Trang chính » Đọc và Đọc lại, Giới thiệu tác phẩm, Nhận Định Email bài này

Đọc AI, nghĩ một chữ Tình


AI là tiểu thuyết của nhà văn Đặng Thơ Thơ, nơi đây là phồn nhiêu tính nữ, một riêng biệt Huyền Tẫn – cái Lỗ Mẹ, theo cách gọi của Lão Tử.

Sách dày 286 trang, cả phụ lục, phát hành tại Mỹ, cấu trúc tân kỳ, chữ nghĩa đa diện, giàu lý luận, minh triết, nhưng khá chi ly. Chữ nghĩa có phần đau khổ phận mình, vì, bọn nó, cái chữ, bị chẻ ra tóc tơ sự vụ.

Đời dâng cho ta đêm ngày bao điều muốn sặc máu. Lại nghe đồn rằng, sách này toàn những mất tích, thất lạc mẹ con tùm lum. Tưởng nhơn loại đang hồi chiến chinh, động đất. Để giữ con tim chút đỉnh bình an, tôi đọc AI, chừng mực trong thể thái rất thanh thản. Là đi theo con sông dài từ đầu nguồn khi suối khe, là cố gắng đẩy những rối rắm dọc dài trên ra ngoài bài viết này. Đương nhiên, phần nào.

*

Đọc một mớ trang AI, chẳng thấy đâu chiến tranh, ý thức hệ tư tưởng, kách mệnh, thua trận thắng cuộc, ho lao dịch hạch, chẳng thấy giọt nước mắt ngôn tình ẩm ướt nào, hoặc cái khô khốc triết lý hư vô, hố thẳm.

Nhưng AI là một cõi chữ bình lặng mà rất hiểm nguy, gieo rắc nhiều ngờ vực, ngỡ ngàng. Rất nhiều tiếng hú vọng. Treo móc từng từng bao câu hỏi. Và, ngay cái bọn AI, aI, Ai, ai… cũng là một quần thể đáng nghi ngờ về sự tương hợp hay phân ly chính nó. Cả thảy là đứt gãy tương phùng. Con lớn thêm bao nhiêu tuổi mẹ lại mất bấy nhiêu năm sống đời. Mẹ mong con mãi trẻ thơ, con luôn mong thoát khỏi vòng tay mẹ. Sự Trưởng nơi người này, đẩy dần kẻ kia đến sự Hoại. Luôn tìm tung tích nhau, và luôn muốn biệt mất nhau, trong cõi mờ mờ sương bóng của Dịch và Biến.

Tuy nhiên, hãy tin lời AI nói. Cứ rằng cõi đời này quá nhiều gian dối, hãy đọc tiểu thuyết. Sự hư cấu của tiểu thuyết, vẫn là một thực tế dịu dàng, cần thiết.

*

AI, quy chiếu nhiều ngọn nguồn thế sự, tôi chỉ thấy một chữ Tình. Tình thiêng giữa mẹ và con. Tình người trong cõi tục lụy đa đoan. Gọi tên cho ra văn chương, là Cõi hồng trần. Mẹ và con. Cứ là, mỗi người “Một xe trong Cõi hồng trần như bay”. Tưởng đường ai nấy đi. Nào ngờ. Cái dây nhân gian tuồng là là bất tận. Dòng máu tinh khôi, tuyệt trù riêng mỗi, đã thiêng liêng truyền lưu từ mẹ sang con, mà hình thành cái Mới. Mà tạo ra xích thằng. Cùm và dây, truyền kiếp trói buộc giữa người với người, đời trước nối đời sau.

Tinh trùng là của cha. Bào thai là nơi mẹ. Cuống rốn đứa bé là truyền di tông tổ. Những tố lưu thể chất này, âm thầm, tự nhiên thôi, mang một cái Hồn chung. Đời gió mưa, càng thêm quấn quít. Bụi trần có ý nghĩa nhân văn.

*

Khởi đầu tập truyện, người mẹ ấy, bảo rằng nàng đang trong mùa thu. Mùa thu đang rỗng, nàng lấp đầy nỗi nhớ.

“Tôi vẫn còn nhớ mùa thu khi mọi chuyện bắt đầu xảy ra. Tôi không nhớ chính xác ngày tháng, điều lẽ ra phải nhớ, nhưng cảm giác thảng thốt khi mùa thu đến bất chợt thì không sao quên được. Trong ký ức tôi, mùa thu thường tiết ra một thứ hương buồn bã dính chặt vào hơi thở, mùi những bụi cây thạch thảo um tùm lớn lên hoang dại từ mùa hè, rồi nở hoa âu sầu vào mùa thu. Chiều xuống rất nhanh, cách giờ giấc thay đổi đột ngột cũng ảnh hưởng đến tinh thần khá nhiều”. [AI – tr 19]

Chắc là nàng đang mang bầu tương tư.

