Đọc bài phỏng vấn bằng tiếng Anh trên trang diaCRITICS.

Tìm mua tác phẩm She, Self-Winding, nxb Ugly Duckling Presse.

Phó Biên Tập Viên Sydney Van To trò chuyện với Lưu Diệu Vân về giới tính, Cộng Sản, và tâm thức tự lên dây. Tuyển tập thơ “She, Self-Winding” của Lưu Diệu Vân do nhà xuất bản Ugly Duckling Presse xuất bản.

 

SVT: Cô bắt đầu lạc vào cõi thơ như thế nào?

LDV: Năm lên mười, tôi đã nấu ăn một cách chuyên nghiệp và may vá đồ bộ cho cả nhà. Điều đó tôi có thể giải thích vì tôi được cho đi học về những môn ấy tại trường nội trợ. Ngay cả từ khi còn nhỏ hơn độ tuổi đó, tôi đã đọc bất cứ thứ gì có được trong tay, từ những tạp chí hay truyện tranh đến những tác phẩm kinh điển quá vĩ đại để bộ óc nhỏ bé của tôi có thể hiểu được. Bây giờ, ở tuổi 40, tôi bắt đầu vẽ. Trước đây tôi chẳng biết vẽ vời gì.

Tôi nói vòng vo như thế như một hình thức tránh né câu hỏi này bởi tôi không biết mình bắt đầu làm thơ khi nào. Đơn giản là chuyện ấy tự nó xảy ra. Tôi chẳng nhớ nổi cái giây phút đột biến khi mình reo lên, “Ô, tôi đọc, vậy thì tôi viết!”

Tôi nghĩ có lẽ tôi bị tràn ngập trong những suy tưởng từ những quan sát âm thầm của chính mình. Thế giới quá phức tạp và chữ nghĩa cứ rộn ràng trong đầu tôi. Tôi viết, bởi vì, cũng như mọi người, tôi muốn có một tiếng nói. Lớn lên, những phụ nữ quanh tôi không được phát biểu. Bởi tôi không là người nói chuyện lôi cuốn, việc viết cho phép tôi phản ánh sự bất công và nỗi im lặng đáng sợ vây quanh cuộc sống những người phụ nữ trong đời tôi. Đó là nguồn gốc sơ khởi cho những mục tiêu tôi luôn theo đuổi trong đời sống mình.

SVT: Nói rằng việc viết lách là cái gì đó tự nó xảy ra nghe như sự kiện đồng hồ tự lên dây, như cái tựa cho tuyển tập thơ. Tôi hiểu ý niệm tự lên dây của cô qua hai khía cạnh: tự động như chiếc đồng hồ tự lên dây, nhưng cũng còn ý nghĩa là tôi tự lên dây chính mình.

LDV: Nhận xét sâu sắc của bạn về ý niệm tự lên dây làm tôi có được cái vẻ thông minh hơn tôi thực sự có, và tôi cảm ơn bạn về cái ảo giác bồng bềnh này. Không có ai trong gia đình tôi thúc dục tôi viết, và đúng vậy, tôi tự lên dây tôi, nhưng với năng lượng lan tỏa từ những phụ nữ trong gia đình tôi.

SVT: Việc dịch thuật đan xen như thế nào vào việc sáng tác thi ca của cô?

LDV: Nghệ thuật dịch đòi hỏi phải dùng hai bộ não riêng biệt. Khi tôi dịch hoặc đọc, luôn luôn có một bộ óc khác hoạt động ở phía hậu trường. Một trạng thái rối loạn nhân cách tách biệt tạm thời vô cùng cần thiết cho thi ca. Từ ngữ tiếng Việt không có phái tính, nhưng nhiều chữ vẫn có vọng âm nữ hoặc nam tính, và tôi nhận ra rằng có những sự kết hợp đối nghịch trong một ngôn ngữ khác, và từ sự hỗn loạn này khơi động sự sáng tạo. Việc biết hai ngôn ngữ đem lại cho tôi thái độ cởi mở và chấp nhận những sự phi-chuẩn mực.

SVT: Ngôn ngữ chỉ là một cấu trúc như bất kỳ thứ nào khác, nhưng nó là một trong những cấu trúc khó khăn nhất để chúng ta có thể thỏa thuận với.

