Trang chính » Du lich, , Ngôn ngữ, Tùy bút, Văn hóa Email bài này

Malta, S. đi tìm gốc

0 bình luận ♦ 23.09.2009

 

malta-09-2009-damau

 

1.

Cái bùng binh nằm xanh mướt và tròn trịa trên một quả đồi nhỏ. Ở đây cái gì cũng bé nên chỗ tụ hội của ba con lộ chính tại ngoại ô này khiến nó là quảng trường có lẽ lớn nhất của con đảo. Một lộ đi xuống phố, thủ đô Valletta và bờ biển du lịch. Con lộ kia Nam-Bắc ngoằn ngèo thắng cảnh nối hai đầu từ vịnh Marsaxlokk đến vịnh Thiên đàng trong vỏn vẹn trên dưới trăm cây. Tôi thấy nhấp nhô khu kỹ nghệ núp mình đằng sau đường cao tốc phía cảng thương với những nhà kho và nhà máy, màu xám hiếm hoi ở một nơi gần như là nhà cửa đủ các loại “ton” vàng chìm dưới ánh sáng mềm của Địa trung hải.

Vào giấc trưa này, vẫn còn khoảng trăm người đứng trải khắp bùng binh. Họ tấn chân trên bãi cỏ và nhìn ra phía lộ, áo quần sạch sẽ và tươm tất, ai nấy đeo một cái túi dết ngang người. Họ đều là thanh niên vào cái tuổi sung sức nhất của cuộc đời, ngực ưỡn ra chờ đợi, một đại đội sẵn sàng. Chờ đợi và sẵn sàng gì? Họ chờ đợi việc từng ngày, thõng hai bàn tay thợ vịn khi mặt trời đã lên đến đỉnh. Hy vọng của hôm nay vào lúc này đã bắt đầu đứng bóng nhưng chưa lay chuyển được quyết tâm lao động của những thanh niên này trong dáng đứng hiên ngang. Đây là chợ người của Malta, điểm cực Nam của châu Âu trù phú và những thanh niên này từ châu Phi đen đến, sau khi mấy ngàn cây số vượt sa mạc Lybia và hai trăm hải lý biển hiểm nghèo.

Một nhà văn Ý kể lại chuyện có lần ông gặp một tốp thanh niên người Tunisia trên một hòn đảo kế cận đây là Pantelleria. Đảo này thuộc Italy, nằm về phía Tây Bắc của Malta và gần bờ biển Bắc Phi hơn, theo ông ta thì những đêm lặng gió, có thể đoán ra ở bên kia lục địa những ánh điện chập chờn. Toán thanh niên Tunisia này tay mang vai sách, hỏi thăm ông ta là “Đường nào đến nhà ga xe hỏa, chúng tôi đi Milano”. Pantelleria, diện tích có 80 km2 và chiều dài mươi cây số, dĩ nhiên là không có nhà ga xe hỏa. Nhóm người lao động đi chui này bị chủ thuyền vượt biên gạt, đổ họ xuống đây và bảo là đã đến lục địa trong khi lục địa còn nằm xa vời đằng sau Sicily. Đầu thế kỷ này, những hòn đảo du lịch trong vùng là điểm đến của lao động châu Phi tha phương tìm sống, thỉnh thoảng lên trang tin quốc tế khi thuyền của họ đắm chết cả hội hay là dạt vào Fuerteventura, Las Palmas trên một bờ biển du khách Âu đang duỗi người tắm nắng để mà tương phản. Nhưng vào cuối thế kỷ 19, không hẳn là chỉ có một chiều như vậy, ít ra là trong trường hợp của S. con tôi.

Vào cuối thế kỷ 19, một thanh niên từ Malta bỏ quê hương hiền hòa của ông ra đi mà sang châu Á. Lý do gì thì tôi không biết, ông có chí làm ăn hay là vì ông thất tình? Nàng lên xe hoa thì ông lên tàu biển, nàng về nhà chồng thì ông gạt nước mắt nam nhi mà sang Lebanon. Lebanon vào lúc đó ông nghĩ là tận cùng của quả đất, đầu này của một châu Á bí hiểm đối với một người từ đầu kia châu Âu, hẳn là đủ để được quên. Và đủ để được quên thật, ông lấy vợ sinh con tại chỗ dưới những rặng ô liu, thỉnh thoảng cỡi lừa ra bờ biển nhìn về hướng Đông Bắc mà thở dài nhè nhẹ. Đứa đầu lòng là con gái, ông đặt tên theo cái làng bờ biển cạnh thủ đô Valletta là Sliema.

Đây là nơi lần cuối chia tay 

Chia tay lần cuối
Nước mắt rơi mặn môi
Nước mắt chia đôi đời

Ở công trường Batulla nàng nhìn về phía phố khuất sau căn nhà đồ sộ năm bảy từng barocco-gô tíc (1825) và ông nhìn về phía biển sóng đang kiên nhẫn tiêp tục mài những bãi đá nhẵn mòn. Nàng nói thôi em về và ông bảo, ờ thì anh đi. 

Bóng em khuất sau đồi
Lúc mây tím giăng trời
Lúc giông tố tơi bời
Lúc đường đời ngăn đôi
Tình mình chia phôi
Nhưng tình đầu làm sao vơi
Nên từ đó anh buồn! [1]

Đây là chuyện tôi bịa đặt ra cho mùi mẫn chứ thật ra chàng thanh niên này mỗi bến một bà theo kiểu làm ăn xa phải có cơ sở địa phương và mùi mẫn thì chàng những năm ba, Palestine hay Cyprus nữa biết đâu. Ở cảng Beirut, cô bé Sliema con gái của chàng là một trong những bà cố ngoại của S. đứa con tôi.