Rồi, chừng như nàng đẻ ra một đứa con. Nghe đâu là con trai. Một đứa con bé bỏng cần mẹ. Với người mẹ, thời gian từ đây mới bắt đầu hình thành. Thế gian mới rưng rức tiếng khóc, rất tinh nguyên thơ bé. Bắt đầu có một AI. Một Ai đã có mặt.

Tôi có mặt.

Tôi có mặt nơi này.

Tôi có mặt nơi này như thế.

Tôi có mặt khác nơi này như thế.

Mẹ và con, chỉ là Mặt khác của nhau.

Thân phận đời, mới trở ra nợ nợ vay vay.

Cái tình tỏa sáng, chữ tình rắc gieo.

*

Mùa thu đi qua, đi qua, bỏ lại bao mùa thu cũ, lá đã mục, cây đã già, người mẹ vẫn đi ngược tháng ngày, để trình diễn, kể lể cuộc đi từ buổi bé thơ của con mình. Đẻ một đứa con thì rặn / đau, kể lể về con lại rất nồng nàn, tình đầy.

“Truyện khởi đi từ con và những lời con nói khi còn bé. Con đã giúp mẹ nhìn thấy thời gian dưới nhiều hình dạng, đã cùng mẹ tham gia vào trò chơi của thời gian và nhờ vậy mà thời gian trở nên dễ chịu đựng hơn”. [AI]

Đặng Thơ Thơ diễn rõ nỗi lòng người mẹ. Bao la, nhưng đang chứa một trời bão tố. Cái dựng nên bão là lòng thương lo cho con. Chừng như trong hạnh phúc đã có tiếng thở dài.

“Vâng, nó lớn nhanh như thổi. Chẳng lẽ đó là lý do khiến tôi lo lắng?

“ Thường thì nó nhạy cảm quá đáng và lại ích kỷ, có lẽ đó là điều làm tôi e ngại”.

“Mỗi lần ngừng xe thả nó xuống trường, tôi đều nấn ná vài giây nhìn nó đi vào cổng. Ðể làm gì? Nếu chỉ để níu kéo thêm vài giây, lưu giữ thêm vài hình ảnh, thì chắc chắn cuối cùng rồi cũng mất. Nhưng bởi vì sẽ mất nên lại càng níu kéo”.

“Tôi không muốn nghĩ là mình đang mất nó dần dần. Vì nghĩ như vậy thì cũng giống như tôi đang sở hữu nó. Nhưng mỗi năm trôi qua thì cảm giác bất an càng tăng lên”. [AI]

Đa cảm là một nỗi đau. Tôi cũng có một người Mẹ. Mẹ cổ điển, mẹ hiện đại, mẹ nơi thôn dã, mẹ lái xe vù vù xa lộ, mẹ nào cũng yêu con hơn yêu thân mình. Về chuyện mẹ con, nhìn bao la trời rộng, lại nhớ con chim mẹ trong vườn quê thuở nọ. Lũ chim chừng đẻ con vào mùa xuân và mùa hè. Mùa đông lạnh lẽo, mùa thu cây cành trơ lá, khó làm tổ.

Thường, con chim trống mần tình xong là bay biệt trời không[TT1] . Con chim mái mỗi mình bay quanh những vườn quê, rừng đồi, nhặt nhạnh những cọng rơm rạ, lá cành non, vầy ra một cái tổ.

Chim mẹ đẻ con, đỏ hỏn một lũ thịt tươi. Chưa lông cánh. Mỏ mềm như sụn. Chim mẹ bay đó đây tìm mồi. Tình mẫu tử, cảnh chim mẹ cho con ăn là cảm động nhất. Lũ chim con đồng loạt kêu chim chíp, cùng hả miệng. Chim mẹ nhả thức ăn vào miệng con. Mẹ tập con bay. Dùng mỏ gắp con hoặc quặp chân kẹp con vào giữa. Mẹ bay là đà, rất thấp, bảo toàn rủi ro cho con. Vài lần, quen, chim con bay vù. Bỏ mẹ lại với cái tổ cỏ rơm nát nẩm, mẹ chẳng biết con bay về đâu.

Một mai, hai chim đậu chung một cành, chắc là con không biết mẹ. Và mẹ, đâu nhìn ra con. Bà mẹ chim này sống cùng một trời đất với Mẹ Thơ Thơ. Sao có một mẹ không nghĩ ngợi gì, một mẹ chữ nghĩa luôn thì thầm chuyện mất tích, biệt ly. Chả lẽ nên trách cứ con người đã lìa bỏ một đời sống bản năng.