LDV: Tôi đọc được một bài tiểu luận về sự vang động của những ý niệm trong ngôn ngữ, ví dụ, sự chết. Những nhà nghiên cứu này khảo sát hàng ngàn hình ảnh của sự chết qua nghệ thuật và họ có thể đoán được cái chết ấy là nam hay nữ trong ngôn ngữ ấy. Không chỉ trong những ngôn ngữ chính, mà còn trong những ngôn ngữ của thổ dân bản xứ. Thứ tâm thức được phơi bày qua song ngữ này là một phần lý do vì sao tôi chỉ viết thơ mà không viết văn xuôi. Thi ca không cứng nhắc. Không có cấu trúc văn phạm hay cốt truyện nào giam cầm bạn. Bạn được trôi trong tự do.

SVT: Tiếng Việt cũng như Anh ngữ không có phái tính văn phạm, vậy thì bảo rằng cái chết là nam hoặc nữ tính nghĩa là sao?

LDV: Ở Việt nam, tử thần thường được mô tả như một người đàn bà (ít ra đó là những tiếp cận của riêng tôi với sự chết). Người đàn bà ma mị nhưng xinh đẹp trong áo khoác màu trắng. Trong khi đó ở phương Tây, thần chết dường như nhiều tính chất đàn ông hơn. Một người đàn ông mặc áo có mũ trùm đầu tay cầm lưỡi hái. Vậy là trong đầu tôi, tôi phối hợp cả hai phái tính của thần chết, hệt như cách tôi trộn lẫn nhiều thứ trong những gì tôi viết, việc mà người ta thường không làm.

SVT: Thế tuyển tập thơ này có nói về sự chết không?

LDV: Không hẳn là như thế, nó tự xuất hiện. Đầu óc của chúng ta lang bạt trong trạng thái lường trước hơn cả nửa số thời gian tỉnh thức. Lạc hướng là bản năng tự nhiên. Tuyển tập này hướng nhiều về thời gian, cho dù sự chết hẳn nhiên là tâm trạng nền tảng cho trải nghiệm hậu chiến tranh của tôi.

Tôi bị ám ảnh bởi ý niệm thời gian, nhưng tôi không sợ nó. Tôi tò mò muốn biết nó tác động và ảnh hưởng như thế nào nên nhân loại. Tôi có cuốn nhật ký ghi lại những sự kiện trong 5 năm, mỗi ngày ghi chú một dòng. Và rất thường khi, tôi thấy đời tôi như một vòng tròn lặp lại năm này qua năm khác, xảy ra trong cùng một tuần và đôi khi xảy ra cùng ngày này vào những năm trước. Tôi nấu cùng một món ăn, đến cùng một nơi chốn và gặp gỡ cũng cùng những người đó. Dĩ nhiên, điều này phần lớn lệ thuộc vào nếp sống của mỗi người, nhưng nó cũng làm tôi cảm thấy như một năm của mình không khác với mười năm trong đời mình. Hoặc có thể, chúng ta đã có một quy trình lập sẵn, mà người theo Phật Giáo gọi là định mệnh. Nếu mọi sự là tiền định, hoặc chúng ta là những con cờ của Tạo Hóa, thì mong muốn của tôi là qua những con chữ của mình, tôi có thể tự nhận thức được hoặc tự lên dây thiều cho mình, rằng tất cả chúng ta có thể tự lên dây. Rằng qua góc hạn hẹp của số mệnh, một thứ gì đó mới mẻ và vĩnh cửu có thể được tạo ra từ chúng ta.

SVT: Điều này làm tôi nghĩ tới bài thơ áp chót trong tuyển tập, “the sundered stateless,” với dòng đầu, “thành phố ngập ngụa đầu gối dưới lớp lớp những con cờ đâm chồi.” Đây là những quân cờ. Lịch sử chỉ là một trò chơi. Nhưng cô kết thúc bài thơ phía đối nghịch của một chiếc vòng: một sự tách rời. Những người chạy loạn đã bị bỏ rơi, những người còn ở lại cũng vẫn bị bỏ rơi, bởi vì cơ hội chạy đến nơi an toàn có thể không đến nữa với những người vô tổ quốc.