Như vậy nếu tính “máu” Malta thì S. cũng có 1 phần 16, tức là 6,25%, đứng đồng hạng với phần máu Saudi, gấp đôi những phần máu Thổ nhĩ kỳ, Đức quốc và Trung quốc. Con người, hay ngay con chó con ngựa, con nào cũng như con nấy có căn cước, lý lịch và tổ tiên. Malta đây là lần đầu S. đến nhưng S. cũng như là Việt kiều 100 năm sau, về nước và ngửng đầu có thể nói It-Tipjip jaghmel hsara lilek u lil ta’ madwarek, tức là cha ông tôi ra đi từ bờ biển này, tôi là người gốc gác ở đây ( tôi xin lỗi người đọc rành tiếng Malta, câu trên đây là một câu thổ ngữ đóng khung tôi chép lại từ trên bao thuốc lá và thật ra mang nghĩa là “Hút thuốc có hại nghiêm trọng cho bạn và những người chung quanh”)

2.

Đề cập đến gốc gác Hoa của S. thì tôi phải đề cập đến gốc gác của tôi trước đã và phân trần để bạn đọc nào để ý đến cái 3,125% Trung quốc của con tôi (tức là 6,25% của tôi) khỏi phải nghi ngại Hán gian đội lốt.

6,25% Trung quốc của tôi có nghĩa là tôi 93,75% Việt, phía bên nội có gia phả tại làng từ lúc thành lập vào thế kỷ 17 ở Nam Định. Trước đó là cả làng ở Thanh Hóa cạp đất mà ăn mãi cũng chán mới bồng bế nhau ra đến Bắc phía Hải Hậu, Lạc Quần. Câu vè thời Quân đội Nhân dân ngay cả những thế kỷ trước cũng đã thích ứng. Đi bộ đội thì

Hà (Nội) chuồn Nam (Định) lủi Thái Bình bay
Hải (Phòng) trốn hiên ngang giữa ban ngày
Nghệ Tĩnh đói ăn xin ở lại
Thanh Hóa thấy thế cũng giơ tay

Đó là phần nội. Gốc Hán 1/16 của tôi từ một bà cố ngoại con một ông bang chủ họ Mã ở Hải Phòng. Ông cố ngoại của tôi (tức chồng bà) là người Việt, gốc ở Hải Dương mấy trăm năm và có điều kiện mà thuộc loại lãng mạn “Mười năm tình cũ”. Cứ mười năm ông lấy thêm một bà vợ mới. Đại khái là vào đời thì cụ lập gia đình với bà Cả cùng trang lứa nghĩa là tuổi 20. Lên 30 tuổi cụ lấy bà Hai, bà này cũng 20. Đến 40 cụ lấy bà Ba, tất nhiên bà này cũng lại 20 nữa. Và bà cố tôi, mỹ nhân người Hoa 20 tuổi này là bà thứ tư (sau đó vào lục tuần ông còn thêm một bà thứ năm chưa kể đến hai bà thiếp để đấm lưng khi đau nhức). Bà Tư, bà cố cha Hoa mẹ Việt của tôi, không rõ quê quán ở Quảng Đông hay là Phúc Kiến nhưng Trung Hoa thì cụ không bao giờ chối bỏ. Ở trong nhà con cháu không ai được dùng những từ xách mé như “Ba tàu”, “Các chú” và nói đến thì chí ít phải lịch sự gọi là “người lạ”, “xứ lạ”, “tàu lạ” hay hải đảo thơ mộng “lạ” thuộc quận Hải Nam như là hải đảo Tam Sa mặc dù cụ đã trao thân nhầm một tướng quân (chứ không phải tướng cướp) người An Nam Giao Chỉ. Đến đời bà ngoại tôi thì luật này vẫn còn được tôn trọng nhưng tôi là đời thứ năm rồi cho nên lúc bé tôi thoải mái mà hát

Các chú Ba tàu màu xanh nó lai màu đỏ
Tìm em không thấy thấy em ở trong Chuồng Bò [2]

Bởi nếu tôi có máu Trung Hoa thì cũng không phải lỗi tại tôi mà là tại vì một ông cố ngoại trái tim rào rạt.

Đến đời S. thì gốc Trung Quốc sáu đời này đã nhạt nhòa, cũng như gốc sáu đời Đức Quốc hay Turkey. Malta thì với nó còn gần gũi, ngay ở trên khuôn mặt, như hai con mắt màu xanh xám của bà ngoại, màu trời mưa vào những ngày cuối hè trên con kênh Nam Comino. Nếu năm vừa rồi S. ở Lebanon học tiếng Ả rạp và hẹn vài năm nữa sẽ bỏ một năm sang học tiếng Việt ở Sàigòn thì mấy ngày tháng 9, nó cũng có thể bỏ ra viếng nơi chôn nhau của một ông cố năm đời và đa tình.

Ở Sliema con tôi không có nhà thờ Họ để thắp nhang cho tổ tiên nhưng các cô gái vóc bé nhỏ ở nước này tôi thấy có những nét hao hao như cụ ngoại của nó. Một phần khác thì súng sính háng và lật bật xương chậu. Một số nhỏ tóc nhạt như là các thiếu nữ trẻ Nhật Bản ngày nay nhưng lại khác các cô này ở chỗ cao và chân dài cũng như là không có di động Hello Kitty nhiều màu chớp nháy. Malta không có cái may một tổ Lạc Long của người Việt mà cây cầu nối hai bờ Điạ trung này bị xấu miệng gọi là một quốc gia “con hoang tứ xứ của những người đi biển”.

