Trang chính » Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 12, Sáng Tác, Tạp văn Email bài này

Lê Vân và Xáo Bài Kansas

Những ngày gần đây, cả trong và ngoài nước, có nhiều thảo luận sôi nổi trên các diễn đàn, báo chí văn nghệ về “Tự Truyện Lê Vân – Yêu Và Sống”. Những cuộc thảo luận này có cường độ nóng tương tự như những cuộc thảo luận về “Bóng Đè”, về “Cánh Đồng Bất Tận”, về “Nhật Ký Đặng Thùy Trâm”. Người khen cũng lắm, kẻ chê cũng nhiều. Chính Đỗ Hoàng Diệu, Bảo Ninh cũng lên tiếng góp ý phản hồi. Nghệ sĩ Lê Mai, mẹ cô có bài trả lời phỏng vấn đăng báo; còn cha cô, nghệ sĩ Trần Tiến, tuy không trực tiếp, có một số thân hữu lên tiếng dùm ông trước báo chí.
Món nóng Lê Vân, đặc biệt, khác hẳn những món nóng trước. Nếu cách viết truyện táo bạo của Đỗ Hoàng Diệu với Bóng Đè gây sôi nổi trong giới đọc giả; nếu những tâm tình chân thật của người y sĩ yểu mệnh Đặng Thùy Trâm qua những giòng nhật ký làm người đọc thương cảm; nếu những nhân vật sống động của Nguyễn Ngọc Tư trong Cánh Đồng Bất Tận quyến rũ, và gây phẫn nộ khi cô bị kiểm kê; thì món nóng Tự Truyện Lê Vân không phải là vì cốt chuyện, hoàn cảnh nghèo khổ, vì cách viết, cách hành văn của người viết thay cô, nhà thơ nhà văn Bùi Mai Hạnh, mà lại chính là về vấn đề đạo đức, hay nói đúng ra là vấn đề thiếu và vô đạo đức, thể hiện qua nhân vật Lê Vân qua lời kể của con người thật Lê Vân.
Phân loại ra thì phần lớn những lời chỉ trích chú trọng về nhân cách của cô; nào là cô đã làm những chuyện bất đạo đức như cướp chồng người, ngoại tình, phá thai, mà vẫn dám kế những chuyện này khơi khơi, không chút gì dè dăt. Đó là chưa kể chuyện thẳng thừng nói xấu cha mẹ. Còn những người ủng hộ thì khen cô can đảm, dũng cảm, dám kể, dám nói rõ ràng những điều cô đã nghĩ, đã cảm nhận, đã sống, đã yêu, đã làm, dù xấu, dù tốt, dù đụng chạm người trên kẻ dưới; kể tuốt luốt những chuyện mà người thường tránh không nói tới hay viết ra. Tôi dùng chữ người thường ở đây là chỉ những người như tôi chẳng hạn, chỉ dám khoe cái tốt, dấu cái xấu.
Như ý kiến ngắn của Da Rằng trên talawas, thế giới văn học cũng có nhiều tác phẩm lừng lẫy đầy dẫy những nhân vật, những hành vi thiếu đạo đức. Điều khác lạ ở đây là những nhân vật trong Yêu Và Sống là những người thật, có danh tiếng trong làng văn nghệ sĩ, có người còn sống, có người đã chết, có người bị chỉ đích danh, có người được thương tình dấu tên, chứ không phải là những nhân vật hư cấu.
Trong một cuốn phim đang trình chiếu tại Úc, phim Kẻ Bị Lầm (The Wrong Man*), nhân vật Bruce Willis (đóng vai một tay giết mướn) ở đầu phim có giải thích cái mà hắn gọi là cái Xáo Bài Kansas (the Kansas Shuffle) cho một người thanh niên ngủ gà ngủ gật tại phòng chờ xe lửa, trước khi hạ sát anh ta. Gã giải thích là Xáo Bài Kansas là sự hành động ngược với những hành động của những người chung quanh, thí dụ như nếu quần chúng đi sang bên phải, thì mình đi sang bên trái. Nói một cách khác, là hành động khác người, khác thường để đối tượng bị “trật đường rầy”, để đạt chủ đích, đạt thành quả. Nói một cách khác nữa là có thể dễ thành công hơn, khi mình chủ động làm những hành động bất ngờ khiến cho đối tượng ngỡ ngàng, không đường đỡ.
