Mỗi con người một cá tính, cá tính của anh Khánh Trường ở nghệ thuật chữ hay nghệ thuật hình, theo tôi, đều đọng lại ở một chữ: hài-hoà.

Khánh Trường ngồi giữa bạn bè vui sướng thỉnh thoảng vô cớ cười ‘Khà!’. Sự ấy là hài là hòa. Làm báo cũng vì hài hoà mà anh nghĩ tới hợp lưu. Hoà với nhau để mà bước qua, bước tới, và bước đi, một con đường vui, của dân tộc, giữa thế giới, như lẽ ra nó phải được như thế.

Ở con đường vẽ tranh, Khánh Trường hài hoà không câu nệ. Anh vẽ như là tìm kiếm, mãi tìm kiếm, để mà vui. Vui thôi. Gọi cho to lớn là hành trình, gọi cho gọn lại là chuyến đi dạo phố, của ai kia nửa tập hài cú ngăn ngắn, ngoài cửa là mấy thân chuối ba tiêu xanh nõn xanh non.

Ở cuộc triển lãm này anh bảo anh vẽ trừu tượng, vô hình thể. Thực ra Khánh Trường đã vẽ thứ này trước đây. Hôm nào tôi qua chơi thời anh còn ở một gác, dưới gác là căn phòng của thi sĩ Mai Thảo, trên vách đã thấy treo tranh phi-hình-thể của anh, những bức khổ vuông nhỏ gói ôm những bố cục gam màu thanh cảnh, như là anh vẽ sau khi đi Âu về. Buổi sáng bình minh tới từ sau cửa Song Long, nắng lên hửng hồng chiếu dọi lên những miniature ấy khiến cả căn phòng thốt lên âm nhạc. Anh Mai Thảo lên phòng sớm, ngồi bệt dưới đất nhìn lên khen “Khánh Trường cũng biết vẽ a!”

Thực ra gọi cho đúng tên của thứ tranh này là trừu-tượng-biểu-hiện-thu-nhỏ-khiêm-hài. Người đi trước Khánh Trường đã có một hai ba. Kandínski, Delaunay, Klee. Cả ba ông đều thích sự hồn nhiên thơ trẻ của tâm hồn nguyên thủy trong trẻ nít. Cả ba đều tư duy ắt là sau cái hữu hình, trong cái hữu hình, còn là bao thực tại vô hình. Cả ba đều thấy sự song hành của sắc màu và âm nhạc khi được phối thể một cách thoáng đạt.

Anh KT không thích ăn to nói lớn nên chỉ nói “tôi vẽ trừu tượng vì giờ tay run, mắt kém, nhìn một ra hai”. Thực ra anh nói chơi đó. Sự nhất quán trong ít ra bốn tấm tranh chụp lại ở catalogue cho thấy anh đã vẽ bằng cái mà ta gọi là vẽ bằng tâm hồn, bằng con mắt bên trong, con mắt tâm linh, của Klee, Kandinski, Delaunay, con mắt hài cú của Ba Tiêu.

Con đường đi qua. Những thế giới hữu hình được thu lọc lại, giản lược hoá và một lần nữa được bày biện, phối trí, xếp đặt trở lại. Thế giới được trừu tượng hoá và được biểu hiện lại. Bằng nhũng chất liệu mới. Tâm hồn anh. Sự khuất lặng, giờ tĩnh yên. Cái mất, cái còn.

Những mái nhà màu rơm rạ để nổi lên một mái riêng độc màu đỏ gạch ấm, những tường vách lam xanh, con phố cao nguyên trên một đường dốc cao, buổi sáng đổ từng khoảng bóng xuống triền đồi. Hình dung như vậy là một cách (trong những cách). Một vùng hai bờ bán đảo, một cửa khẩu hẹp nối liền hai vùng nước của hai múi giờ cạnh nhau của một ngày, và một tuyến tàu màu than hồng vạch một biểu tượng vào cảng hay ra khơi. Tuỳ bạn. Một nhà ga xép trên núi ngày chiều mây hoang vệt lửa như biểu tượng ra đi, cái màu đỏ nhỏ như một vệt đèn bay ngược giữa cây đen thẫm mực. Trừu tượng cho mở ra không gian. Trừu tượng cho thực tại lấp lánh đa chiều, đa hình, đa dạng. Tôi có nhìn cũng là một cách của tôi, giới hạn. Nhưng mà vui thấy những điểm lửa hài đệm đặt nơi này nơi kia, chỗ xuất phát của con người đi vào với nhân sinh, phố thị.

Nơi tôi ở, tới mùa Phục Sinh, những ngôi nhà thờ nhỏ dựng ngoài hiên một thánh giá gỗ thông, và trên đó bay một dãi lụa tím thương-khó. Trong một bức cũng ở catalogue này dãi tím kia trở thành một cái phất bay đỏ cam ngộ nghĩnh, và bên kia là một hải cảng hồng như buổi sáng đang lên cho một cập bến sớm. Những tiếng còi sương đang loãng tan ra, rồi thì như có một căn phòng một tiếng hồ cầm ai đánh lên một mùa những cung cầm trong suốt.

Anh Khánh Trường,

Trên căn gác của anh hôm nào, anh Mai Thảo cứ băn khoăn nhắc lại một hai câu thơ của Nguyễn Xuân Xanh về một con đường đất, mà cả bọn cầm bút trẻ người non dạ có mặt bữa ấy cứ phớt lờ vì trước hết là không biết (không biết thì làm sao mà nhớ ?) Nhìn mấy bức tranh trên catalogue này nghe và thấy nhiều thứ , nhưng trên tất cả là một con đường đất gọi nó là linh thiêng hay mộc mạc thì đều đúng. Con đường này vừa đi, lại vừa nhớ. Trong khi bước đi thì đã hoài nhớ nó rồi. Ôi, sự gì phục sinh hẳn là vốn phải đã có, có trong cái mơ say, của cất bước đi (và nhớ lại), phải vậy khộng? Chúc anh luôn bước đi khoẻ mạnh vậy.

TQ

3 Feb 2006