* Hành trình ngắn của một người tí toáy với ChatGPT

Trước hết, “sư” ở đây được hiểu theo định nghĩa cởi mở “nhất tự vi sư” của Trung Hoa, dựa trên tích Trịnh Cốc sửa một chữ trong thơ Tề Kỹ mà được tôn là thầy. Trò nào ở Việt Nam cũng được dạy dỗ câu này. Sang Mỹ mấy chục năm, nhiều trò chưa tan trong nồi nấu kim loại nên cái gốc… Trung Hoa này vẫn còn nguyên vẹn.

Sau nữa, “there’s no such thing as a free lunch” – trên đời không có cái gì miễn phí cả. Miễn phí ở đây là miễn phí lúc đầu. Sau một thời gian học thử phải trả tiền. Thầy giáo xưa yêu nghề yêu trò đến thế còn… bán cháo phổi chứ có cho không đâu mà vọng tưởng!

Biết thì biết vậy, nhưng nghe báo chí xôn xao về triển vọng thông tin giáo dục của ChatGPT tôi cũng nhắm mắt đưa… cái thẻ tín dụng ra để được dùng nó trong năm ngày miễn phí. ChatGPT là gì? Chat là chuyện trò. GPT là chữ viết tắt của ​​“generative pre-trained transformer.” Nhưng đừng bận tâm tìm hiểu nghĩa của ba cái chữ chuyên môn này. Nếu quan trọng thì người ta đã không viết tắt!

Chat là một hình thức thông đạt rẻ tiền. Bạn có bao giờ liên lạc với một công ty hoặc cơ quan nhà nước vì cần họ giải quyết một khó khăn nào đó cho bạn không? Chat là cửa ngõ đầu tiên của con đường lên… điện thoại! Không ai… rảnh đâu mà trả lời điện thoại cho bạn. Phải trình bày vấn đề với chatbot trước tiên để chatbot quyết định xem bạn có đáng được hầu chuyện với một con người có tai mắt mũi miệng hay không. Nếu không, chatbot sẽ đưa bạn vào mê hồn trận bằng cách lặp đi lặp lại các câu hỏi và câu trả lời không ăn nhập gì cho đến lúc bạn… chán đời và đóng điện thoại.

Nay, ChatGPT là một hình thức cao cấp của chatbot. Bạn có thể hỏi nó bất cứ điều gì và nó sẽ đưa ra câu trả lời dựa trên kho tàng kiến thức khổng lồ trực tuyến (tuy biến cố sau năm 2021 chưa được bao gồm). Nó được con người huấn luyện để nói năng như con người. Ngay trong giai đoạn đầu tiên mới mẻ này nó đã gây kinh ngạc. Cho thử một số bài thi chương trình cao học (graduate-level exams) của một vài trường đại học danh tiếng, nó thi đậu mới tài! Ngoài chữ nghĩa, viết lách, ChatGPT còn có thể làm thơ, sáng tác nhạc… nghĩa là có triển vọng dạy nhiều thứ khác.

Vì kho tàng kiến thức khổng lồ cất giữ trên internet, trên lý thuyết bất cứ tài liệu nào có thể tìm thấy với Google, Bing, Yahoo… bạn có thể tìm được bằng cách hỏi ChatGPT. Miễn là câu hỏi đặt ra rõ ràng, rành mạch. Bất cứ tài liệu gì, bất cứ điều gì. Từ những đề tài cao siêu như Phật giáo là tôn giáo hay triết học, đến những chuyện quen thuộc bình thường như các vụ nổ súng hàng loạt ở nước Mỹ, đến các dữ kiện cần chính xác tuyệt đối như Elizabeth Taylor có bảy hay tám đời chồng…

Không cần lục lọi tìm kiếm. Có câu trả lời nhanh chóng. ChatGPT tiện lợi quá, phải không? Không tin, không thỏa mãn với câu trả lời? Cứ tự nhiên than phiền và tiếp tục hỏi. Tôi đã thử rồi. Đang nghiên cứu đề tài khoa học cấp bách “Tác dụng của tiếng cười trên các nếp nhăn,” tôi yêu cầu “thầy” ChatGPT kể một chuyện cười không tục. À, có con chó tha con vịt trong miệng băng qua đường. Thiếu tinh thần lễ độ cao quý của các bạn còn giữ gốc Trung Hoa, tôi chê liền “Chuyện không vui gì hết.” Thầy nhã nhặn nói, “Nhưng bắt đầu như vậy cũng tạm được chứ.” Tôi định… chê thêm thì mấy màn hình quảng cáo hiện ra. Thôi, tha cho thầy. Bạn thấy không? Trò học miễn phí, lếu láo mà ChatGPT còn vui vẻ chịu đựng thì “sư” nào sánh nổi!

Nhưng càng có nhiều triển vọng thì ChatGPT càng đem đến nhiều mối quan tâm: Cung cấp tin tức sai lầm, giúp học trò đạo văn, vô tình hay cố ý đưa ra quan điểm chính trị, xã hội thiên vị… Quan trọng hơn, thầy có thể cướp công ăn việc làm của một số người.