LDV: Tôi vẫn thường mâu thuẫn với chính tôi trong thi ca, và đó là sự biểu lộ đời sống xác thực của tôi. Trong khi tôi cảm thấy như mọi thứ đã được định sẵn, tôi cũng muốn tin rằng chính mình có thể đem lại sự thay đổi. Tôi theo đạo Phật nhưng tôi chống lại thái độ an nhiên tự tại. Luôn luôn có việc gì đó tôi nên làm và điều gì đó tôi muốn làm. Suốt cuộc đời tôi là một sự đẩy tới và kéo lui không ngừng để đạt đến thăng bằng. Thơ của tôi không nghiêng về kỹ thuật, bởi chúng xuất phát thẳng từ trái tim. Cảm giác khởi đầu xung khắc với cảm giác kết thúc. Tôi không muốn biên tập nhiều quá. Tâm thức tôi uyển chuyển. Với một chủ đề, tôi sẽ nghĩ ra mười hướng để đi tới. Tôi hài lòng với điều này. Tôi không cần đi tới kết luận. Tôi không viết để đề ra giải pháp kết thúc. Tôi hài lòng với những quyết định mình chọn ngày hôm qua. Ngày mai tôi sẽ cho phép mình chọn lối đi khác. Tôi không đi lạc, nhưng thường bối rối, vì vậy tôi tiếp tục viết. Viết là sự khám phá hoặc sự điều chỉnh lại nỗi hoang mang thường trực ấy.

SVT: Khi cô nói về cái cách mà đời sống của cô là một cái vòng, nghe có vẻ như một câu chuyện kinh dị. Đó là một trong những nỗi sợ hãi lớn nhất của tôi: thức giấc và phát hiện mình đang ở trong một cái vòng mà mình không hề biết. Tuy nhiên cô vẫn đón nhận cái vòng như sự đóng góp cho sự sáng tạo trong suy nghĩ của cô.

LDV: Khi ghi đều đặn dòng nhật ký mỗi ngày, tôi không đọc thường nội dung ngày này những năm trước. Tôi thường chỉ nhận ra sau đó là có những sự kiện lặp lại, và đúng vậy, tôi thấy giật mình, nhưng cùng lúc cảm thấy sự hối thúc phải viết xuống. Tôi viết để theo đuổi những hình thái tự do mà nghệ thuật đem lại. Nhưng đời sống không có nhiều tự do như mình nghĩ. Trong cái khung nhỏ bé của bài thơ, tôi chơi trò thượng đế và chữ nghĩa à những con cờ. Trong thơ, tôi không còn là con cờ như tôi ngoài đời sống. Tôi không muốn đánh mất sức mạnh hoặc lệ thuộc vào năng lực ngoại tại để tiếp tục bước đi. Thế nên ý niệm tự lên dây lặp đi lặp lại trong những gì tôi viết.

SVT: Vậy thì tự lên dây nghĩa là gì?

LDV: Như một dụng cụ tự vận hành. Nó không lệ thuộc vào bất cứ thứ gì hay nguồn năng lượng ngoại tại nào. Tuy nhiên tôi không nghĩ tự lên dây là xoay trong cái vòng bất tận như bạn đã khéo léo đề cập tới. Và nếu như mọi chuyện xoay vòng, chúng ta vấp phải cùng những lỗi lầm trong nhiều năm tháng mà không bao giờ học hỏi được. Chúng ta trải qua cùng những lựa chọn, cùng những cuộc chiến tranh, cùng những nỗi sợ hãi.

SVT: Cô mô tả sự việc thơ của cô xoay vòng trở về khởi điểm, nhưng chỉ là sau khi đã nghiên cứu kỹ điều gì đó như là mười điều khả thi. Tôi nhận ra được sự sóng đôi giữa tình dục và lịch sử trong thơ chị. Một số bài có cái nhìn vĩ mô: chúng mô tả cả một cuộc đời với những sự kiện xảy ra trong cuộc đời ấy, hoặc nó có thể là toàn cảnh xã hội chứa chấp đủ loại nhân vật khác nhau. Những bài thơ khác lại có tính cách vi mô, về những hành vi đặc biệt nào đó hay những cảm giác của cơ thể ở một thời điểm nào đó. Văn phạm của thơ cô cũng phản ánh sự sóng đôi này. Một số bài thơ nặng về sự chuyển động, trong đó một chuỗi những động từ biến bài thơ thành hành động – hoặc nghiêng về cảm giác. Những bài thơ khác có đầy những chủ ngữ nhưng không có động từ, cho chúng ta cái nhìn vĩ mô như nỗ lực để nhìn ngắm toàn cảnh lịch sử cùng một lúc. Cô nhìn thời gian như thứ gì đó mở, và đó cũng là quan niệm đạo đức của cô về tình dục như một hình thức cởi mở. Thơ của cô nghĩ như thế nào về tình dục cùng với lịch sử?

