Chuyện xảy ra vào ngày bầu cử. Toàn những vấn nạn linh tinh rắc rối quen thuộc nhưng dồn vào một ngày có ý nghĩa đặc biệt, từ đó Secret Ballot trộn lẫn hiện thực và phi thực một cách tài tình: cách diễn xuất thuyết phục của các diễn viên rất tài tử, nhân vật chính lý tưởng đến mức không tưởng trong cuộc sống, những sự việc trong kịch bản vô lý đến mức rất chướng với những suy nghĩ bình thường. Đôi khi người xem phải bật cười chua xót, vì những cái phi lý đó vẫn hiện hữu trong xã hội ngày nay.

Secret Ballot làm nhớ lại chuyện bầu cử ở Việt Nam hồi thời một ông tổng thống đắc cử với 94,6% số phiếu, hay các vị tổ trưởng dân phố sốt sắng mời bà con đi bầu hoặc nhận thẻ cử tri của bà con trong xóm để đi bầu hộ nếu họ bận đi đâu để tỉ lệ bỏ phiếu trong tổ đạt được 100% cho xong… nợ. Đó là chuyện thực tế, và trong thực tế ai cũng thừa hiểu mình đang bị bắt buộc diễn một trò hề mà không dám nói. Nhưng phim ảnh có khả năng nói khéo để khỏi gặp rắc rối, vì thế có thể nói được nhiều hơn. Trong Secret Ballot, đạo diễn Babak Payami dẫn người xem đi sâu hơn vào những biến chuyển tế nhị của hai nhân vật chính trong ngày bầu cử. Câu chuyện của ông có thể xảy ra ở nước nào, có thể là Iran hay một nước Hồi giáo nào đó, hay cũng có thể ở bất cứ nơi nào trên thế giới còn thích diễn những trò hề bầu cử.

Cuốn phim mở đầu với bầu trời hừng đông quái gở trên một hòn đảo vắng, chiếc máy bay thả xuống một kiện hàng lớn. Một người ì ạch khiêng kiện hàng, hoá ra đó là thùng chứa những vật dụng cho cuộc bầu phiếu trong ngày. Rồi chiếc xuồng máy chở đến một cô gái không tên, chững chạc, hoá ra cô là nhân viên phụ trách bầu phiếu. Anh lính không tên đang giữ nhiệm vụ bắt bọn buôn lậu trên bờ biển, nay phải chịu dưới quyền của cô gái đi cổ động dân chúng bỏ phiếu.

Cô nhân viên thùng phiếu gặp đủ thứ khó khăn. Trước hết, trong một xã hội xem phụ nữ là công dân hạng hai, không ai nghĩ nhân viên bầu cử lại có thể là phụ nữ, vì thế họ không muốn dính líu gì đến việc cô làm. Rồi đến khó khăn về ngôn ngữ, khi người dân trong vùng nói một thứ tiếng cô không hiểu, hoặc họ mù chữ, không thể tự viết tên ứng cử viên vào lá phiếu trong một cuộc bầu phiếu kín. Rồi những người đàn bà từ chối bỏ phiếu vì chưa được phép của các đấng ông chồng. Những cử tri cất lá phiếu của họ dưới một tảng đá vì không có thời giờ gặp nhân viên bầu phiếu. Hoặc người ta nhất định đòi bỏ phiếu cho Chúa, tuy rằng Chúa không ra ứng cử. Với tất cả nhiệt tình của một cô gái lý tưởng, có lúc cô lại thản nhiên vì hiểu rằng dân chúng có một cơ cấu riêng điều khiển sinh hoạt hằng ngày của họ, họ không bỏ phiếu nhưng vẫn hạnh phúc là đủ.