Những mối lo này không có gì lạ. Sự ra đời của máy móc, kỹ thuật luôn có mặt trái của nó. Xe hơi ra đời và trái đất bị khủng hoảng. Máy điện toán ra đời và Andrew Yang nghĩ nhà nước cần trả người dân mỗi tháng một ngàn đồng tiền ngồi chơi. Vấn đề là những viễn ảnh xấu có được ngăn ngừa hay đối phó hiệu quả hay không. Xem ra, việc giải quyết nan đề xã hội một cách dứt khoát – giải pháp đúng sai tùy… người đối diện! – là công việc của chính phủ… Tập Cận Bình. Giải quyết íu xìu, chờ nước tới chân mới nhảy, vì bận cãi nhau là công việc của Cộng hòa và Dân chủ!

Nhưng đang tầm sư mà bàn chuyện lớn lao của xã hội làm gì. Quảng cáo cho ChatGPT nhưng tôi đã quyết định sẽ không dùng nó sau vài đêm thức trắng. Tại sao? Học phí dĩ nhiên là một vấn đề. Thích của chùa, của nhà nước, là tính người Việt xưa nay. Wikipedia xin tiền hoài mà có ai cho đâu, lẽ nào tôi đi ngược lại tính cách dân tộc!

Lý do đó, chính ra, chỉ là lý do bề mặt. Sâu thẳm, tôi đã nghiệm thấy kiến thức chỉ dành cho người không… biết sống! Bạn có bao giờ chuyện trò với những người thơ thới hay nhận được email từ họ chưa? Họ sẽ khuyên bạn cứ tận hưởng cuộc sống bằng cách ăn uống tận tình. Ông chồng kia ăn bơ mỡ thả giàn mà vẫn mạnh khoẻ trong khi bà vợ kiêng cữ, tập thể dục thì lại bị ung thư da, bạn biết chăng?! Có số hết! Quan điểm chính trị của những tâm hồn này cũng nồng nhiệt, trẻ trung không kém.

Những lời chân tình này thường làm tôi nhíu mày. Bao nhiêu phần trăm của những người ăn uống thả giàn sống khỏe sống lâu? Bao nhiêu phần trăm cần đủ thứ thuốc? Bao nhiêu người nằm ngủ trong nhà bị xe tông vì tới số? Nguyên nhân của ung thư da là gì? Thời Đỗ Phủ, thất thập cổ lai hy chỉ vì thượng đế hà tiện? Thế kỷ này, thượng đế hào phóng nên viết rất nhiều số tám, chín mươi?

Nói có sách, mách có chứng. Tôi có thể vạch ra lỗ hổng trong lý lẽ trên với thống kê cung cấp tức thời bởi ChatGPT. Nhưng, nhận ChatGPT làm thầy có nghĩa là tôi phải học ngày đêm cho khỏi uổng học phí một tháng… bốn mươi đô la! Thử tưởng tượng điều gì sẽ xảy ra khi một người khó chịu như tôi sống giữa thế gian mù mịt với kiến thức hai, ba bồ chữ của ông Cao Bá Quát. Nếu tôi không nổi loạn như ông thì mặt mày cũng nhăn nhúm như trái táo tàu. Thế là phải vay mượn mười mấy ngàn đi căng da mặt chứ phải chuyện đùa đâu!

bài đã đăng của kc Nguyễn

• Hận thù trong chúng ta / The Hatred in Us - 18.08.2023
• Chuyến bay - 11.08.2023
• Đàn bà trong văn chương Nguyễn Viện - 09.06.2023
• đàn bà, vàng, vé số và ông hồ dzếnh - 03.05.2023
• Tháng tư đến thế nào - 28.04.2023
• Con chó tôn trọng sự đầy màu sắc của thế giới / The dog that respects the world's colorful makeup - 23.03.2023
• Vụn vặt của giấc mơ / Bits of a Dream - 16.03.2023
• Đường vào trái tim người đàn ông - 16.02.2023
• Tản mạn cuối năm - 17.01.2023
• Ảo thân / Avatars - 13.01.2023
• Đến với thời đại của chúng tôi - 18.11.2022
• Quạ đen ♦ Chim ưng - 05.11.2022
• Con chuột nhỏ / A Little Mouse - 26.09.2022
• Chuyện dóc tổ lớn nhất - 22.08.2022
• Kẹ / Bogeyman - 19.08.2022
• Giọt nước trên cây xương rồng / Dew on a cactus - 22.07.2022
• Khoảnh khắc ♦ Phương thuốc cho tình yêu tan vỡ 1 & 2 - 09.07.2022
• Làm sao hiểu nỗi đau - 15.04.2022
• Nói về chiến tranh / Talk about the war - 15.03.2022
• Cà phê Việt Nam / Our Coffee - 10.12.2021
• Mèo rừng ♦ Chiều tình yêu ♦ Tôi sẽ viết… - 30.11.2021