Trang chính » Bàn tròn, Bàn Tròn: Nghệ Thuật & Chính Trị, Biên Khảo, Nhận Định Email bài này

Đôi Điều Về FOB II: Art Speaks

Cuộc triển lãm F.O.B. : Art Speaks do VAALA tổ chức vào trung tuần tháng 1/09 tại Santa Ana đã bị sức chống đối khá mãnh liệt qua cuộc biểu tình của người Việt vùng Little Saigon. Vụ việc có cơ bùng nổ to hơn nữa nếu phòng triển lãm không bị buộc/tự đóng cửa (16/1)trước thời gian ban tổ chức qui định (18/1/09). Mục đích của cuộc triển lãm theo Trâm Lê, Đồng giám tuyển (Co-Curator): “F.O.B. II: Nghệ Thuật Lên Tiếng tìm hiểu việc mở rộng những định nghĩa này vì nếu chúng ta tán thành chủ nghĩa lưỡng phân đối nghịch (chỉ một trong hai), chúng ta tiếp tục cho phép hai điều xảy ra: 1) những người ngoài cộng đồng nhìn chúng ta như những người hăng hái biểu tình với chỉ một cách suy nghĩ 2) chính chúng ta luôn sống trong trạng thái sợ hãi khi nói một điều gì bị cho là ‘quá thân cộng’ hay ‘không đủ chống cộng’ hoặc bất cứ điều gì ‘sai,’ còn nếu không thì chúng ta sẽ làm xấu hổ cộng đồng…”

Hay theo Lan Dương cũng là Đồng giám tuyển của cuộc triển lãm là:” ý chính của cuộc triển lãm: ‘@ giao điểm của nghệ thuật + chính trị + cộng đồng.’ Đây là dòng chữ nói lên một ngõ cụt mà tôi nghĩ chúng ta đang đứng ở đấy. Giao điểm giữa nghệ thuật và chính trị là điểm chính vì tôi biết lịch sử cho thấy những từ này thuộc vào những phạm trù khó khăn.”:” Là một cuộc triển lãm, F.O.B. II: Nghệ Thuật Lên Tiếng vạch ra những con đường mà chúng ta thật sự đa nguyên.”

Cứ theo như lời phát biểu của hai người tuyển chọn tác phẩm cho cuộc triển lãm và cũng là đại diện cho hội VAALA thì cuộc triển lãm Nghệ Thuật Lên Tiềng (Art Speaks) này thật đáng trân trọng đón nhận chứ sao lại bị cộng đồng người Việt biểu tình chống đối?

Chung qui cũng chỉ vì mấy tác phẩm bị lên án là “tuyên truyền cho Việt Cộng” “chọc vào nỗi đau thương của người Việt từng là nạn nhân của Cộng Sản” v.v. mà rõ nét nhất là hai bức ảnh của hai nghệ sĩ Brian Đoàn và Steven Toly.

THỬ PHÂN TÍCH HAI TÁC PHẨM

1. Bức Vô Đề (Untitle) của Steven Toly. Bức tranh có nền vàng ba sợi thép gai màu đỏ nằm vắt ngang ở giữa gợi lên hình ảnh của lá cờ VNCH. Steven Toly giải thích bức họa như sau: “ Lá cờ tượng trưng cho dân tộc, những sợi kẽm gai tượng trưng cho sự giam hãm và trấn áp ở Việt Nam hiện thời …” . Giải thích này khiên cưỡng không minh bạch vì bức tranh đó bất cứ người Việt Nam nào sống dưới chế độ VNCH chỉ mới thoạt nhìn qua cũng biết ngay là chỉ lá cờ của VNCH và dùng lá cờ VNCH để diễn tả Việt nam hiện thời là không đúng. Tại sao tác giả không dùng cờ của VNCS hay dùng màu đỏ? Tác giả muốn cách tân về màu sắc chăng?

Tôi cho rằng tác giả Steven đã chạm mạnh vào dị ứng màu sắc của cộng đồng cho nên lời giải thích tiếp theo : “Quần chúng Việt Nam ngày nay vẫn thiếu tự do và quyền làm người cơ bản” cũng như bức tranh đi cặp đôi (By Land, Air or Sea ) càng không thuyết phục được họ.