Bảy ngàn năm trước đã có dân cư tiền La Mã nhưng văn minh bắt đầu từ khi người Phoenicia ghé bến. Hòn đảo nằm trong tầm ảnh hưởng của họ, hết Trường Sơn Đông Phoenicia (Lebanon) lại đến Trường Sơn Tây Phoenicia (thành Carthage cổ, và là nơi một ông Hannibal xuất voi đánh Đế quốc La Mã, vượt rặng Alps để đuổi các đạo quân của Cesar mặc váy đầm da)[3]. Người Hy Lạp thì Melita (là tên cũ của Malta) cũng không tránh khỏi và rốt cuộc thì hòn đảo cũng phải nằm trong quỹ đạo của Pax (nền hòa bình) Romana.

Đến thế kỷ thứ 9 thì văn minh Hồi giáo trùm phủ kín khu vực, lẽ nào lại chừa mấy trăm cây số vuông bập bềnh này để họ gác chân lên. Nhưng đây trong lịch sử mấy ngàn năm văn hiến của Malta chỉ là một dấu ngoặc hai trăm năm lẻ. Hầu tước Roger người Normand cuối thế kỷ 11 trở thành chủ mới, kéo Malta về phía châu Âu trở lại. Ông Pháp này lại là hậu duệ của cướp biển Viking từ Đan Mạch xuống, có lẽ vì vậy ngày nay bên bờ biển ta mới thấy cô tóc vàng vừa mới kể mặc quần cọc chạy bộ để giữ cho mông săn.

Tưởng đã được yên, và chỉ là một chặng ngừng của các cuộc Thánh chiến, kiểu phi cảng Đào Viên ở Đài Bắc là một chặng ngừng của Việt kiều Mỹ về thăm quê, thì xảy ra sự cố Đại đế Suleyman Trên cả Tuyệt vời (The Magnificent). Ông này là ông kẹ của thế kỷ thứ 16, cùng một đạo quá khích với ông Osama bin Laden. Nhưng thay vì tìm khủng bố đánh tháp Pisa ở Ý đã nghiêng sẵn cho đổ mẹ nó luôn rồi sang Pakistan bỏ trốn thì ông chiếm cả Đông Âu và ngấp nghé thành Wien[4]. Đảo Rhodes của các hiệp sĩ Ki tô thất thủ, các vị này đổ xô sang Malta tị nạn chính trị, thì một phần ăn trợ cấp xã hội khiến người địa phương phát khiếp nhưng cũng củng cố lại các công sự phòng thủ. Khi quân Thổ Nhĩ Kỳ hùng mạnh đến thì trang vẻ vang nhất của quân sử hòn đảo được viết lên làm sáng ngời Âu châu Thiên chúa giáo. Malta bất khuất đã cầm cự thành công trước 48.000 quân Thổ trong cái gọi là “Cuộc Đại công thủ”.

Đến đây rối rắm như vậy mà chưa hết. Kiểm lại ta có Phoenicia, Hy Lạp, Carthage, La Mã, Ả rạp, Sicily (lúc đó thuộc các họ Normand), các hiệp sĩ Âu, Ý, Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Đức sơ sơ. Thời cận đại cũng rộn ràng không kém khi quý tộc Pháp chạy loạn mang vàng sang theo để tránh Cách mạng Tư sản đang đổi tiền đợt một đợt hai. Rồi Napoléon đổ quân sang chinh phạt, oanh liệt lắm mà cũng chỉ để lại trong ngôn ngữ địa phương hai từ bonju (bonjour) và bonswa (bonsoir). Anh quốc giành lại và đại khái giữ chặt cho đến 1964. Mười năm đầu độc lập Malta thuộc Commonwealth với Nữ hoàng Elisabeth Đệ nhị (tức mẹ chồng cay nghiệt của công nương Diana) làm quốc trưởng. Phải đợi đến 1974, khi ông Văn Tiến Dũng đang soạn chiến dịch Đông Xuân gì đó thì Malta mới trở thành một Cộng hòa.

Như vậy thì ông cố của S. là gốc nào ngoài cái gốc đi buôn đường dài? Ta không thể biết. Xét về mặt ngôn ngữ thì tiếng Malta cơ bản là Ả rạp và nhánh từ Sicily (Siculo Arabic), thuộc dạng semitic trong văn phạm cũng như những từ thông dụng thường ngày. Chào, chúc an bình, tiếng Malta là Sliem ghalikom, tiếng Ả rạp là Salam aleykum. Cái nhà (dar/dar), con chó (kelb/kalb), chùm khế trước ngõ hay cây đa đầu đình cũng thế, nhưng khi sang đến phần phức tạp hơn thì là vay mượn gần đây hơn từ Ý, Pháp, Anh.

Vẫn lấy thí dụ từ bao thuốc lá, ngoài chuyện là “Philip Morris” thì ông Hồ cũng nhận ra

(Nguy hiểm-Sở Vệ sinh-Cảnh cáo)
Danger-Health Department-Warning
Twissija mid- Dipartiment tas Sanna-Periklu

Người Đông có thể đoán cái phần “Cảnh cáo”, người Tây không cần nặn óc cũng hiểu được “Nguy hiểm” (perilous, perilleux, e pericoloso sporghesi[5] …) và phần “Sở” Dipartiment cũng như là cái gốc của từ “Vệ sinh” (sain, sane, sanitation, sanatorium, qui va piano va sano…)

Nhưng đoán làm gì vì đã có tiếng Anh sờ sờ đi kèm. Ngày nay tiếng Anh đi trước cả tiếng địa phương và là một ngôn ngữ chính thức nhưng tại đây phát âm rất khác giọng ở Eire, Scot hay là Wales mà ai nấy vẫn tự nhiên mà không biết xấu hổ. Đối với bố con tôi thì rất tiện, cho dù họ có phát âm kiểu Malta đi nữa, đỡ phải vận dụng vốn sinh ngữ vài từ học rơi học rớt ở đây kia.

3.

