“Thế nào mới thật là một câu thơ?”

Bắt đầu từ câu hỏi: “Thế nào mới thật là một câu thơ?” do một ai đó trong nhóm chúng tôi nêu ra, khiến cả nhóm chợt bừng lên khí thế bàn về THƠ. Thư qua thư lại như chim én mùa xuân, dẫn tới cuốn phim The Kindergarten Teacher.

KHI TÔI TRỞ VỀ

Khi tôi trở về từ một “Đám Tang” không có thật, chỉ có những tiếng lao xao về một người đã qua đời, một người có thật của cộng đồng có thật với đầy đủ đa đoan, đầy đủ những tin tức khác nhau.

Tự Lực Văn Đoàn Văn học và Cách mạng (37)

Thạch Lam đã có lần kể: không phải vì tòa báo thiên vị, chỉ chỉ đăng những tác phẩm của người trong Văn Đoàn, mà vì những bài gửi đến Ngày Nay, tuy rất nhiều, nhưng ít khi thấy một truyện ngắn hay có thể đăng được. Việc đọc cả trăm quyển truyện gửi đến dự giải thưởng Tự Lực Văn Đoàn mà không lựa được truyện nào, [đã cho thấy rằng] nhân tài không đầy dẫy.

Tự Lực văn đoàn văn học và cách mạng (36)

Truyện ngắn Thạch Lam làm tôi nhớ đến truyện ngắn Tchékhov, họ giống nhau ở một điểm là thường hay tả những người đàn bà tầm thường, ý nghĩ của họ cũng rất tầm thường, nhưng cái tầm thường ấy luôn luôn chở cái bi đát. Nhưng ở Tchékhov (hoặc Khái Hưng) cái bi đát chỉ đến trong đoạn kết, còn ở Thạch Lam cái bi đát len vào truyện ngay từ đầu, trong những chi tiết, những cử chỉ nhỏ nhặt:

Tự Lực Văn Đoàn văn học và cách mạng (35)

Dường như không phải đến thời ông Diệm, Nhất Linh mới có ý định [tự tử], mà ông đã nghĩ đến vấn đề này từ khi viết Bướm trắng. Và khi ông thực hiện ý định, năm 1963, ta vẫn có thể cho rằng đó là ý định của nhà văn chứ không phải nhà chính trị … bởi vì cái chết của Nhất Linh, nhà văn, có ý nghĩa triết lý, của con người đứng trước định mệnh ….

Thạch thảo ngắt rồi, em nhớ chăng?

Thông thạo cả chục ngoại ngữ cổ kim Đông Tây song lại “khinh bỉ những kẻ nào biết nhiều thứ tiếng” và cho rằng tiếng Việt là khó nhất vì “không có văn phạm và ngữ pháp”, Phạm Công Thiện đã dịch những tác giả thượng thặng như Heidegger, Nietzsche, Krishnamurti, Henry Miller, Nikos Kazantzakis, Rainer Maria Rilke nhưng ông không phải là một dịch giả theo nghĩa thông thường để có thể đem đặt vào một trường phái dịch thuật nhất định

Tuổi Già

[S]o sánh với tuổi thọ của cha mẹ … tôi cũng chỉ còn 10 năm nữa để sống. Mười năm của tuổi trẻ như bình minh ở phương Ðông. Mười năm của tuổi già như nước chảy trong chiếc bình cạn úp ngược …. Rồi tôi cũng sẽ phải lìa bỏ con cháu, bạn bè, thân hữu, độc giả, thính giả, ngôi nhà có chậu mai vàng, những gốc hồng rực rỡ cười chào tôi ngoài cửa sổ mỗi sớm mai, những con đường thân quen … những công việc đang làm dở dang …

Anh Em Như Tay Chân

Suốt ba tháng trời ròng rã, mẹ tôi vừa bỡ ngỡ chuyện thai nghén lần đầu, vừa phải làm lụng công việc nằm trong phận sự không khác gì tôi tớ trong nhà, vừa phải trả lời sự chất vấn cay nghiệt của bà hai hỏi xem mẹ tôi có lỡ dại với thầy thông/thầy ký nào dưới quyền bố tôi không?

Mai (tôi) về Huế

Người than thở ấy nay cũng đã bỏ Huế. Đã đi thật xa. Xa đến nỗi không thể nào quay về.

Bỗng dưng từ nơi mịt mùng, lặng lẽ, N. thình lình viết cho tôi: “Mình có một công việc mới. Mai về Huế. Sẽ ghé thăm BĐ.”

ĐI ĐÂU….VỀ ĐÂU…..