2. Bức hình “Thủ Đức, Việt Nam 2008” của Brian Đoàn chụp cô gái mặc áo thun cờ đỏ sao vàng tựa vào tường, mắt mơ màng nhìn vào một vùng ánh sáng, bên cạnh là một tượng bán thân của Hồ Chí Minh để trên mặt bàn kính.. Tác giả của nó giải thích: “Hình cô gái trong bức ảnh, là một phần đời của tôi lúc còn nhỏ, lớn lên trong chế độ cộng sản. Tượng lãnh tụ, sách đỏ, lá cờ, là tuổi thơ của tôi, lớn lên trong văn hóa đó, thể chế đó. Quay trở về Việt Nam trong những năm sau này, đợt vừa rồi, với tính cách là chuyên gia nghiên cứu cho một cuốn sách mới, tôi có dịp tiếp xúc với thế hệ trẻ hơn, sinh sau 1975. Họ có những suy nghĩ khác. Bức ảnh cô gái này, tôi dựng lại quá khứ của tôi. Một trò chơi, một sự đùa giỡn, đó là tượng của lãnh tụ thường được để trên cao, không có ai để trên bàn ăn cơm. Cũng như lá cờ để treo chứ không phải để mặc. Bây giờ, tượng của lãnh tụ và lá cờ đã dùng cho mục đích thương mại nhiều hơn…” Brian Đoàn là một giáo sư về nhiếp ảnh, anh đã từng qua Philippines để chụp một loạt ảnh về những người Việt không được đi định cư ở các nước thứ ba. Loạt ảnh này tính nghệ thuật không được cao mấy nhưng cũng gây được sự chú ý cho người xem về những cảnh đời bị bỏ quên. Nhưng trong trường họp này, tôi đã cố gắng nhìn bức hình chụp của anh qua nhiều cách nhiều góc cạnh khác nhau, thú thật là tôi không thấy tính nghệ thuật của nó. Bố cục, màu sắc cũng như ánh sáng của bức tranh không có gì thăng hoa so với một tấm hình của một người chỉ cần biết nhấn nút để ghi lại một hình ảnh nào đó để làm kỉ niệm. Brian Đoàn cũng cho biết rằng tất cả những ảnh của anh đều có chính trị, như vậy bức hình trên có mục đích rõ rệt chính trị hơn là nghệ thuật nếu không nuốn bảo là tranh ảnh tuyên truyền. Như vậy thì đi ngược với chủ đề Nghệ Thuật Lên Tiếng rồi chăng?

Nhưng mà tuyên truyền cho cái/ việc/điều gì? Diễu cợt chế độ Cộng sản như khi anh trả lời phỏng vấn trên TV 44.4? Không như vậy! tổng thể bức hình không có gì làm người xem thấy tính diễu cợt trong đó. Người thiếu nữ khá đẹp khá quyến rũ, dáng dấp no đủ vật chất như vậy không gợi lên được hình ảnh của thời Brian Đoàn sống dưới chế độ Cộng Sản lúc đó, tức là lúc cả nước đang đói (trừ chính quyền). Và : “ Bây giờ, tượng của lãnh tụ và lá cờ đã dùng cho mục đích thương mại nhiều hơn.” Có thật thế không? Thưa là không. Ở Việt nam hiện nay có ai dám vẽ cờ CSVN lên quần áo lót để bán, vẽ hình lãnh tụ răng nanh dài giống quỷ dữ như ở Mỹ đã làm chưa? Như vậy cô gái mặc áo cờ đỏ sao vàng trong hình chỉ nhằm để chứng tỏ cô yêu chế độ, quảng cáo cho chế độ hơn là yêu mỹ thuật của chiếc áo hay là mục đích cho thương mại. Tấm hình này cho phép tôi nghĩ như vậy.

Qua bức hình này,có hai cách đánh giá. Thứ nhất, chứng tỏ rằng Brian Đoàn đã không đủ khả năng chuyên chở được những ý tưởng anh đã gán cho nó, nếu như những lời giải thích của anh là thật. Thứ hai, nó mang một ý nghĩa khác với sự giải thích của anh. Tôi thì tin theo cách thứ nhất và theo cách đánh giá thứ hai thì bức hình của anh đã chạm vào dị ứng biểu tượng của cộng đồng.

Sự yếu kém của tác phẩm phản ánh trình độ tuyển chọn của curator.

Từ hai bức hình gây ra dị ứng, phản đối của cộng đồng chúng ta thấy gì ở ban tổ chức?

( Dĩ nhiên tôi chỉ nhắc đến những phản đối trong tính cách đối thoại ôn hòa chứ không kể đến việc xịt sơn phá bĩnh đầy quá khích). Trước hết thử tìm hiểu các bạn VAALA có vấp phải lỗi lầm gì không? (Tôi không gọi các bạn VAALA là Các Bạn Trẻ như những người cùng lớp tuổi tôi đã làm vì tôi tin rằng các bạn có đầy đủ kiến thức, trí thức và kinh nghiệm trong cuộc sống). Các bạn VAALA đã cho rằng Cộng Đồng Người Việt (hải ngoại) đã theo chủ nghĩa Lưỡng phân đối nghịch (dichotomous ideology) (chỉ một trong hai) nói rõ ra là chỉ theo hoặc chống Cộng. Và, Cộng Đồng thì chống Cộng nên không chấp nhận bất kỳ tiếng nói nào khác. Do đó các bạn VAALA mới khổ công mở cuộc triển lãm này nhằm tạo ra sự đối thoại, không phải sợ hãi điều gì, vạch ra những con đường đa nguyên. Tôi cho rằng định nghĩa này sai lầm ngay từ bản chất. Cộng Đồng này không chỉ gồm toàn những người chỉ-một-không-hai , không chỉ có các bạn VAALA là duy nhất không đồng ý với Lưỡng phân đối nghịch và số người chống đối hoặc không chống đối các bạn không thể đại diện chính thức cho toàn thể Cộng Đồng.