Nhân chủng học là một môn đối với tôi khá là đơn giản. Ngoài màu da, màu tóc, màu mắt năm bảy loại đậm nhạt, phần phụ nữ tôi còn phân biệt ở tạng mông. Bộ phận cơ thể này cũng có thể phân loại gọi là …đậm nhạt. Nhưng như mọi thứ học, đã quan tâm thì nó vô cùng. Cái học này tôi không dám nói là đã đạt, còn lâu, vì phải đợi đến tuổi 50 tôi mới để mắt đến nhập môn. Cách đây 20 năm, tôi đã thử đọc Le paradis des orages của Patrick Grainville nhưng nói thật dù nỗ lực vẫn không đặt… tâm vào được. Giờ mỗi khi ra phố thấy người ta bần bật và nhớ đến tác phẩm tiểu thuyết này thì đã vất đâu mất tìm không ra! Malta đa nguồn gốc như đã kể, là nơi lý tưởng để thực tập con mắt, và nếu tôi đã tài, thì dây không phải là ký vặt mà đã là một bài viết nghiêm túc, “Nguồn gốc các dân tộc tại Malta, nhìn từ đằng sau phụ nữ”.

Hai cô gái nắm tay nhau tung tăng rất chậm ở đằng trước tạng nhỏ bé như bà cố ngoại của S. Hai cô này thì đét. Punic? Tiền La Mã? Nhưng khi tôi lại gần thì hóa ra lại là người Philippines.

Chẳng lẽ bà cố Malta của con tôi lại là gốc Philippines? Thập niên này trở lại, phụ nữ Philippines giúp việc nhà và chăm sóc người cao tuổi đã từ Vùng Vịnh Ả rạp viễn dương sang đến tuyến đầu này của châu Âu. Đây tôi thấy họ lác đác, đẩy xe lăn cho bà cụ ra bến tàu hóng mát, dắt ông cụ một tay chống gậy, ai nấy mặt đăm đăm vô cảm đầy nhẫn nại như mang một nỗi buồn giấu kín. Thì đây cũng là đảo, nhưng cách Luzon, Cebu chín mười ngàn cây, không hiểu thân nhân mỗi tháng nhận tiền họ gửi về nuôi qua Western Union có thấu được cái hy sinh và chịu đựng từng ngày này? Đây không có gà adobo và hột vịt ballut, chỉ có thịt thỏ nấu rượu và cá lampuki chiên tỏi, đồng hương phái nam thì năm thì mười họa mấy anh thủy thủ cặp bến được một ngày. Lao động xuất khẩu Việt Nam cũng một hoàn cảnh như vậy nhưng ở Việt Nam còn đổ lỗi được cho chế độ Xã hội Chủ nghĩa chứ Philippines thì đổ cho ông Marcos lẫn bà Aquino, ông Estrada lẫn bà Macapagal-Arroyo và chế độ tư bản hay sao?

Chế độ tư bản đâu có vô nhân như vậy, coi con người là hàng hóa và đóng thùng để gửi đi xa đổi lấy ngoại tệ, chia vợ cách chồng, chia mẹ cách con hay nghìn trùng không còn thấy anh trai râu mép đấu gà ở đầu ngõ. Ôi anh trai Tondo xà lỏn ngồi chồm hổm đang chuốt cựa gà thấy nhớ làm sao!

Hơn trăm năm trước nhân vật Dimba trong “Tiệc cưới” của ông Chekov từng nhận xét “ Ở Nga không có gì hết và ở Hy Lạp cái gì cũng có- có cha tôi và có chú bác có anh em- còn ở đây không có gì hết”. Ở đây, ở Malta, giờ chỉ có chiều chầm chậm xuống tím những vỉa hè đều đặn của Triq it Torri bên vịnh St Julian…

Hai cô gái này quay đầu lại (chiều chầm chậm xuống tím những vỉa hè đều đặn) và nở một nụ cười toe toét. Các cô buông tay nhau ra chắc là định để nắm lấy tay cha con tôi vì S. thì cũng nhác nhác dạng Palawan mà tôi thì cũng nhác dạng Visayas dày dặn nếu không phong hải cũng phong trần. Nhưng khi nghe thấy hai cha con tôi đang đàm thoại với nhau bằng tiếng Pháp thì hai cô này ngoảnh người ngay trở lại trước khi tôi kịp mở lời mabuhay (tagalog) hay kum esta (ilocano, từ tiếng Tây Ban Nha como esta holà que tál). Phải chi đây là hai cô gái Việt xa nhà thì tôi đã thốt được

Buồn trông gió cuốn mặt ghềnh
Ầm ầm tiếng sóng vây quanh chỗ ngồi

rất hợp tình hợp cảnh (chỗ ngồi đây là cặp mông vì không ngồi bằng mông thì ngồi bằng chỗ gì). Nhưng Philippines thì làm sao mà có Nguyễn Du được, tuy là cũng có thiếu nữ lao động xuất khẩu.

Chuyện lạ, ờ thì chẳng lạ, là đi xa thì người ta chỉ thích lại gần những người đồng chủng. Ở Malta, nhìn bố con tôi và gập người chào chỉ có các tốp lẻ tẻ du khách Nhật ngoài các thiếu nữ và thiếu phụ Philippines u uất vì đang phải đi chợ mà chưa kịp giặt đồ cho chủ, lát nữa còn mang phơi ngoài lan can mà đêm nay mưa thì sao. Người nước ngoài ở đây, vào mùa này tháng 9 không có lắm, tôi muốn nói phần du khách Âu của đảo đã về những bàn giấy Manchester hay những xưởng máy Liverpool mà gầm đầu, cắm cúi cái cổ phía sau ót còn đỏ ửng vì nắng Địa trung hải. Phần lớn vẫn là người Anh nhờ quan hệ thắm thiết hai trăm năm cũ, một số người Ý đi lạc vì tưởng đây là Sicily, một số Tây Ban Nha cũng đi lạc vì tưởng đây là Baléares và vài nhóm Bắc Âu thơ thẩn. Nếu có liếc chúng tôi, chắc là vì tưởng chúng tôi là đồng hương Đan Mạch thuộc dân tộc Inuit ở Groenland.