LDV: Tính dục là cách người ta nhận diện chính mình qua phái tính và sự chọn lựa khuynh hướng tính dục. Khi tôi nói về tính dục trong tác phẩm, tôi không muốn người ta chỉ nghĩ đến chuyện sắc dục. Tôi không muốn những bộ phận kín của cơ thể bị sử dụng như những câu chửi bới hạ giá trị chúng nó, như vẫn xảy ra nơi tôi sống thời thơ ấu. Tôi không muốn viết về chuyện sắc dục nhiều bằng tính dục nói chung, nhất là khi liên quan đến phái tính. Lịch sử, khi đề cập đến chuyện bình đẳng, vẫn thường chỉ là về chuyện của anh ta (his-story) thay vì chuyện của cô ta (her-story). Lịch sử phán quyết hành vi và ảnh hưởng đến những phát biểu của chúng ta. Những người đàn ông trong gia đình thời thơ ấu của tôi thì tầm thường nếu không nói là dưới trung bình, nhưng tiếng nói của họ luôn vang vọng và có nhiều ảnh hưởng. Khi họ lầm lỗi, nhất là lầm lỗi về tình dục, họ luôn được tha thứ. Ngược lại những phụ nữ trong gia đình tôi chịu đựng sự thống trị của đế quốc gia đình trong im lặng, và luôn tươm máu vì bị đánh đập khi có những cáo buộc, dù không liên quan gì đến sắc dục, và chỉ là những tin đồn. Góc nhìn của tôi về lịch sử khi nó liên quan đến tính dục thì rất đơn giản. Tôi phẫn nộ khi một người đàn bà có kinh nguyệt ngồi trên ghế, và khi chị ấy đứng dậy, người ta lấy miếng giẻ lau vội vết máu tưởng tượng trên ghế như thể chị ta là vật gì đó rất ghê tởm. Tôi muốn tính dục phải liên quan đến công lý và bình đẳng. Tính dục là một phần rất quan trọng của con người, bởi nó định hướng những quyết định của chúng ta trên mọi giai đoạn của cuộc sống.

SVT: Công lý là ý tưởng chủ đạo của cô. Thơ của cô về những người đàn bà Việt Nam có cảm giác như những đài tưởng niệm thu nhỏ. Những bài thơ nói về những phụ nữ bị lịch sử bỏ rơ. Tôi thích, một thí dụ, cái cách cô đem tam tòng và biến dạng nó thành “ba điều ngồi lê đôi mách.” Lịch sử đã bị níu xuống gần với chúng ta hơn khi nó được tô màu bởi chuyến ngồi lê đôi mách dài này. Ngay cả khi chỉ tưởng nhớ những phụ nữ này, những bài thơ vẫn biết rằng trí nhớ là thứ không đáng tin cậy.

Trong bài thơ, “vận tốc không mùi hương” (scent-free speed), cô viết, “ngỡ rằng kính chiếu hậu có thể cảnh báo vận tốc của niềm nghi hoặc cưỡng cầu.” Ảo ảnh rằng cô có thể đứng ngoài ý thức hệ bởi cô tin là cô hiểu lịch sử. Như vậy, việc quay đầu nhìn lại mang ý nghĩa gì?

LDV: Những biến cố lịch sử hoặc quá khứ cũng giống những hạt chuỗi. Tưởng tượng mỗi sự kiện đơn độc được tích tụ bằng những năng lực mạnh mẽ từ mọi góc độ và dồn nén vào hạt chuỗi ấy. Khi trải qua cuộc sống, tôi gom góp những hạt chuỗi này và xâu chúng không theo thứ tự thời gian nào. Những chuyện thuở bé đến bây giờ tôi mới hiểu, mà cũng có thể không hiểu. Vì vậy, tôi không xâu chuỗi lịch sử của tôi theo thứ tự, nhưng bằng cảm quan trí nhớ, và đôi khi không đúng, bởi cảm nhận thơ ấu của tôi có giới hạn. Tôi không nắm hết được những gì người lớn trò chuyện. Trí nhớ tôi chỉ giữ lại được những biểu hiện trên nét mặt họ, bởi dưới chế độ mới, chính những người lớn cũng không có được sự tự do ngôn luận. Trí nhớ của tôi giao động. Trí nhớ của tôi tuyệt đối không đáng tin cậy. Tôi nhận ra rằng mình đang xâu lại chuỗi hột tùy theo tâm trạng cùng cái tôi nhớ được hay nhờ tên gọi của chúng. Xâu chuỗi ấy có đời sống riêng và thường xuyên được điều chỉnh. Xâu chuỗi ấy có thể là cái vòng đeo cổ tuyệt đẹp nhưng cũng có thể là cái dây thòng lọng thắt cổ. Ai mà biết được. Tôi ngoái lại phía sau để tìm thấy con đường phía trước.