*

Là người, luận về chim không chắc đúng sai. Xưa kia, Trang Tử cùng Huệ Tử đứng trên cầu, chừng là cầu sông Hào. Cả hai nhìn xuống dòng nước trong, thấy bầy cá lội tung tăng. Một Tử này nói:

– Bầy cá vui.

Tử kia hỏi:

– Ông có là cá đâu mà biết cá vui buồn.

Tử này trả lời:

– Ông có là tôi đâu mà biết tôi thấy, hay không thấy cá buồn hay cá vui.

Bảo rằng hoa kia đẹp, suối kia trong, hoàng hôn luôn buồn hơn sớm mai, ấy là chuyện của người. Trời đất vô tâm. Thiên hà ngôn tai. Đất trời đâu nói gì. Chúng ta phá cái tự nhiên. Có một người viết ra AI, rồi bao người bình luận về AI. Thời gian chạy vòng tròn.

Mỗi cái nhìn, bình luận, phê bình, về AI, vẫn là khác lạ, bí ẩn, như cách nhìn cá của Trang và Huệ Tử.

Với AI, bao người phê bình nhận định là từ ngoài nhìn vào/về. Tôi “từ trong” nhìn ra. Cho nên, lời tôi, kể lể. có khuynh hướng tự sự.

*

Hơn 80 năm trước, tôi học bậc tiểu học, sách Giáo Khoa Thư đã dạy, thuộc nằm lòng những ca dao, thành ngữ.

“Đi một ngày đàng học một sàng khôn”.

“Đi cho biết đó biết đây, ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn”.

Lại có một Nho sĩ thậm xưng:

Là trai cho đáng nên trai

Xuống Đông Đông tĩnh, lên Đoài Đoài tan.

Cuộc tháo chạy gây cấn, lạnh lùng của người con, trong AI, một sớm mai, được biết:

“Với một đứa bé, không có gì kinh hoàng bằng cái chết của mẹ nó. Cả thế giới sụp đổ, chôn sống nó trong đó, trong cái chết của mẹ nó, và cả thế giới cũng chết theo.

“Tôi chọn trường này, lý do chính, là để đi trốn, đi càng xa nhà càng tốt! Sinh viên nào mà chẳng muốn thoát khỏi gia đình và sống trong ký túc xá. Ở nhà với mẹ 18 năm trời là quá đủ. Một cái cây không thể trồng trong nhà mãi. Ngay cả cây bonsai. Đã đến lúc mình phải là mình.

… “Mẹ cũng đã hiểu từ lâu, rằng ngày này sẽ tới, ngày tôi thực sự biến mất. Trước đó mẹ cũng đã chấp nhận việc tôi thỉnh thoảng mất tích ngay trong nhà. Mẹ cũng vẫn chơi trò mất tích với tôi kia mà. Trò chơi là để tập cho mẹ quen dần với sự thật”.

“Mẹ phải biết điều đó chứ. Mẹ phải hơn những người mẹ khác chứ. Mẹ phải xứng đáng cho tôi học hỏi chứ. Mẹ phải hiểu là điều mẹ làm đã huỷ hoại tôi như thế nào. Nhưng mẹ đã chọn làm, vì ý thích của riêng mẹ”. [AI]

Người con thực lòng thổ lộ, “Nỗi đau lớn nhất đối với một người con trai là ngày mẹ qua đời”. Nhưng rất mâu thuẫn, anh rất sợ Ngày lễ Mẹ. Mỗi năm, đến ngày Lễ Mẹ anh phải tìm cách thoát khỏi nước Mỹ. Nhưng sẽ tới đâu? Anh sẽ không tới những nơi, vào ngày tháng đó cũng có ngày Lễ Mẹ. Một cuộc chạy trốn cả hương khói.

*

Qua ngôn ngữ, cấu tạo truyện, văn phong dẫn dắt, tác giả AI là một nhà một nhà ảo thuật, biến cái bình thường, mất tích, đời nào ai cũng có, làm đặc trưng riêng mình. Chỉ mình mới có loại đặc sản này.

Với sự mẫn cảm, giác quan thứ sáu, qua linh tính người nữ, họ thấy rất sớm những bất trắc, rạn nứt trong hiện tình. Đặng Thơ Thơ ngoài đôi mắt tế vi thấy ra những điều ít ai thấy, còn là một nhà sáng tạo, nhà chế tác ra những cách/loài/kiểu mất tích, tìm nhau. Quả là tuồng ảo hóa. Là nhãn hiệu của nghi ngờ.