Trong số nước ngoài định cư (không phải là du khách một hai tuần), không kể Phi châu và Philippines dễ nhận, âm thầm còn có nhiều người Bulgary, công nhân xây dựng hay phục vụ quán, sang đây từ lúc thủ tục nhập cảnh còn dễ dãi, trước khi Malta thuộc vào Hiệp ước Âu châu Schengen (2004). Như một cô phục vụ ở quán 516 tại St Julian (chẳng hiểu sao quán này lại trưng bảng Chinese Food mặc dù trên thực đơn không có không hề); như cô phục vụ Bulgary này nhận xét, màu vàng Valletta không phải là màu vàng Sofia. Màu vàng thì có khác nhưng một cô phục vụ Bulgary ở Malta với hai Việt kiều Pháp Mỹ, một lai Lebanon đang đi tìm gốc ở tại đây thì thế giới là một nhà!

Còn cô tóc vàng chân dài lưng tưng mông đang chạy bộ bằng giày Nike bên bờ biển, chưa hẳn là con cháu của các đạo quân Normandy từ thế kỷ 13 mà là người Nga của giai cấp tư sản mới, đang vận động để thải chút mỡ thừa tích bởi quá nhiều Vodka hay Cuba Libre trong tháng 8 tại những hộp đêm ở Paceville cạnh đó.

Gốc ngoại của S., đừng có thấy thon dài thút thít và thon dài nhúc nhích, mà nhận bậy. Bà cố ngoại mày tao đã từng gặp, rất gầy bé, 40 ký trở lại. Và không giải thích được, bà ngoại này của vợ tôi (50% Malta và 50% Lebanon) với bà ngoại của tôi (25% Hoa và 75% Việt), ngoài điểm là thân phụ các bà đều đa thê thoải mái, hai bà ngoại… hình, nhìn lại tưởng nhang nhác là hai chị em. Hay là tôi quá lời đấy thôi, người cao tuổi khắp thế giới, liên hợp lại!

4.

Nhóm cao tuổi người Anh ngồi ở đầu chiếc du thuyền Fernandes 2 cứ vài ba phút lại cười rộ, đập tay lên đùi và hát hò khẩu hiệu gì đó. Từ lúc chuyến dã ngoại trong ngày rời bến Sliema để thăm hai hòn đảo miệt Bắc là Comino và Gozo thì S. chúi đầu mà tranh thủ đọc cho xong bản “Bạch Vệ binh” của Bulgakov. Phần tôi thì không quan tâm đến Hội nghị Diên Hồng của toán bô lão người Anh mà theo dõi một cô Tây Ban Nha đậm đà và tóc rối. Cô này là một cách mạng thẩm mỹ, chí ít là cách mạng của tôi.

Poussin painting of Priapus

Nicholas Poussin, Thần Tơ Hồng Hymenaios giả gái khiêu vũ trong lễ tế thần Dương Vật Priapus (Hymenaios Disguised As A Woman During An Offering To Priapus).  Bức tranh vẽ dương vật quá khổ của thần Priapus, trước thuộc quyền sở hữu của hoàng gia Tây Ban Nha, đã bị chính quyền Công Giáo Tây Ban Nha “kiểm duyệt” tô lấp đi, bây giờ mới được “ra mắt” quần chúng sau gần 300 năm. 

Cô tầm thước về chiều cao nhưng bề ngang thì trội hẳn và mạng mỡ sóng sánh, dư thịt thà ra ngay cả với cây cọ của Nicolas Poussin[6], có lẽ phải cỡ ông Rubens mới thưởng lãm được đúng tầm. Bụng cô to nhất người, tuy không thể nói là ngực cô hay mông cô là bé. Thì cô béo, đây là một nhận xét khách quan. Còn cô đẹp hay cô xấu, cô có “hot” hay không thì lại là một chuyện chủ quan và chủ quan của tôi thì thấy cô gợi cảm hơn hẳn đám người mẫu ốm đói và nhợt nhạt hay là hoa hậu này kia đầy trên những trang mạng trong nước và ngoài. Các cô này, trong những lần hiếm hoi tiếp cận tôi chỉ cảm thấy lãnh đạm đến ngột ngạt và tôi tự khen thầm là đạt được mức thưởng thức Botero cũng cần phải có thời gian. Đít to, to ngang và to dọc, không phải là xấu mà cũng không phải là đẹp, to có nhiều loại và tùy. Cũng như là thơ tự do vậy, cái dở cái hay nhưng không cứ thơ vần là mới… ngửi được. Trắc nghiệm cuối cùng và đơn giản, là thích hay không thích, có muốn dúi mặt vào chìm đắm hay chết đuối. Chứ còn thử tả, cũng như thử tả cái cặp mông cô đây đẹp thế nào, thì phải là ông Adorno[7] còn tôi thì chịu.

Tôi đang mơ màng về mỹ học Lukács hít hà, thì bỗng nhiên cả mũi tàu im lặng. Tôi quay người thì thấy một em 12 tuổi mếu máo để bà mẹ dìu đi về phía phòng vệ sinh. Một bà lớn tuổi trong nhóm đang ca hát thì lăn quay ra sàn. Nhân một cơn sóng mà tôi không để ý (vì tưởng đó chỉ là bập bềnh bụng trên bụng dưới của cô Tây Ban Nha), bà đã nôn thốc tháo vào người cô bé ngồi bên! Mọi người đỡ bà dậy, cởi áo tụt quần bà ra và vực bà vào phòng tắm. Bước xiêu bước vẹo thì bà cũng sóng sánh không kém cô Tây Ban Nha một chút nào, nếu nói về kích thước. Nhưng bí quyết của nghệ thuật không ở kích thước và đo đạc dễ dàng như vậy. Cũng sóng cao bằng ấy- okunami– mà một bút lông thường không thể nào sánh (thì sóng sánh mà), không thể nào sánh với lại một bút (thì cũng lông) chẳng hạn Hokusai.

