Trang chính » Biên Khảo, Chống Kỳ Thị/Chống Bạo Lực, Nhận Định Email bài này

Những thiểu số không gương mẫu của nước Mỹ

0 bình luận ♦ 23.07.2020

 

Protesting Asians 2

Chuyện kể rằng đêm 18/4/1775, anh thợ bạc Paul Revere vừa phi ngựa vừa hét ầm ĩ: “The British are coming”, để báo tin cho đồng bọn làm loạn ở thuộc địa biết quân lính của mẫu quốc Anh đang trên đường tới chiếm các kho vũ khí của họ. Mật hiệu của nhóm phiến loạn về cuộc hành quân bằng đường bộ hay đường thủy của quân Anh là một hay hai ngọn đèn treo trên tháp chuông nhà thờ bên kia sông. Sự kiện này được lãng mạn hoá bằng câu thơ của H. W. Longfellow: “One if by land, and two if by sea”. Nhóm nhỏ làm loạn này là những kẻ nổ phát súng đầu tiên của cuộc Cách mạng Mỹ.

Một năm bốn tháng trước đó, ngày 16/12/1773, bực mình vì bị đánh thuế mà không được có tiếng nói trong việc cai trị, Samuel Adams và một nhóm dân thuộc địa hoá trang làm người da đỏ để cướp ba chiếc thuyền của Công ty Đông Ấn Anh quốc đang đậu nơi bến cảng và vứt xuống nước 342 thùng trà. Bọn phá hoại này bày tỏ sự uất ức đối với nhà cai trị, và mở đường cho những cách phát biểu ngày càng phi pháp và hỗn xược đối với mẫu quốc.

Hơn một năm sau khi Revere chạy đi hô hoán, ngày 04/7/1776, ở Philadelphia, 56 anh tự xưng là đại biểu cho 13 thuộc địa của đế quốc Anh ký bản Tuyên ngôn Độc lập, nói rằng từ nay họ có chủ quyền và không chịu sự cai trị của mẫu quốc nữa. Năm hôm sau, để tỏ ra bất kính hơn, họ kéo đổ tượng hoàng đế George III ở Manhattan, New York. Ngày nay, 244 năm sau, việc phá đổ một số tượng đài trên khắp nước Mỹ được lặp lại như một cách tỏ thái độ đối với những bất công trong lịch sử.

Ngày 1/12/1955, gần một thế kỷ sau khi tổng thống Lincoln tuyên bố giải phóng nô lệ, bà thợ may da đen tên Rosa Parks ở Montgomery bị bắt vì không chịu nhường chỗ ngồi trên xe buýt cho hành khách da trắng. Bà không phải là kẻ đầu tiên phản đối điều luật phi nhân này, nhưng như giọt nước tràn ly, cộng đồng da đen tẩy chay không đi xe buýt suốt 381 ngày. Hãng xe gặp khủng hoảng tài chính, và đồng tiền làm ra luật lệ, thành phố bãi bỏ luật chia chỗ ngồi theo màu da. Từ đó, chế độ phân biệt chủng tộc trên khắp nước dần dần sụp đổ – không còn trường học hay khu vực riêng cho từng màu da, hôn nhân ngoài sắc tộc không còn bất hợp pháp, và mọi người được quyền bầu phiếu mà không phải chứng tỏ mình biết chữ. Những thành tựu đó một phần là nhờ sự bướng bỉnh không chịu làm công dân gương mẫu của bà thợ may da đen bé nhỏ ấy.