Hãy xem bản tự trào:

– Mất tích trong một chuyến đi xa

– Mất tích ngay trong ký túc xá

– Mất tích tạm thời hay mất tích vĩnh viễn

– Mất tích để tất cả quên đi

– Mất tích khiến mọi người nhớ mãi *

– Mất tích một mình hay mất tích tập thể *

– Mất tích hợp lý hay mất tích khó hiểu

– Có thể chỉ đơn giản là đổi một danh tính mới.

– Hay liên tục đổi danh tính

– Mất tích như diễn xuất trên sân khấu *

Mất tích như sống trong thế giới chìm khuất

Trong AI có hơn 100 trang sách, người mẹ [và con] có những chuyến lữ hành thú vị, lẫn say sưa trong một nhơn loại thay nhau mất tích. Đi khắp nơi, khắp con đường làng quê, phố thị, nhiều nơi trái đất.

-Làm sao mất tích mà vẫn tồn tại?

–Tôi đang tìm cách mất tích. Tôi không muốn gây sự với cuộc đời.

–Viện bảo tàng nghệ thuật đương đại đang có triển lãm nghe nói lạ lắm, cách thiết kế rất công phu, Sân Khấu Để Mất Tích hay là Mất Tích Trên Sân Khấu

Tôi thấy trên bệ lò gạch có chai rượu đỏ Cabeca de Burro Reserva và vài món đồ hộp, mấy hộp cá barcalou ngâm dầu giấm, một hũ tỏi tươi với trái ô-liu, pa-tê gan, bánh mì khô và mì ăn liền hiệu Yamamoto.

–Một sự mất tích ở nơi này = một sự xuất hiện ở nơi khác.

Thế giới vận hành nhờ những vụ mất tích và tái hiện không ngừng.

“Sự mất tích xảy ra từ từ, mỗi ngày một chút. Ban đầu người ta ngạc nhiên, người ta hoảng hốt, người ta tìm cách phủ nhận; rồi người ta quen dần, người ta chấp nhận. Người ta sẽ tập nghĩ rằng kẻ mất tích vẫn còn đâu đó trong nhà. Người ta sẽ tiếp tục sống với một khoảng trống, một lỗ hổng trong người. Tất cả đều là thói quen. Sự tàn tật tinh thần sẽ trở nên chuyện bình thường”. [AI – tr 31]

*

Đọc AI là đọc một quyển từ điển về vô số vô cùng mất tích. Là một tập khảo luận công phu và giàu có về cuộc truy tìm, đáo hồi chỗ bản lại diện mục. Là một tập văn chương, sáng tác, với nghệ thuật đỉnh điểm, giàu mơ hoặc, mộng tưởng về sự còn mất trong nhân gian.

Đọc AI là dấn mình vào một cuộc gây cấn, đi tìm ý nghĩa của hiện hữu, tìm cái Ta đích thực trong những cái Ta phân mảnh. Với một cái Ta luôn rung chuyển, bị vỗ đập như rong biển bởi các tác động muôn đời được gọi là thế gian, tôi đọc AI với rất đỗi bàng hoàng.

Tôi được Bà Mẹ đẻ ra từ Phương Đông da vàng. Tuổi trưởng thành, tôi chẳng thể nào thoát khỏi ảnh hưởng của tam giáo, Khổng, Phật, Lão-Trang. Ba lối đường này, Đạo là con đường, có triết thuyết biệt lập, thậm chí đối lập nhau. Tuy nhiên có một chỗ tương đối đồng thận là về Sinh và Tử. Cửa vào, Cửa ra.Vạn vật, muôn loài, đã được sinh ra ắt phải có cái chết. Phải chết [hoại /diệt] vì đã trót được sinh ra. Cuộc hoằng viễn sinh sinh diệt diệt này là nội dung của Vô thường, đối lập với cái Thường.

Muôn đời là lẩn quẩn trong một vòng tròn. “Sinh, trưởng, thành, hoại”, “Sinh, lão, bệnh, tử”. Mẹ và con, giữa Cửa vào và Cửa ra, đã thấu thị buồn vui miệt mài tìm nhau mất nhau, vẫn cứ là một trò hý lộng, rất phù du. Nhưng AI lại có những 230 trang tâm tình.

Có nhân ái mới nhung nhớ lúc mất nhau. Đọc AI, là vào chốn lưu luyến tình đầy. Trong trời kia vẫn còn bóng phượng hoàng.

Cung Tích Biền

Lão xá, Gác-đền Rao

Mỹ Quốc 12-2024.

[TT1]Cũng có loài chim trống đi thu cọng cây và rơm về để chim mái xây tổ.

bài đã đăng của Cung Tích Biền

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

@2006-2025 damau.org ♦ Tạp Chí Văn Chương Da Màu
Tạp Chí Văn Chương Da Màu
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)