Gozo, 14 km trên 7 km và cách Malta hai giờ tàu lắc lư (thì cô Tây Ban Nha vẫn ngồi đấy và lao xao mạng mỡ), là hòn đảo tục truyền ông Ulyssus bị nữ thần Calypso giữ lại bảy năm trời. Ogygie của truyền thuyết, có người lại cho là đảo Ceuta (hiện thuộc Tây Ban Nha và gần Ma rốc), nhưng đằng nào cũng là hoang đường thì cãi nhau làm gì, đâu mà chẳng được! Ngày xưa cổ tích thì không biết thế nào nhưng ngày nay tôi thấy nhú nhô có mấy mỏm đá làm sao mà giữ chàng ở lại? May mà trước mặt, giữa Gozo và hòn Comino còn có Blue Lagoon (Hồ nước Xanh). Biển Địa trung chẳng lắm lagoon, tôi nghĩ đây là một nơi hiếm hoi trong vùng, nước nông dành cho những người chỉ biết lội bì bọp. Ăn nhau chỗ đó thôi chứ còn huyền thoại thì vùng này đâu chẳng có. Vịnh Elounda ở Crete thí dụ là xứ sở của mỹ nhân ngư đấy nhưng bãi thì sâu và nước lại lạnh hơn một tí. Vào mùa này nước Gozo còn âm ấm, các thuyền du lịch đổ xuống đây vài trăm người lốm đốm mặt hồ. Tuy đây chỉ đến được bằng đường biển (Ulyssus dạt vào là bằng bè sau 6 ngày lênh đênh tàu đắm), hai ba tuần trước hẳn đen nghịt những người nhưng giờ chỉ còn lẫm chẫm những cụ hưu già hưu non nhìn cá lội.

Đồng hành trên chiếc Fernandes 2 với cha con tôi, là Á Đông thì chỉ có một gia đình ba người khác, ông bố tóc dài bạc kiểu Thủ tướng Koizumi, bà mẹ xinh xắn và răng chuột đội nón và trùm người vì sợ nắng với lại đứa con thanh niên trẻ tuổi. Tôi đoán họ là Nhật Bản chứ không phải là Trung Quốc cho nên làm lơ và để họ yên, chứ Trung Quốc là tôi đã lại gần khẳng định đanh thép ngay “Gozo và Comino là của Malta!” S. thì cho đó là Hàn Quốc, vì kiểu tóc thời trang (Hán Thành) của công tử. Tôi không buồn đánh cuộc, nhưng khi sắp hàng lãnh khẩu phần dã chiến ở buffet thì bà này bắt chuyện vì thoạt tưởng chúng tôi là đồng hương. Họ là Nhật kiều ở Bỉ đã 30 năm, bà than phiền cậu con trai 20 tuổi sinh tại Brussels độc trả lời cha mẹ bằng tiếng Pháp và nói tiếng Nhật thì như là trẻ con 8 tuổi. Chồng bà cũng lơ là với nguồn gốc Phù Tang hiệp sĩ, chỉ có bà còn gia đình trong nước nên còn về Sapporo tuyết phủ hàng năm. Nhờ vậy mà tôi biết, Nhật kiều đàn ông không yêu nước bằng chúng ta hay là karaoke ở Nhật thì cũng có nhưng mà rất mắc. “Bố con họ chỉ thích Âu châu”, bà lắc đầu, khiến bà về nước cứ phải một mình. Người Nhật có khác, đàn ông Việt kiều thì ngược lại, dể vợ con ở nước ngoài để về thăm mẹ cha như câu vè “Thứ nhất thăm mẹ, thứ nhì thăm cha, thứ ba là thăm người chưa hề gặp qua”.

Tôi với bà trao đổi câu chuyện kiểu đồng thuyền, trú ở một chỗ ít gió và ít nắng. “Tôi dị ứng với mặt trời”, bà con cháu của Thái dương Thần nữ bảo, thẹn thùng thế nào khi tôi nhìn bà trắng bóc trên dưới trong bộ bikini cho nên má còn ửng được một chút hồng. Ít ra bà này còn văn hoá cho nên còn đưa đẩy câu chuyện được. Một bà Mỹ người San Antonio, Texas, ngồi cạnh tôi trong chuyến bay Paris-Rome mới đây thì lại khác. Bà ngồi phía cửa sổ, gọi tôi nhìn ra ngoài khi tàu qua một rặng núi vẩn tuyết. “Thì đây là núi Alps”, tôi nói. Bà trố mắt, tháng này còn có tuyết! Tôi bảo đây nằm giữa Ý và Pháp, lan qua cả Thụy Sĩ và Áo, có ngọn cao nhất Âu châu 4.000 mét là Mont Blanc quanh năm tuyết phủ. Tôi sờ vào túi áo nhưng không có cây viết cùng nhãn để chỉ cái nắp cho bà biết đích xác Mont Blanc là thế nào. Được một lát, bà lại khều tôi. Bên dưới là bờ biển trung phần nước Ý xanh le lét, tôi chỉ hòn đảo lớn nhất trong đám này là Elba. Bà ngây người, tôi thấy có bổn phận phải chú thích du lịch, Elba là đảo hồi đó Napoléon phải đi đày, trước khi ông xổng cũi trở về Pháp 100 ngày toan khôi phục lại cơ đồ. Nghe đến vượt ngục, eo ôi bà ta lè lưỡi, tôi phải vội trấn an. Nhưng mà y thất bại ở Waterloo và bị bắt trở lại, chở đi khám khác canh phòng nghiêm ngặt hơn kiểu Guantanamo hay Abu Ghraib ấy mà. À, Gitmo, bà an tâm. Tay cầm một quyển hướng dẫn to đùng của nhà Fodor lật tới lật lui, sau cùng bà lại hỏi, vậy anh biết ở Ý có nhãn bia nào uống nhè nhẹ, kiểu tựa như là Miller Lite?