SVT: Trở về với cuộc thảo luận của chúng ta về những cái vòng, có lẽ cô tháo rời trí nhớ vào những hạt chuỗi để có khoảng mở cho việc sáng tác cũng như cuộc sống của riêng cô.

LDV: Khi một điều gì đó được mở ra, nó đem lại nguồn hy vọng. Tôi bị ám ảnh bởi lịch sử vì nó đem lại hy vọng. Ngay cả với những chuyện đã xảy ra rồi, chúng ta vẫn cảm thấy có lẽ lần này chúng ta sẽ cư xử khác hơn. Chúng ta đối mặt với một tương lai đang nhanh chóng trở thành quá khứ, chớp nhoáng như cái búng ngón tay. Thành ra, chúng ta được vây quanh bởi niềm hy vọng nhiều hơn sự thất vọng. Tôi viết xong một câu và câu kế tiếp có thể hay hơn câu tôi vừa viết. Tôi cảm thấy lịch sử làm nảy sinh những con người đầy hy vọng.

SVT: Tôi cảm thấy tuyển tập thơ của cô trình bày một góc nhìn bi quan hơn là đầy hy vọng về phía lịch sử. Dường như cô phê phán ý niệm lịch sử trong ý thức hệ Cộng Sản – Lịch Sử với hai mẫu tự viết hoa LS, cuộc trường chinh vô thời hạn về xứ sở hạnh phúc không tưởng. Thơ của cô tránh né vấn đề này bằng cách chuyển hướng về sắc dục và tính dục. Cô viết, “chúng ta tìm thấy thứ màu đỏ mà chúng ta vẫn tìm kiếm trong vùng kín màu hồng.” Đây có phải là điều hình thành của hy vọng? Rằng hy vọng không còn sắc thái chính trị trong cảm nhận về cơ cấu chính quyền, mà đúng hơn là, chỉ trong cảm quan giao tiếp thân mật giữa cá nhân với nhau?

LDV: Thứ hy vọng mà tôi nhắc đến là niềm hy vọng cho chính bản thân. Những gì xảy ra trong lịch sử thì không thể thay đổi, nhưng chúng ta có thể thay đổi cách nhìn với chúng. Tôi tin rằng mỗi cá nhân đều có thể đem lại sự thay đổi. Tôi biết niềm mơ ước ấy hảo huyền, nhưng tôi bám chặt lấy nó. Tôi làm việc với những cơ quan từ thiện, những tổ chức phi lợi nhuận, và những cơ quan giúp nâng cao sự hiểu biết về sức khỏe tâm thần. Tôi đã chọn lựa công việc của mình sao cho nó phản ánh niềm tin của tôi trong những gì tôi viết ra rằng chúng ta có thể khác đi. Chúng ta không cần phải chịu đựng những hậu quả mà lịch sử áp đặt lên những người mẹ, những người cha, và thế hệ của chúng ta. Chúng ta là niềm hy vọng. Tôi nhận ra rằng màu đỏ không chỉ là thứ màu đỏ của Cộng Sản mà gia đình chúng ta đã trốn chạy, nhưng là sắc đỏ của nhiệt huyết mà người dân chúng tôi và thế hệ chúng tôi, đang nỗ lực để làm cho xã hội tươi đẹp hơn. Đó là thứ hy vọng tôi hướng về.

SVT: Đúng rồi, tách rời ý nghĩa màu đỏ ra khỏi chủ nghĩa Cộng Sản.

LDV: Tôi không mấy hy vọng vào một xã hội tốt đẹp hơn, nhưng tôi hy vọng mỗi người trong chúng ta sẽ tốt hơn bởi vì chúng ta đã chịu đựng rất nhiều từ hậu quả lịch sử, và những người tốt sẽ có thể đem lại những ảnh hưởng đầy ý nghĩa.

SVT: Vậy thì màu hồng có ý nghĩa gì? Ý nghĩa của nữ quyền trong thơ cô, hay nói rộng hơn, là tính dục.