Rồi cuộc đấu tranh cho dân quyền của người da đen nâng nhận thức về quyền làm người lên một mức cao hơn và vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Ngày 19/3/1978, các nhà hoạt động xã hội gốc Phi châu đăng một bài trên tờ New York Times kêu gọi nước Mỹ đón nhận người tị nạn Đông Dương. Mặc dù đất nước đang gặp khó khăn và cộng đồng của họ vẫn bị đối xử bất công, nhưng họ xem cuộc tranh đấu cho công bằng xã hội trên đất nước họ đồng nghĩa với nỗ lực đi tìm tự do của người tị nạn, quyền sống của dân tị nạn cũng là quyền sống của họ. Trực tiếp hay gián tiếp, nhiều người gốc Á đã đến Mỹ nhờ cuộc vận động cho dân quyền của người Mỹ gốc Phi, từ các buổi diễn thuyết trong nhà thờ, tới những cuộc biểu tình bị đàn áp bằng chó và vòi nước cứu hoả và dùi cui, gây hỗn loạn trên đường phố, và một số lãnh tụ của họ bị ám sát.

Nước Mỹ thành hình từ những kẻ có suy nghĩ độc lập, không theo lối mòn đã vạch, họ chấp nhận gian khổ chống lại bất công. Trong buổi đầu của cuộc cách mạng giành độc lập, những kẻ làm loạn thuộc phe thiểu số và ở thế yếu, nhưng họ không vì thế mà nhẫn nhịn chịu áp bức. Trong khi đó, chiếm đa số là kẻ đứng bên lề và nhóm bảo hoàng gắn bó với George III, và mẫu quốc coi đó như tấm gương cho dân thuộc địa: trung thành và ngoan ngoãn thì sẽ có cuộc sống an nhàn và thăng tiến trong xã hội, thay vì đổ máu theo quân phiến loạn. Xét cho cùng, nước Mỹ là kết quả từ nỗ lực của các nhóm thiểu số không gương mẫu đã làm lung lay các định chế tưởng rằng vững chắc.

***

Người Á châu đến lập nghiệp ở Mỹ châu có một số đóng góp nhất định vào sự thành công của nước Mỹ, nhưng đã có thời họ bị coi là bọn cu li và hiểm hoạ da vàng (yellow peril). Sau đây là sơ lược các đạo luật về chính sách nhập cư của nước Mỹ đối với người Á châu:

– Page Act 1875 cấm phụ nữ người Hoa nhập cư.

– Fifteen Passenger Bill 1879 cấm tàu chở hơn 15 người Hoa cập bến, nhưng tổng thống R.B. Hayes phủ quyết và yêu cầu quốc hội soạn lại một đạo luật khác đối với người Á châu.

– Angel Treaty 1880 tạm ngưng nhập cảnh lao động gốc Hoa.

– Chinese Exclusion Act 1882 cấm người Hoa vào Mỹ trong 10 năm, sau đó Geary Act 1892 gia hạn cấm thêm 10 năm nữa, đến 1902 cấm vô thời hạn và buộc cư dân gốc Hoa phải đăng ký nếu không sẽ bị trục xuất.

– Magnuson Act 1943, ban hành hai năm sau khi Tưởng Giới Thạch làm đồng minh với Mỹ trong Thế chiến 2, cho phép 105 người Hoa nhập cư vào Mỹ mỗi năm, nhưng cấm người gốc Hoa làm chủ nhà đất và các cơ sở kinh doanh.

– Immigration and Nationality Act 1952 chấm dứt việc cấm người Á châu đến Mỹ, đặt ưu tiên cho đoàn tụ gia đình và người có kiến thức và tay nghề. Đến năm 1965 bãi bỏ mọi ưu tiên dựa vào chủng tộc.

Từ giữa thế kỷ 20, người ta không còn nói tới hiểm hoạ da vàng, trái lại, người Mỹ gốc Á được coi là thiểu số gương mẫu, hiền lành và tôn trọng pháp luật. Dần dần người Mỹ gốc Á được nhìn qua hình ảnh rập khuôn là những đứa trẻ học giỏi và biết chơi một hoặc nhiều nhạc cụ, các bà mẹ cứng rắn luôn thúc đẩy con phải vượt hơn các đứa trẻ khác, và các ông bố kém xã giao chỉ biết cắm cúi làm việc và xuất sắc trong khoa học-kỹ thuật. Đó là một huyền thoại khéo léo để nhắn rằng hãy noi gương thiểu số gốc Á có tài năng bẩm sinh, tự mình vươn lên mà không cần ai giúp đỡ, và chẳng bao giờ gây rối.