5.

Tôi xin lỗi dân cư bang Texas và xin đền bằng kết quả một cuộc thăm dò về du khách quốc tế do hệ thống yahoo.travel hay expedia tổ chức, tôi đã quên mất. Thăm dò này có đến nhân viên của mấy ngàn khách sạn khắp nơi tham gia và du khách quốc tế tệ nhất mà họ bầu lên là du khách người Pháp chứ không phải là du khách ngớ ngẩn từ Trung phần Hoa Kỳ!

Kết quả về ngược này được lý giải như sau. Thực ra, người Pháp ít đi thăm nước ngoài vì phong cảnh, núi non bờ biển ở nước họ đều có đủ. Đi xa thì Caríb (Guadeloupe và Martinique), Thái Bình dương (New Caledonia và French Polynéia) hay Ấn độ dương (Réunion) nước Pháp đều có chỗ để phất tam tài. Vì vậy, người Pháp ít đụng chạm ngoài lãnh thổ nên không có hiểu biết và thích ứng. Họ lại chỉ biết nói có tiếng Pháp, trong khi người Mỹ ít ra còn nói được tiếng… Anh, là thứ tiếng mà Hong Kong hay Bangkok còn có người hiểu. Người Pháp lại khó tính và đòi hỏi, không trao đổi được với người bản xứ, họ hay ngộ nhận. Một thí dụ, tại nước họ, khách sạn chỉ xếp đến có 4 sao là cao nhất mà các nước khác thì dùng đến những 5. Nếu vào một khách sạn 4 sao ở Thái Lan thì họ bất bình về tiêu chuẩn kém hạng nhất. Thí dụ khác, các hàng quán tại Pháp đều tính trong giá đề trên thực đơn phần 12% tiền phục vụ nên không có chuyện bo thêm. Hàng quán Mỹ thì ngược lại, lệ là khách cho thêm 15-20% tiền phục vụ tùy hỷ. Cho nên, ra nước ngoài, thí dụ như sang Pháp, khách Mỹ không biết và thêm phần này vào hoá đơn nên được coi là hậu hĩ. Còn khách Pháp sang Mỹ không để lại đồng nào bị coi như là thiên tai giáng nhằm người phục vụ nào trúng phải. Đó là chưa kể họ cằn nhằn vì ăn đâu cũng không ngon trong khi người Mỹ thăm nước Pháp, tới cái cùi bánh mì cũng nức nở và quay phim đưa thẳng lên youtube!

Chuyện sau đây là một nhiếp ảnh nhà nghề người Pháp sang Trung Quốc để chụp ảnh về ra sách chứ không phải chụp ảnh chơi. Tất nhiên, anh không thể chỉ đến Bắc Kinh hay Thượng Hải như một du khách bình thường. Anh lặn lội Vân Nam, từ Côn Minh lấy xe đò đêm 12 tiếng đến một xó chết tiệt, sau đó đi tiếp vào những thôn những bản chưa hề thấy dấu chân của một người Tây phương. Bạn hướng dẫn của anh kể lại cho tôi là đến đâu anh cũng hỏi “Ở đây có nem (chả giò Việt Nam) không” và chán nản lắc đầu (vì làm sao mà có)! Phong cảnh nào anh cũng chê, bảo là không phải hình ảnh của Trung Quốc đã thấy trong tim và anh cốt đi tìm. Đến một chỗ hoang sơ, nhìn nông dân đang cắm mạ anh mừng rỡ “Đây rồi” và lấy máy ra lia liạ.

Đây là Trung Quốc anh chờ đợi và người bạn hướng dẫn của tôi giải thích, bởi vì người dân tộc ở nơi ấy đội một thứ nón lá nhang nhác như là nón lá Việt Nam! Nhà nhiếp ảnh này, trong tâm trí, chỉ nhầm láng giềng vĩ đại với đất nước của chúng ta vì được nuôi dưỡng theo nghiã đen bởi chả giò đông đá được hâm lại trong các cửa hàng quận 13 ở Paris.

Nem, theo tôi là một món Pháp. Tại Pháp ngay các hàng Deli địa phương còn có bán, có trên thực đơn của các tiệm cơm Tây như là appetizer của Hippopotamus, La Criée. Còn ở Bolsa thủ đô tị nạn (và ở Vân Nam), thì di tìm không ra.

Đây thì ăn nhập gì đến cái tựa của bài viết này? Ngụ ngôn đây là ta chỉ thấy những gì ta đi tìm. Còn ta không tìm, không thấy thì cũng kể được là ta đi chơi! Tổ tiên thì trong trường hợp này hết sức là phức tạp như đã kể. S. đến Malta tìm gốc chỉ là một cái cớ cho tôi đi tìm trời ấm và một chỗ tạm yên thân được trong vài ngày.

Dự tính ban đầu của tôi liều hơn một tí và chẳng có gốc gác tổ tiên gì tất, là đi Na Uy, đến Hammerfest, rồi đáp tàu biển, rồi đáp buýt đến điểm cực Bắc của châu Âu là Nordkapp cho tròn một chuyến đi dang dở trước đây đã hơn 30 năm. Tuy là tháng 9 rồi, nhưng nếu chật vật tìm ra chuyến bay thì Hammerfest tôi không tìm ra được một phòng khách sạn trống để giữ trước. Máu phiêu lưu của tôi giờ có hạn, tôi không muốn giữa đêm trời 5 độ C, tuy là 5 độ dương thôi mà phải nằm ngoài công viên tức khách sạn không phải chỉ những 4, 5 sao mà là khách sạn “ngàn sao”. Nordkapp để làm gì, chỉ là một địa điểm giật tiền du khách (theo Lonely Planet), đến để chụp ảnh lưu niệm rằng ta có đến tận cùng này rồi đi về.