LDV: Màu hồng là màu của nữ tính. Màu hồng mang tính sơ khai. Màu hồng là tính dục. Chưa chuyển sang đỏ. Chưa chịu sự áp đặt của bóng tối. Với màu trắng, bạn vẫn còn ngây thơ, như trang giấy trắng. Sang màu hồng, bây giờ bạn bước vào cuộc đời đang rộng mở. Bạn đau khổ ít nhiều, nhưng bạn cũng có những niềm vui. Bạn không biết chuyện gì sẽ xảy ra sau đó. Tuy nhiên bạn không còn ngu ngơ, ngây thơ và nguyên vẹn nữa. Bạn đã dính vết chàm của thực tại.

SVT: Nếu màu hồng là tiền đề của màu đỏ, cô đã có ý niệm trước khi-chuyển-hồng. Cô viết, “sự hiểu lầm có màu chớm hồng.” Nhưng điều này cũng phù hợp với cách suy nghĩ của cô rằng dậy thì cũng chỉ là tiến trình tiến đến sự hiểu biết tường tận hơn. Sự ngây thơ chỉ là nỗi thiếu vắng kiến thức.

LDV: Vâng, tôi đã đến tuổi dậy thì chính trị khi gặt hái được một mức hiểu biết tường tận hơn về sắc tộc của tôi. Màu đỏ, như bạn biết, đã bao trùm toàn bộ cuộc sống chúng ta qua quan điểm chính trị. Trong sinh hoạt cộng đồng của chúng ta, nếu người ta không ưa bạn, họ sẽ dán nhãn đỏ lên cho bạn. Tuy nhiên đỏ không chỉ là một biểu hiện của những gì đất nước tôi trải qua. Vì vậy tôi đã tạo cho riêng mình một quang phổ tươi hồng: hồng, chớm hồng – như một cách gián tiếp hơn khi nói về thứ màu sắc thống trị này, thứ đã nhổ bật rễ đời tôi và xô đuổi hàng triệu người Việt tan tác, rời xa đất mẹ.

SVT: Cô có thể chia sẻ một chút về hành trình tỵ nạn của cô không?

LDV: Từ lúc là hài nhi mới được vài tháng đến khi lên vài tuổi, tôi đã nhiều lần được mẹ bồng bế đi vượt biên. Mẹ tôi kể cho tôi nghe như thế. Tôi thì chẳng nhớ được gì. Mẹ tôi đi liều rất nhiều lần bởi hồi đó, phụ nữ có con nhỏ thì không bị tù. Bị bắt rồi cũng được thả. Bạn chỉ mất tiền hay vàng đã đóng. Tôi liên tục được cho uống thuốc ngủ và nhiều loại thuốc an thần khác để không chợt khóc, gây nguy hiểm cho mọi người nếu công an biên phòng phát hiện. Chuyện này tôi nghe kể đi kể lại hoài với đầy ắp nỗi xúc động đến mức, dù năm lên mười, tôi rời khỏi quê nhà bằng máy bay, nhưng tôi cảm nhận trọn vẹn những gì mẹ tôi đã trải qua lúc bà ôm chặt tôi trong vòng tay. Và tôi cảm thấy như tôi là một phần của mẹ tôi. Tôi chính là thuyền nhân ấy, dù thực ra tôi không phải. Tôi đọc rất nhiều về lịch sử đất nước tôi và làm việc rất nhiều với người tỵ nạn, thành ra tôi thấy những chuyến đi gian nan của họ rất gần gũi với tôi.

SVT: Một trong những bài thơ của cô, “cuộc chơi nô lệ lưu vong,” (game of exiled bondage), dường như mang âm hưởng nhẹ nhàng hơn, nhưng thực ra lại rất có trọng lượng. Bài thơ mô tả lại trải nghiệm của người tỵ nạn qua hình thức tình dục bị thống trị. Cô tiếp nhận thứ âm hưởng phạm thánh này với những chủ đề khác nữa, như trong bài thơ cô mô tả sự phát triển kinh tế của Sài Gòn như sự trưởng thành tình dục và một cơn khủng hoảng buổi tắt kinh. Rất ư bi hài.

LDV: Bạn nói rất đúng. Tôi nghĩ những gì xảy ra cho đất nước tôi thật khôi hài, khôi hài đến mức làm người ta bật khóc. Khi nghĩ về cuộc chiến, tôi thấy đau xót nhưng tôi cũng thấy mình cười vào mặt chiến tranh. Tôi không cười với nó hoặc làm cho nó dịu bớt để mình có thể chịu đựng nó dễ dàng hơn. Tôi không biết phải nói thế nào cho có vẻ lịch lãm, về cái lý thuyết ngớ ngẩn về sự chia chác tài sản và chỗ đứng trong xã hội. Tôi viết từ góc nhìn mỉa mai. Mỗi khi nghĩ tới chế độ Cộng Sản, tôi lại thấy như thế.