Sự rập khuôn luôn luôn xoá mờ tính đa dạng của một cộng đồng. Màu da sẫm của người Ấn trên cao nguyên Deccan khác với màu da nhạt của người Ấn trên dãy Hy Mã Lạp Sơn, và dân tộc Ấn có hàng ngàn tập cấp (caste) chia cách nội bộ họ. Một đứa “con lai”, mẹ Việt bố Mỹ thời chiến tranh, thường gặp nhiều khó khăn và bị kỳ thị trong chính cộng đồng gốc Việt[1], và người viết bài này đã nghe nhiều người phục vụ trong quán ăn ở các Little Saigon dặn là “đừng cho tiền tip” hoặc đừng ghi tiền tip vào phiếu tính tiền vì chủ nhà hàng sẽ lấy hết. Trong khi đó, huyền thoại thiểu số gương mẫu gắn cho người Mỹ gốc Á bộ mặt của kẻ xa lạ, vĩnh viễn đứng bên lề, không thật sự giữ vai trò quan trọng trong dòng chính, và là một thứ ngộ nghĩnh và xinh đẹp để trưng bày khi cần.

Đến năm 2020, huyền thoại thiểu số gương mẫu và ngoan ngoãn vẫn đóng vai trò rất lớn trong việc duy trì sự bất công ở xã hội Mỹ. Nó giúp ru ngủ và đánh lừa nhận thức. Nó là đề nghị không lời và hấp dẫn của hình thái da trắng thượng đẳng, và gây chia rẽ, thậm chí xung đột, giữa các nhóm thiểu số: ngoan ngoãn thì sẽ có cuộc sống an nhàn và thăng tiến trong xã hội, thay vì “làm loạn” như “bọn kia”. Trong khi đó, một số người da màu, mơ hồ hay có ý thức, chấp nhận nép trong vai trò thiểu số gương mẫu, tìm một góc an toàn để lặng lẽ tiến thân và hưởng lợi trên cái giá đau đớn và đôi khi đẫm máu của kẻ khác.

Nhiều người Mỹ gốc Á sốt sắng với vai trò thiểu số gương mẫu, và tự ca tụng sự thành công của mình trong nhiều ngành nghề, làm móng chân móng tay, làm chủ các tiệm donut, tiệm giặt ủi, các khách sạn nhỏ bên đường, và các công ty đa quốc gia ở California tuyển dụng rất nhiều kỹ sư, thậm chí có tổng giám đốc, là người gốc Á. Nhưng chúng ta rất ít khi chú ý tới sự áp bức và khinh miệt đè nặng một cách nghiệt ngã lên các nhóm thiểu số khác màu da với mình, và ngầm đổ lỗi rằng họ lười biếng và không chịu học hoặc chỉ muốn gây loạn. Nhiều người trong chúng ta phản đối khi Đại học California muốn bãi bỏ ưu tiên cho sinh viên gốc Á để tăng tỉ số sinh viên các sắc dân thiểu số khác. Sau đây là thống kê của bang California năm 2019 về tỉ lệ học sinh và sinh viên người Mỹ thuộc các sắc dân trong các cấp lớp[2]:

Sắc dân năm 2019

% dân số California

% học sinh từ mẫu giáo tới lớp 12

% sinh viên bốn năm trong hệ thống UC

Gốc Á châu

15,3

9,3

33,5

Gốc Hispanic

39,3

54,6

24,8

Da trắng

36,8

22,9

21,4

Gốc Phi châu

6,5

5,4

4,1

Con số thống kê cho thấy khi đòi hỏi phải được tiếp tục chiếu cố, đòi phúc lợi cho mình, chúng ta làm ngơ trước sự bất lợi mà các nhóm khác đang gặp phải. Nghĩ cho công bằng, chúng ta nên học người da đen và các sắc dân khác để bớt thói ích kỷ và để gắn liền sự phát triển của mình với sự phát triển chung.