Tương tự như vậy, rất nhiều năm trước, có một lần đi ngang qua một số sách bán son, thấy một cuốn sách mang một cái tên lạ “When They Zig, You Zag” (Khi Họ Quẹo Trái, Bạn Quẹo Phải), bèn mua về coi trong đó nói cái gì. Tác giả là aị không nhớ tên, chỉ nhớ là một người nữ; cuốn sách thuộc loại tu thân (self help) dành cho những người muốn tiến thân trong nghề nghiệp cuả họ. Nội dung thì cũng thường thường vậy vậy, không có gì đặc sắc; chỉ nên làm cái này, tránh cái kia; nhưng chủ yếu là khuyên đọc giả làm những điều gì khác những bạn đồng nghiệp hoặc quần chúng để gây chú ý; cũng giống như là “Xáo Bài Kansas” vậỵ.
Như vậy, nếu ta cứ thử nghiệm một số sự kiện kể trong cuốn “Yêu Và Sống” như sau:
Cha mẹ vợ chồng, lúc nào chẳng có lúc cãi nhau. Người thường, chứ không hẳn là người viết sách, viết truyện, nếu có thuật lại những chuyện này, chắc không dám chửi cha mẹ mình. Nhân Vật Lê Vân dám. Tôi dùng chữ nhân vật ở đây vì không chắc là nhân vật Lê Vân trong tự truyện có phải là con người Lê Vân ngoài đời 100% hay không.
Nếu có người vợ, người chồng nào ngoại tình, hoặc theo đuổi những người đã có gia đình, người đó có dám can đảm nói hay viết lên những chuyện đó cho tất cả mọi người biết hay không; tuy họ có thể nói cho vài người thân cận biết. Nhân vật Lê Vân dám.
Nếu khi đi làm việc, khi nhận thấy những chuyện không hay, không đúng, bất bình vì tham nhũng, những bất công với những nhân viên thấp cổ bé miệng, thì có nên nói thẳng nếu việc nói đó có thể có hại cho đến bản thân mình; Nhân vật Lê Vân dám; tuy nói sau không bằng nói trước, và cô bỏ cả nghề nghệ sĩ.
Người viết, ở đây, cần phải khẳng định là chưa có dịp đọc toàn cuốn tự tuyện dày 364 trang giấy này; ngoại trừ đọc được một số bài rút ngắn đăng trên tờ Tuổi Trẻ, cũng như những ý kiến trên vài diễn đàn trên mạng. Người viết cũng không biết chủ ý thật của Lê Vân thế nào, vì cô ta tuyên bố là cuốn “Yêu Và Sống” như một lời sám hối của cô. Nếu đúng như vậy, thì là một điều can đảm không đáng chê trách. Có gì khác lạ giữa chuyện sám hối trước Phật trước Chúa với sự sám hối trước tất cả các độc giả trong và ngoài nước. Theo tôi thì không có gì khác lạ cả.
Còn nếu Lê Vân chỉ dùng sự sám hối là một tấm bình phong, thì Lê Vân đã đi một đường Xáo Bài Kansas rất ngoạn mục, quẹo sang bên trái (Zag) một cách lả lướt, tuyệt diệu, tài tình. Viết đến đây tôi chợt nhớ lại một đôi câu thơ xưa của anh bạn Vi Lãng như sau:
Rồi? em bước qua bên trái?
(anh vẫn tưởng đời hết phía hết bên)
Nếu người con gái mang giầy đỏ nào đó làm cho Vi Lãng xây sẩm mặt mày, hết biết phía nào là phía nào; thì với “Yêu và Sống”, Lê Vân (và Bùi Mai Hạnh) cũng chỉ với một bước sang phía trái, đã làm cho các giới thưởng lãm văn học nghệ thuật chới với, hết phía hết bên.
NDN
16/11/2006
* Phim này cũng còn có tựa đề là Lucky Number Slevin.

bài đã đăng của Nguyễn Đức Nguyên


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)