SVT: Cô không chỉ viết về lịch sử Việt Nam mà còn viết về kinh nghiệm tỵ nạn của bản thân. Nhưng khi cô tính dục hóa cái chủ đề thứ nhì này, thì không hẳn là để cười nhạo nó.

LDV: Có thể điều này không đúng với những người khác, nhưng với tôi, những gì xảy ra cho đất nước tôi thì rất gần gũi, thân thuộc. Như làn da áp vào làn da. Tôi nặng mùi chính trị nhưng từ một ý hướng xã hội, chứ không phải ý hướng quyền lực, và khi bàn về những chuyện này, tôi luôn luôn xúc động. Có hành vi nào mật thiết hơn hành vi tình dục? Tôi muốn làm nổi bật sự cận kề thân mật này. Tôi không cố tình làm như thế, nhưng thơ của tôi tự nó xuất hiện như thế.

She, Self-Winding là một khung hình nhỏ bé và mật thiết lồng trong một tai ương lớn hơn, và tôi hy vọng, bạn với tôi, tất cả chúng ta, có thể khơi gợi một quá trình tự chữa lành liên tục mà không cần đến những cung cấp năng lượng ngoại lai. Tôi hy vọng với thời gian, chiếc vòng đeo cổ bằng xâu chuỗi hạt lịch sử của tôi sẽ liền lạc với nhau thật đẹp, và cái vòng cuốn sẽ không rối ren và thắt lại thành vòng dây thắt cổ. Cảm ơn Sydney và cuộc trò chuyện trung thực phản ánh chân dung trần trụi nhất của phần thi ca lem luốc của tôi.

Sydney Van To là phó biên tập của tạp chí diaCRITICS. Anh hiện đang theo học bằng Tiến Sĩ tại trường đại học UC Berkeley, với chuyên ngành nghiên cứu về văn chương Á Châu, di cư, và thể loại.

