt cũ” thế nào cũng còn tìm thấy được trong các bộ tự điển tiếng Việt về sau này, với chú thích là… “từ cũ” hay “từ cổ”. Dù sao, việc “tử thủ” ngôn ngữ “tiếng Việt cũ” của những “người lính già” cũng là hành động dũng cảm đáng ca ngợi, và ít ra cũng đã “can trường trong chiến bại”.

Malta, S. đi tìm gốc

Nhân chủng học là một môn đối với tôi khá là đơn giản. Ngoài màu da, màu tóc, màu mắt năm bảy loại đậm nhạt, phần phụ nữ tôi còn phân biệt ở tạng mông. Bộ phận cơ thể này cũng có thể phân loại gọi là …đậm nhạt…. Malta đa nguồn gốc … là nơi lý tưởng để thực tập con mắt, và nếu tôi đã tài, thì dây không phải là ký vặt mà đã là một bài viết nghiêm túc, “Nguồn gốc các dân tộc tại Malta, nhìn từ đằng sau phụ nữ”.

Chữ "mình" trong tiếng Việt

Mà tôi, một kẻ tha hương dầm dề ngần ấy năm dài nơi đất khách, vẫn mộng mị và suy nghĩ, vẫn nói và viết bằng tiếng mẹ đẻ trơn tru hơn ngôn ngữ bản xứ, là điều tôi nên tự hào hay tự trách?

Hãy trả lại dấu nặng cho câu tục ngữ ấy

Từ sau năm 1975, người ta đã lập lờ, đã nhập nhằng một cách cố ý, đánh tráo chữ “hạnh” bằng chữ “hành” trong câu tục ngữ trên. Rõ ràng là cả “ý đồ” ⁽¹⁾ chứ không phải chỉ là chuyện dấu nặng hay dấu huyền.

Những “kẻ lạ mặt” trong ngôn ngữ

“Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời…”, mỗi lần nghe câu hát ấy là mỗi lần tôi lại phân vân tự hỏi, “Những ‘kẻ lạ mặt trong ngôn ngữ’ ấy có phải là ‘tiếng nước tôi’ (và những đứa cháu của tôi có phải ‘yêu’ chúng ‘từ khi mới ra đời’)?”