***

Năm 2020 có thể coi là năm của xáo trộn, từ đầu năm tới nay, dịch covid-19 làm đình trệ mọi sinh hoạt của cá nhân và quốc gia, rồi tới các cuộc biểu tình chống cảnh sát bạo hành đối với người da đen, lan ra những vụ kéo đổ các pho tượng được coi biểu hiện của sự sai trái, và kèm theo đó có một số vụ đốt phá và cướp bóc.

Có người phản đối câu khẩu hiệu “Black Lives Matter”, hoặc viết hoa chữ “Black” mà không viết hoa chữ “white”, là kỳ thị, là không công bằng, là coi trọng giá trị của màu da đen hơn các màu da khác. Một số người cho rằng dân da vàng khi gặp cảnh sát ít sợ bị bạo hành, vì chúng ta đã có một quá khứ phấn đấu lâu dài để đạt được cách đối xử văn minh ấy và nên hãnh diện; trái lại, cảnh sát dùng bạo lực với cộng đồng da đen chỉ để giữ an ninh cho xã hội và bảo vệ người lương thiện. Hoặc lập luận rằng người da đen đã có mặt ở các vị trí quan trọng trong mọi lĩnh vực công và tư, thậm chí có cả tổng thống da đen, vì thế xã hội Mỹ đã hoàn toàn bình đẳng. Và nhiều nhà bình luận thời sự người Mỹ gốc Á rất hùng biện khi bàn tới những việc cách xa nửa vòng trái đất, nhưng đối với vấn đề liên can tới người da đen sát bên cạnh bức tường vô hình mà kín kẽ của Little Quê hương, họ im tiếng, hoặc xoay qua … bình thơ, chẳng hạn, để được bình yên. Họ có đối tượng độc giả riêng, và họ phải làm vừa lòng người mua báo của họ. Không lý lẽ nào có thể thuyết phục họ nghĩ và làm khác hơn.

Nhưng đi biểu tình trong thời đại dịch covid-19 có thể bị lây bệnh thì sao? Các chuyên gia dịch tễ đã nhắc đi nhắc lại rằng đi chợ hay tới nơi công cộng cần đeo khẩu trang và giữ khoảng cách 2 mét và một số thận trọng khác. Thậm chí có các tổ chức y tế và xã hội đưa ra những hướng dẫn cần thiết nếu muốn đi biểu tình, từ cách tránh lây nhiễm đến cách tránh bị thương tổn vì hơi cay. Hẳn nhiên, người đi biểu tình hoặc đến bất cứ cuộc tụ họp chính trị nào đều nên nghe theo lời khuyên đó, trừ phi họ tin vào những điều phản khoa học.

Và phải chăng đi biểu tình là tạo cơ hội cho bọn côn đồ đốt phá và cướp bóc? Trong quá khứ đã có nhiều cuộc biểu tình về các vấn đề rất căng thẳng có cả hai phía đối nghịch cùng xuất hiện, thậm chí có người trang bị đủ thứ vũ khí tối tân với vẻ đe doạ, nhưng cảnh sát vẫn có thể giữ trật tự, không để xung đột hay bạo loạn xảy ra. Và trong những ngày gần đây, vẫn có những cuộc biểu tình ôn hòa khi cảnh sát đi cùng với người biểu tình để phản đối các hành động bạo lực của cảnh sát, thay vì ngăn chặn làm tăng thêm mâu thuẫn và để bọn cướp có điều kiện tấn công các khu phố xa. Nói chung, ngoài việc giữ an ninh và ngăn ngừa cướp bóc, cảnh sát còn có nhiệm vụ bảo vệ người đi biểu tình để họ có thể nói lên ý kiến của họ.