bài đã đăng của Lưu Diệu Vân

• quán bar, phụ chú, bảng giờ đóng mở - 12.10.2023
• mạng hỗn hợp - 22.07.2022
• những khuôn mặt ghế nhung - 10.06.2022
• rã đông tiếng gọi - 24.10.2021
• phơi nhiễm sắc thể - 16.05.2021
• khi tiếng hú hoán chuyển lời nói - 12.01.2021
• tra tấn bảng màu - 02.01.2021
• những kẻ săn mây | the cloud hunters - 09.12.2020
• lăn lộn với Rorschach - 24.09.2020
• nuốt ngắn - 12.08.2020
• vòng lặp chờ - 19.05.2020
• contactless touch / chạm vào bề ẩn - 10.04.2020
• Xuyên qua cách ly - 03.04.2020
• giá như, giả sử - 09.07.2019
• chạm mặt mùi co thắt - 25.04.2019
• trong chuồng mưa máu / in the pen of rain and blood - 05.10.2018
• dẫu gì, Goldilocks, thể quên - 23.03.2018
• thế kỷ của những vật tế - 04.02.2017
• đẩy xa đi - 29.05.2016
• lối thoát giọt đỏ / the bindi escape - 30.03.2016
• biết [thời theo] thế… - 22.03.2016
• sách mới từ Ajar press - 15.03.2016
• mắt trí huệ - 27.01.2014
• trộm sáng - 05.11.2013
• Poems of Lưu Diệu Vân, Lưu Mêlan, Nhã Thuyên - 26.09.2013
• Luân Niệm Chuyển Trang - 25.09.2013
• Vy lực - 19.08.2013
• màu cỏ xanh trong suốt - 15.04.2013
• hành tinh cánh sinh - 12.09.2012
• Nguyễn Thị Hợp: nỗi sợ hãi của một họa sỹ là sự lập lại chính mình - 10.05.2012
• quyền hiến định - 21.02.2012
• búp bê & xe đạp - 12.01.2012
• Đinh Yên Thảo: đi đồng nghĩa với sự phân thân - 07.01.2012
• Cuba điểm nóng - 03.01.2012
• phòng vệ sinh kỳ bí - 18.11.2011
• bằng cấp chuyên gia thơ - 16.10.2011
• Thường Quán: Ác mộng của nhà thơ là… - 14.10.2011
• đàn ông: ước vọng dây thun - 01.08.2011
• tiếp thị sản phẩm mới - 02.06.2011
• Bùi Chát: củng cố niềm tin để dấn bước …/ Bui Chat: forging mettle to press on … - 13.05.2011
• khi tiếng nói bắt đầu thống trị - 12.05.2011
• Angie Châu: Chọn Chỗ Ngồi Khiêm Nhường Ở Bàn Tròn Nhân Loại - 29.04.2011
• 5 phút với Lê An Thế & Âu Thị Phục An - 15.03.2011
• Sinh linh / The Spirits - 10.03.2011
• tác phẩm làm khổ tác giả - 23.02.2011
• công nghệ nỗi buồn - 16.02.2011
• trang hoàng một năm qua - 24.12.2010
• Sài Gòn Xếp Hàng Chờ Lột Xác - 20.12.2010
• những thứ cần thanh lọc - 27.10.2010
• 1954 tương sinh 1979 - 26.07.2010
• Thống Kê Không Chính Thống - 07.07.2010
• Ghim trong lăng kính - 09.06.2010
• Da Màu phỏng vấn Lưu Diệu Vân - 09.06.2010
• Môi sinh chữ nghĩa vào năm 2XXX - 26.04.2010
• Lần thất hứa sau cuối - 08.04.2010
• La Bàn Cảm Quan - 09.03.2010
• 7 giờ 47 phút – Tập thơ đầu tay của Lưu Diệu Vân - 01.03.2010
• sự khách quan và cái giá phải trả - 01.10.2009
• Bên Trong Giá Bìa - 29.09.2009
• để trở thành người độc thoại chuyên nghiệp - 24.09.2009
• Chiến tranh vẫn quẩn quanh - 04.09.2009
• Ngàn Lẻ Một Đêm – Chương Thất Truyền - 13.08.2009
• Làm phụ nữ (viết lách) thời nay thật khó biết mấy - 25.06.2009
• Thành phố N2G-1A6 - 02.06.2009
• Cách Một Tần Sóng - 27.05.2009
• Tráng ký ức trong cốc cà phê - 28.04.2009
• Ở tầng thứ 7 - 31.03.2009
• Cá tính / Exclusive Personality - 16.03.2009
• nước mắt visine - 08.01.2009
• bắt đầu - 27.12.2008
• Sex Seo - 01.12.2008
• Gọi Hồn Triết Gia / Dead philosopher’s apologia - 19.10.2008
• Ảo thuật mới nhất trong kho tàng biến hóa của Da Màu - 16.10.2008
• Mưa M - 08.10.2008
• Khuyến Mãi Lối Vào Thiên Đàng - 29.09.2008
• Quan Hệ Tay Ba - 25.09.2008
• chiếc giường màu đỏ - 04.09.2008
• Tuyết Sài gòn - 10.08.2008
• câu chuyện của người đàn ông và người đàn bà - 15.06.2008
• Hòa Bình Đích Thực - 01.05.2008
• chỉ mình anh biết vì sao - 14.02.2008
• Dấu chấm - 23.01.2008
• mẫu đàn bà lý tưởng - 02.01.2008
• Điện Thư Giáng Sinh Vợ Gởi Chồng - 21.12.2007
• 5 Phút Với Tác Giả 6 - 03.12.2007
• Nghĩ Đến, Em Lại Khóc - 02.12.2007
• sợi giây - 01.12.2007
• Bạn Chung Phòng - 17.11.2007
• Nhân Tố Thứ 9 - 11.10.2007
• Từ anh - 27.09.2007
• Dịch Giả/ Nhà Thơ Dương Tường - Trước Sau Như Một - 27.09.2007
• Trong Quán Bia Ôm - 27.09.2007
• Hai ly cam vắt A.Q. - 16.09.2007
• đêm son - 06.09.2007
• Ra Đi Vợ Có Dặn Dò … - 02.09.2007
• mùa hè vé khứ hồi / Summer of Forever - 27.08.2007
• Lời thú thật của đứa con gái trung bình/ Confession of an Average Girl - 11.08.2007
• Đối thủ cao ngạo nhất - 05.08.2007
• Mỗi gia đình chỉ nên có một con - 15.07.2007
• Mỗi gia đình chỉ nên có một con - 14.07.2007