Chị cười giòn giã với mọi người nhưng tôi là người duy nhất chị có thể gục khóc trên vai, chia sẻ những điều rất đỗi riêng tư mà ngay cả với gia đình, cũng không chia sẻ được.Tôi có nói chơi với chị một lần:

– Vai trái của em cho chị cười, vai phải của em cho chị khóc, vì vai phải mạnh hơn, kiên cường hơn.

Sách có linh hồn không?

Trận đốt sách đầu tiên tôi chứng kiến diễn ra tại lề đường trước mặt rạp chiếu bóng Cao Đồng Hưng, gần chợ Bà Chiểu, Gia Định. Tôi không biết có bao nhiêu cuốn sách và những loại nào được gom thành đống có ngọn, cao chừng hơn một thước, đáy tòe ra chừng thước rưỡi.

Bùi Bích Hà, Một Mình Trong Nỗi Nhớ

Bùi Bích Hà chỉ mới tự giới thiệu mình với độc giả hải ngoại bằng tập truyện ngắn Buổi Sáng Một Mình, do nhà Người Việt in năm 1989, cùng với một vài bài tùy bút …

Đến lúc đi, là đi

Chị và tôi tâm đắc nhiều điều nhưng cũng chỏi nhau nhiều điều. Chị thẳng thắn và nhiều cảm xúc. Có chuyện có vẻ “gay cấn” quá, chị ngưng lại, rủ tôi về Little Sài Gòn, mời đi uống rượu để thảo luận tiếp cho ra lẽ (!) Tôi hẹn chị mùa hè hay mùa thu 2021, khi hết dịch.

Hương Hồng

Khi Thảo hôn lên cái màu trắng bóng loáng đó, chàng có cảm tuởng như tâm hồn Huyên hiện thành một điểm sáng rung động, có âm thanh và hương thơm, một hạt kim cương ở xa hay một vì sao xanh mát. Nhưng Thảo bỗng rùng mình vì ngôi sao đó tự nhiên trở thành một con sâu róm ban đêm.

Tưởng Niệm Huỳnh Phan Anh

LTS: Bài này đã xuất hiện trên blog của ông Trần Huy Bích ngày 9/12/2020.

Tin anh mất đến với tôi lúc sáng sớm một ngày cuối tháng 8, không bất ngờ vì thực sự chúng …

Tự Lực Văn Đoàn Văn học và Cách mạng (34)

Đẹp là một cuộc đối thoại dài giữa Nam và Lan, một nghệ sĩ và một người yêu nghệ sĩ, nhưng chưa chắc đã là hai người tri kỷ. Khái Hưng ghi lại ở đây những mẩu trò truyện với Nguyễn Gia Trí về cái đẹp, về quan niệm hoàn tất một bức tranh, về sự khó khăn khi đi tìm cái đẹp.…

Nhất Linh, từ Cẩm Giàng tới Xóm Cầu Mới

Kỹ thuật tỏ tình của Nhất Linh trong [Xóm Cầu Mới] đã được Võ Phiến và Võ Đình “học” lại, nghĩa là họ chỉ dùng vài mẩu thân thể nhỏ nhoi nhất, bất ngờ nhất, như ngón chân, ngón tay, để diễn tả một màn tình sâu sắc, đầy nhục cảm hơn ngàn lần người khác phải dùng đến đại bộ phận chuyên đề.

Xóm Cầu Mới, một hoài bão lớn của Nhất Linh

Theo lời bà Vinh thuật lại với tôi sau khi thân phụ tôi qua đời thì Nhất Linh tìm gặp bà Vinh mục đích là để nói lời giã biệt vì sau đó mấy ngày ông phải ra tòa xử ông trong vụ án liên quan đến cuộc đảo chính ba năm trước và sau phiên toà có thể ông phải đi tù không biết ngày nào trở về (thực ra khi gặp bà Vinh Nhất Linh đã có sẵn ý định tự vẫn vào ngày 7-7-1963). Trước khi ra về Nhất Linh đưa bản thảo cuốn Xóm Cầu Mới cho bà Vinh và nhờ bà Vinh đốt bản thảo này đi với lý do đây là một tác phẩm dang dở chưa hoàn tất.

Tự Lực Văn Đoàn văn học và cách mạng (33)

“Bản tuyên cáo nhân quyền và dân quyền không phải chỉ định riêng quyền của dân Pháp. Đó là ý nguyện chung cho các dân tộc trên thế giới, những nguyên tắc có thể thích hợp với người Pháp cũng như với người Đức, làm phương châm cho dân da trắng cũng như dân da đen.”