Như cuộc cách mạng lập quốc hơn hai thế kỷ trước, các phong trào phản kháng ngày nay có thể đã phạm một số sai lầm, nhưng nói chung họ có cùng một mục đích là hướng tới sự công bằng. Tuy nhiên, có vài điều khác biệt rất rõ giữa phong trào phản kháng ngày nay với thời trước. Trước kia các nhà lãnh đạo như John Adams, Benjamin Franklin, Thomas Jefferson, George Washington, M. L. King Jr… vừa có đủ uy tín hướng dẫn quần chúng, vừa có khả năng đưa lương tri tập thể lên một mức cao hơn. Trong hai-ba chục năm qua, bên cạnh các tranh chấp với quốc gia khác, khủng hoảng về môi trường và nạn nghèo đói, vấn đề bạo động trong xã hội Mỹ thỉnh thoảng trở nên nổi bật, không chỉ là cảnh sát bạo hành đối với cộng đồng da đen, mà còn là bạo động trong nội bộ một nhóm, là những vụ thảm sát ở trường học và nơi công cộng; nhưng dường như các cuộc vận động chỉ sôi nổi một thời gian ngắn mà không lay chuyển được sự suy nghĩ của xã hội, không đem lại sự thay đổi tận gốc rễ. Phải chăng mọi phong trào cần có một tầng lớp lãnh đạo xuất sắc để có hướng đi cụ thể và hiệu quả, nếu không nó sẽ chỉ là hiện tượng bùng phát nhất thời rồi tan rã cho tới khi có một thảm kịch khác? Phải chăng đó là sức ỳ của guồng máy, là nhận thức chung còn thấp, là áp lực chưa đủ mạnh để biến ước muốn thành hiện thực? Hay đó là vì đặc tính hời hợt, vô chính phủ, phi thần tượng của thời đại?

Tuy nhiên, có một sự thật bi thảm mà gần như mọi người sống trên nước Mỹ đều có thể cảm nhận, đó là trên thực tế không có sự bình đẳng giữa người giàu và người nghèo, và nói chung người có màu da càng đậm càng khó sống và khó vươn lên ở Mỹ. Mọi vấn đề đều có nguồn gốc sâu xa của nó. Chúng ta cần học lịch sử để thấy sự bất ổn có thể là đầu mối của tiến bộ hay nên tránh, để hiểu thêm về thiểu số “làm loạn”, và để tức giận vì các vụ bạo hành vẫn còn xảy ra, để tức giận vì cảnh sát đã giết chết George Floyd, Ahmaud Arbery, Breonna Taylor, Tony McDade và nhiều nữa, giống như chúng ta sẽ tức giận khi chính mình bị tấn công. Là nhóm dân chỉ chiếm 5,6% dân số trên toàn quốc theo thống kê năm 2010, nhưng người Mỹ gốc Á cần lên tiếng về sự bất công dai dẳng đối với các sắc dân khác. Bởi vì im lặng là đồng lõa, đã đến lúc người Mỹ gốc Á khước từ vai trò thiểu số gương mẫu, bỏ lối giả vờ ngoan ngoãn và bước ra khỏi vị thế hưởng lợi khi đứng bên lề, để đi cùng với các sắc dân khác trong cuộc tranh đấu không bao giờ dứt cho sự bình đẳng trong xã hội loài người.

Phạm Văn
California 07/7/2020


[1] My-Thuan Tran, “Children of Vietnam War servicemen seek U.S. citizenship”, Los Angeles Times, 10 October 2008, https://www.latimes.com/local/la-me-amerasians10-2008oct10-story.html

[2] Chris Reed, “Is UC’s decision to drop SAT mandate really about reducing Asian enrollment?”, San Diego Union-Tribune, 29 May 2020, https://www.sandiegouniontribune.com/opinion/story/2020-05-29/university-california-sat-act-requirement-asian-hispanic-enrollment

bài đã đăng của Phạm Văn


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)