Tôi bèn tìm chuyến bay đi Kirkenes, cũng Na Uy cực Bắc tuy không là cực “nhất”, nhưng là cửa khẩu nằm sát nước Nga. Ở Kirkenes có thể xin visa khẩn trong vòng 24 tiếng để sang bên kia biên giới mà Hè năm rồi tôi lỡ dịp đến cửa khẩu đầu kia của nước Nga phiá biên giới Nội Mông (lại mông nữa, mông ngoài thì mông trong). Tuy nuớc Nga tôi chưa đến lần nào và chưa hề băng qua nhưng đã “đón” ở hai đầu Na Uy và Mông Cổ thì nghe cũng sang cái tư cách du lịch vậy (“Nước Nga, không tôi chưa đi thăm, tôi chỉ mới đi vòng”)! Khốn nỗi, Kirkenes khách sạn thì ít mà doanh gia đánh cá Nga sang đó bán hàng mới vừa vớt được lại nhiều nên cũng không có chỗ nào trống. Tôi cũng có thể đến biên giới Nga-Phần Lan chẳng hạn nhưng mà tôi nghĩ, thôi dại gì và Địa trung hải chỉ cần mấy cái áo thun bỏ vào túi xách, chân thì đi dép và mắt đeo kính mát để mà còn nhìn lén phụ nữ sửa lại quần tắm G-string cho ngay ngắn giữa hai đùi.

Để gật gù mà đoán, đâu là mông chấm dứt và mép chính thức bắt đầu.

Và thật sự thì những vùng biển ấm Nam Âu chỉ có thế vơ vẩn, từ bờ biển Dalmatie đến Hắc Hải (Varna của nhà thơ Hikmet, giờ ông sống dậy mà xem); những lốm đốm Hy Lạp Santorin, Mykonos hay các quần đảo Ý. Lipari, Malaparte bị lưu đày hay Vulcano bà Anna Magnani giận người yêu (đạo diễn Rossellini) đang quan hệ với Ingrid Bergman ở hòn Stromboli cận kề bên.

Thì chỉ có, là tàn nhang đỏ đang sậm lại giữa múi ngực của đàn bà Ái Nhĩ. Là lông măng vàng đang nhạt dần trên đùi của phụ nữ Thụy Điển. Đi với S., tôi lại dễ bắt chuyện với những cô 20, 18. Đó là tôi nằm mơ ra như vậy.

Malta, bà cố nội hay ngoại thì cũng spaghetti (xin lỗi, nay có cả sushi), và rượu pha sex on the beach, giờ muốn tôi kể gì? Malta những con mắt thuyền xanh đỏ, những tháp canh Trung cổ loang cái loang vẫn còn hùng vĩ, những căn nhà thế kỷ 17 cửa ra vào lại rực rỡ sắc màu? Tựa của bài ký sau tôi đã có, “Cây chà là ở Mecca”, dưới bóng mát tương đối này tổ tiên của con tôi tụng kinh một ngày năm buổi mà quay về hướng nào cũng được, vì là ở ngay Mecca rồi còn muốn quay đi đâu cha!

Tôi nói với S., vậy là con chỉ còn có 6,25% nguồn gốc chưa đặt chân đến mà đốt nhang thắp nến, kỳ sau mình đi Saudi.


[1] “Từ đó em buồn”, Trần Thiện Thanh.

[2] Điệp khúc phổ biến (Chérie je t’aime / Chérie je t’adore…) trong thập niên 60 của “Ya Mustapha”, Bob Azam. Ngã Năm Chuồng Bò ở Sàigòn là một khu chị em ăn sương bình dân.

[3] Văn minh Phoenecia (La Mã gọi là Punic) xuất phát từ thành Tyr (Sur ở Nam Lebanon hiện nay) và lan ra đến Carthage (giờ thuộc Tunisia) nhưng không khỏi mâu thuẫn với nhau về sau này, kiểu mâu thuẫn giữa hai thành Rome và Constantinople.

[4] Khiến ngày nay Bosnia, Albania, Kosovo…còn có người Hồi và sinh ra chí chóe.

[5] Đây là câu tiếng Ý khách tàu hỏa liên Âu trong thập niên 70 đều thuộc lòng vì cửa sổ tàu nào cũng có đề bằng bốn thứ tiếng “Il est dangereux de se pencher en dehors de la fenêtre / Do not lean out of the window/ E pericoloso sporghersi/ Nicht Hinauslehnen” (Đưa người ra khỏi cửa sổ rất nguy hiểm).

[6] Ông Poussin không những chỉ họa những bà khỏa thân tròn trịa đang tụt quần lót mà mới đây Bảo tàng Pháp còn khám phá trong tranh của ông một dương vật nam duy ý chí mà nẩy nở ở mức tối đa. Tình trạng hớn hở này đã bị ai đó chữa lại cho phù hợp với bản sắc xìu xìu của dân tộc Pháp, khiến nhà nước phải mất 300.000 USD cho chuyên gia khôi phục lại trên tranh trạng thái ban đầu.

[7] Sinh viên nữ chống đối năm 1968 đã lên bục giảng của nhà lý thuyết Mỹ học Trường phái Frankfurt này mà cởi áo và phanh trần ngực cho thày xem khiến ngay sau ông buồn rầu (“Tôi mà lại bị chụp mũ là thiên hữu!”) và đột tử vì đau tim.

bài đã đăng của Đỗ Kh.


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)