Những diễn tiến trong phim cứ linh tinh như thế và rất chậm, các phân cảnh nhiều khi đứt đoạn, không trơn tru, không có cao trào chủ đạo, hay những tình huống éo le phải tháo gỡ. Kịch bản như một bài văn thiếu mạch lạc, đôi khi có những chỗ trúc trắc, dường như cố tình làm cho rời rạc, nhưng lại lôi cuốn sự tò mò của khán giả. Secret Ballot là một bộ phim ngoại lệ, không có kịch bản hợp lý, hoặc có thể coi như không cần kịch bản, nhưng toàn bộ cuốn phim lại là một tác phẩm nghệ thuật khiến cho người xem phải suy nghĩ. Ngay cả những ẩn dụ lộ liễu (làm sao có thể có một ẩn dụ mà lộ liễu!) cũng được trình bày một cách dễ dàng mà không làm cho người xem cảm thấy bị nghe giảng đạo: sự đối chọi giữa khẩu súng và lá phiếu, giữa quân phiệt và dân chủ, sự phù phiếm của cuộc bầu cử trong đó người bỏ phiếu không biết ứng cử viên là ai, sự bất công đối với nữ giới… Hình như đạo diễn Babak Payami tin rằng cái tốt sẽ tồn tại và tiến ra trước, như cô nhân viên bầu phiếu sẽ ngồi trên ghế trước hoặc dám tự mình lái chiếc xe Jeep trong một xã hội không cho phép phụ nữ lái xe. Kịch bản cố tình biến hiện thực thành phi thực, lách qua các biến cố để những tình tiết diễn ra nhẹ nhàng, những đối thoại vô thưởng vô phạt, lắm lúc khôi hài, không phê phán một chính quyền cụ thể nào, mặc dù khán giả có thể đoán khá chắc quan điểm của người làm phim.

Hài hước và chua xót, giữa đất trời hoang vắng, ngọn đèn lưu thông giữa sa mạc là biểu tượng phù phiếm của trật tự trong một xã hội dường như tự đánh lừa mình, vừa khôi hài, vừa lãng phí, dựng lên chỉ để bị vi phạm một cách hồn nhiên. Thùng phiếu từ trên trời rơi xuống buổi sáng và chiếc máy bay khổng lồ chở đi những lá phiếu giữa cảnh chiều trên bờ biển đẩy cái phi thực và hiện thực đến chỗ tận cùng, đẩy cái phi lý và thực tế đến sát cạnh nhau như chúng ta vẫn thấy mỗi ngày trong cuộc sống quanh mình.

Secret Ballot, 105 phút, 2001.
Đạo diễn và kịch bản: Babak Payami.
Diễn viên: Nassim Abdi, Cyrus Abidi.

Tháng 11/2007

bài đã đăng của Phạm Văn

• Thơ Palestine: Mosab Abu Toha & Basman Aldirawi - 28.08.2025
• babettes gæstebud - nghệ sĩ và thượng đế (điểm phim) - 20.06.2025
• 2025, những điều trông thấy và sau đó – Suy nghĩ sau khi đọc Tôi làm tôi mất nước của Lê Văn Phúc - 27.05.2025
• Chúng tôi sẽ không ngừng lên tiếng về nỗi đau khổ ở Gaza – Công lý cho khí hậu đi đôi với nhân quyền - 26.12.2023
• Bức tường - 31.10.2023
• Dịch một bài thơ của Kipling - 15.02.2022
• Umberto Eco, Dịch và Phản, rồi… Hán Nôm - 24.11.2021
• “Top” và “PS” - 25.03.2021
• “Rất ấn tượng” một cách “nhanh nhất có thể” - 25.03.2021
• Đọc thơ như leo đồi - 02.02.2021
• Ngọn cờ - 12.01.2021
• Những thiểu số không gương mẫu của nước Mỹ - 23.07.2020
• Will We Remember? - 22.07.2020
• Chuyện Sapiens - 12.05.2020
• Ghi chép thời Covid-19 - 05.05.2020
• Đọc José Saramago thời Covid-19 - 13.04.2020
• Covid-19 và sau nữa - 07.04.2020
• Pura Tirta Empul – vẻ đẹp của đức tin - 11.09.2019
• Nhín - 30.07.2019
• The Grapes of Wrath, 80 năm sau - 24.07.2019
• Tiền có mệnh giá “lạ” trên thế giới - 29.01.2019
• Cannery Row - những gợn sóng trên ghềnh đá - 03.01.2019
• Đọc sách: Of Mice and Men- Những toan tính của chuột và người - 21.12.2018