Các bạn muốn vạch ra con đường đa nguyên, như vậy trong số các bạn, trong số nghệ sĩ của cuộc triển lãm chắc chắn phải có nhiều thành phần có quan niệm nghệ thuật và chính kiến khác nhau. Vậy thì tại sao khi có người, dựa vào tác phẩm, phân tích chỉ ra những điều bạn muốn nói thì các bạn hay tác giả của nó lại phủ nhận và còn nói rằng tác phẩm của các bạn giống như những người phản đối mong muốn? ( Brian Đoan giải thích tác phẩm của mình để chế diễu chế độ Cộng sản, Steven Toly thì cho rằng tác phẩm của mình để chỉ trích ba miền Việt Nam hiện tại đang bị áp bức). Như vậy những thông điệp trong Art Speaks đã bị hiểu sai. Tại sao bị hiểu sai? Trình độ thưởng ngoạn của quần chúng yếu kém hay các tác giả không đủ khả năng chuyển tải nội dung của tác phẩm? Hay là sự giải thích tác phẩm có thể linh động tùy theo điều kiện bên lề? Những câu hỏi này đều thật nhức nhối và tiêu cực cho phía triển lãm. Càng giải thich VAALA càng để lộ sự lúng túng và mâu thuẫn của mình. Tạo ra một cuộc triển lãm với mục đích tốt đẹp nhưng rồi lại tự tuyên bố đóng cửa trước thời hạn vì “… Đồng thời, chúng tôi cũng thông cảm với cộng đồng. Vì vậy, kể từ hôm nay cuộc triển lãm sẽ đóng cửa. Chúng tôi nhận ra rằng cộng đồng có những nỗi đau rất lớn và chúng tôi nhận thức rằng quá trình này đã rất đau buồn cho cộng đồng cũng như cho chúng tôi…” Vậy thì triển lãm để làm gì?

Như vậy nếu nói rằng mục đích F.O.B. II: Art Speaks để tạo ra dòng đa nguyên cho Cộng Đồng thì nó đã không thực hiện được cho dù chỉ là bước đầu. Nó đã tạo phản ứng ngược! Có lẽ nó chỉ đạt được một mục đích cho VAALA là gây tiếng vang để có credit mà xin fund hay bảo trợ.

Chưa kể đến một di hại của cuộc triển lãm là tạo ra phân hóa trong cộng đồng. Điều này ngưòi làm ngư ông đắc lợi không ai khác hơn là Cộng Sản Việt Nam.

Tóm lại F.O.B. II: Art Speaks có lẽ không nên có thì hơn, mọi việc tự do, đa nguyên đều có rất thừa trên đất Mỹ, Cộng đồng Việt Nam nhỏ bé lắm không thể đi ngược dòng đâu, mà trái lại họ đang hết sức giơ tay nắm bắt với dòng chính. Hãy nhìn xa, rộng hơn nữa. Chắc chắn sẽ không có một nước Việt Nam nằm trong lãnh thổ nước Mỹ đâu. Các bạn đừng lo!

bài đã đăng của Đặng Phú Phong


1 bình luận »

  • vinh nguyễn viết:

    Một bài viết rất hay của Đặng Phú Phong. Tôi đồng ý với tác giả là hai tác giả Brian Đoàn và Steven Toly đã giải thích về hai tác phẩm cuả mình một cách không trung thực. Bức tranh Thủ Đức không phải là sự giểu cợt chế độ CS ở Việt Nam và bức tranh Untitled lại càng không phải là một bức tranh kết án chế độ Cộng Sản ở Việt Nam. Sự nguỵ biện của hai tác giả quá ấu trĩ và xem thường sự hiểu biết cuả Cộng Đồng Tị Nạn Việt Nam. Nói gì thì nói Brian Đoàn cũng không còn nhận được cảm tình cuả dồng hương nữá còn Steven Toly thì chưa nổi đã chìm (sorry!). Làm văn hóa và nghệ thuật rất cần sự hưởng ứng của quần chúng, nếu không những sáng tác cuả người nghệ sĩ sẽ yên nghỉ trong nấm mộ vĩ đại cuả nhân gian, một nấm mộ với hàng triệu triệu tác phẩm và tác giả không ai biết đến trên cuộc đời này. Bạn có thể sáng tác hàng trăm tác phẩm nhưng để cho một tác phẩm được mọi người biết đến bằng sự cảm phục không phải là một điều dễ dàng. Nếu các bạn nói nghệ thuật là tiếng nói của mọi khuynh hướng, mọi nhân sinh quan tại sao hai tác giả lại giải thích hai bức tranh cuả mình theo một chiều hướng khác. Đó là một sự thiếu trung thực và nguỵ biện. Hay các bạn nghĩ ” nguỵ biện mà thắng là chân lý”. Mọi người sẽ trả lời câu hỏi này nếu các bạn chưa trả lời được cho chính minh .
    Vinh nguyễn .

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)