Tự Lực Văn Đoàn Văn học và cách mạng (32)

Quan niệm cần lao của Hoàng Đạo khác với quan niệm cần lao của Tây phương: Đối với Tây phương, Karl Marx nhấn mạnh đến giai cấp tư bản [cùng một dân tộc] bóc lột giai cấp lao động, còn đối với Hoàng Đạo, đó là sự tranh đấu của giai cấp cần lao [dị chủng và bị trị] chống lại giai cấp tư bản thực dân để lấy lại quyền dân tộc tự quyết và quyền làm người.

Tự lực Văn Đoàn Văn học và cách mạng (31)

Trước Hoàng Đạo, Nhượng Tống và Nguyễn Thái Học cũng đã đề xướng con đường tranh đấu tương tự, nhưng cuộc cách mạng của họ quá ngắn ngủi, và họ cũng không có điều kiện ra báo để quảng bá lập trường chính trị của mình, Hoàng Đạo là người đầu tiên làm công việc giải thích con đường chính trị của ông, của Tự Lực Văn Đoàn và đồng thời cũng là con đường của Việt Nam Quốc Dân Đảng.

Tan Theo Sương Mù

Một cái gì u ám, bí mật phủ trùm, ám ảnh quanh trí nàng, như một lớp mù sương. Và hình như đêm qua, sau một buổi chiều dài ngồi chờ không thấy bà Mishio về, trở lại nhà trọ ngủ cho qua đêm trước khi tới chỗ hẹn với ông bà Mishio, nàng đã chiêm bao, thấy một điều gì lạ lùng, liên quan tới bà Mishio và bức tranh.

Nguyễn Thị Hoàng với “Tan trong sương mù”

Trong Sương Mù là truyện ngắn mà chị đắc ý nhất do chính tay chị đưa vào tuyển tập Những Truyện Ngắn Hay Nhất Trên Quê Hương Chúng Tado nhà xuất bản Sóng ấn hành. Chị đã giải thích cái ẩn dụ đó ở phần ghi tiểu sử của chị cùng cái lý do chị chọn truyện ngắn này đóng góp cho tuyển tập này.

Tự Lực Văn Đoàn văn học và cách mạng (30)

Hoàng Đạo nói rằng: dân bản xứ chúng tôi, dù da đỏ, da đen, mũi tẹt, môi dày, có ngu đến mấy, cũng không ai, tự ý dâng nước mình cho nước mẹ để được học cái văn minh tân tiến. Nói thẳng ra là mẹ đến xâm lăng đấy ạ. Thắng thế rồi, mẹ bắt con người ta làm nô lệ như con vật.

Tự Lực Văn Đoàn văn học và cách mạng (29)

Những bài viết của Hoàng Đạo là cần thiết: phải trình bày cho người dân biết nguồn cội của sự mất nước, biết bản chất của chế độ thực dân, biết lịch sử chiếm hữu thuộc địa của người Âu trên các châu khác, để đưa dân ta ra khỏi tình trạng dốt nát, khỏi thế thụ động và tự ti của con người bị đô hộ trong ba phần tư thế kỷ, chỉ biết lập lại những gì mẫu quốc dạy bảo.

Tự Lực Văn Đoàn Văn Học và Cách Mạng (28)

Phan Trần Chúc, mới đầu ủng hộ phong trào Ánh Sáng, sau quay ra chống kịch liệt … cho rằng hội Ánh Sáng nên dùng tiền quyên được giúp nạn lụt thì hơn, bởi vì chương trình Ánh Sáng … chỉ là chương trình của một người điên, mà lại còn ngửa tay xin tiền chính phủ Tây nữa. Vì bài này mà Hoàng Đạo tức giận, trả lời bằng những chữ “ông Trúc họ Phan Trần” (ý nói tráo trở như Phan Trần), trên Ngày Nay số 77 (19-9-37).

Tự Lực Văn Đoàn Văn học và cách mạng (27)

Trước thực trạng dân chúng lầm than đói khát, bên cạnh núi tiền thực dân ăn cướp ở thuộc địa, không ai dám phê bình, trừ Nguyễn Gia Trí và Hoàng Đạo; cho nên khi bị bắt năm 1941, cả hai đều bị tra điện dã man. Hậu quả việc này là Hoàng Đạo bị đau tim, dẫn đến cái chết của ông năm 1948.

Tự Lực Văn Đoàn Văn học và cách mạng (26)

Thạch Lam là một người bí mật có hành động đột xuất và khai phá. Những việc người thanh niên này đốt đèn trong Hà Nội ban đêm, hay lên bản Mường xem múa Xoè, rồi đi tìm Bóng người Yên Thế, dường như liên hệ mật thiết với nhau, có gì như tiên tri, dẫn đường ….