Trang chính » Ca từ, Chụp và Chép, Dịch Thuật, , Tùy bút Email bài này

Những Bóng Mây của Một Thời Lưu Lãng

 

bvp Monmartre

La Bohème là bài hát nổi tiếng của Charles Aznavour, một ca nhân người Pháp gốc Armenia. Là một ca nhân, ông cũng là nhạc sĩ, diễn viên, và một nhà ngoại giao. Bài hát này được viết bởi chính Aznavour và nhạc sĩ Pháp Jacques Plante. Nó được Aznavour hát lần đầu vào năm 1965. Từ đó, nó trở thành một “signature song”, một bài hát mang dấu ấn, của người ca sĩ tài hoa này. Nó có những lời bằng tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng Anh, tiếng Tây-ban-nha, tiếng Đức, tiếng Bồ-đào-nha, v.v… Bài hát gần như được trình bày trong bất cứ một “concert” nào của Aznavour. Nó kể lại những tháng năm sống lưu lãng của đời nghệ sĩ tại Montmartre, Paris. Đói rét, nghèo khổ, nhưng hạnh phúc ngất ngây.

Tôi đã đến Montmartre, với ngôi nhà thờ trắng, tinh khiết Sacré Cœur trên đồi cao, nhìn xuống, để thấy cả thành phố Paris như một đoá hoa, mở ra, trải ra, toả ra những cánh bềnh bồng và nức hương bên dưới. Tôi đã đến đó, một vài lần trong đời, khoảng trên dưới 30 năm trước. Để yêu những đoá tử đinh hương. Những chùm phong lữ thảo. Mới vài tuần qua, tôi lại vừa có dịp đi một vòng Âu châu, và cũng đã trở lại Paris. Ghé thăm Montmartre. Để thấy trong lòng mình một chút khua động của những hồn ma, những bóng ma, của những dấu chân mà thời gian đang bôi xoá. Mọi thứ đã xa rồi, tất cả đã chảy trôi, những bóng mây ngày cũ cùng với những tiếng hót của chim.

Và đã cháy ngun ngún và bay đi tất cả những ráng chiều, những ngọn lửa chiều xưa.…

Tôi nhớ các bạn bè ngày xa cũ ấy, những dịp gặp gỡ, những người mà tôi đã cùng ăn, ngủ, chuyện trò, nói cười, hạnh phúc hồn nhiên với… Ở Paris. Mọi thứ lúc ấy đều còn khá mới mẻ, thanh xuân trong lòng người ta. Những cánh hoa, những nhành hoa còn trẻ trung, tinh khiết vẫy gọi giữa lòng đời. Nguyễn Hưng Quốc bây giờ không còn ở đấy nữa, mà đã bao năm là cư dân của Nam bán cầu. Trần Vũ giờ thì đang sống ở Mỹ, vẫn hăng hái, thiết tha. Thuỵ Khuê hiện vẫn sống tại Paris, cho dù đôi lúc cũng trôi dạt qua mấy biển hồ (tôi nhớ căn phòng ngủ trên cao mà tôi đã ở tạm, thật im lặng, với cửa sổ kính khi đã đóng kín thì tiếng động từ dưới lòng đường phố mãi bên dưới không thể bay lên nổi). Thi Vũ một đời rong ruổi bôn ba tranh đấu, nhưng trong lòng vẫn đầy mây nổi, giờ, bắt đầu bước vào tuổi hạc, lại về “Gọi Thầm giữa Paris”. Và còn bao bạn bè, tình thân khác nữa. Ở đó. Làm sao quên!

Trong cuốn phim “Cold War” (Chiến Tranh Lạnh), của đạo diễn Pawel Pawlikowski, đặc biệt quay rất nghệ thuật với chỉ hai màu đen trắng, mà Đinh Từ Bích Thuý giới thiệu/phê bình rất hay trên Da Màu qua bài “Hai Ta Ngoài Thế Gian, tôi đã nhìn thấy những bóng ma “hút hồn” và tha thiết như thế. Trong hình ảnh. Và âm nhạc. Trong montage. Trong editing. Trong diễn xuất. Và trong cái hồn của những thành phố, những con đường cũ. Ở Ba-Lan, ở Đức, ở Pháp, ở Yugoslavia… Cuốn phim đẹp và tha thiết như một bài thơ.

Montmartre, Paris, đã chuyên chở cả một đời sống, một thời sống. Cái “Air du Temps”. Cái “Zeitgeist”. Cái Hơi Thở của Thời Đại. Những con đường chạy qua những giấc mơ. Những con đường ngoằn ngoèo, quanh co; những con dốc lên và xuống. Cây, lá, hoa, sự ồn ào, sự im lặng và những chùm mây nổi. Thành phố bừng đỏ mầu ráng chiều trải ra bên dưới. Đêm, bay lên trên cao nóc ngôi nhà thờ trắng. Những khung cảnh, những tiếng động, âm nhạc, và trái tim ta. Một thời.

La Bohème / Đời Lưu Lãng chứa trong nó cái hơi thở ấy.

Trở về sau một chuyến đi tìm và nhìn lại những kỷ niệm của một thời tuổi trẻ, tôi nhớ đến bài hát này của Charles Aznavour. Ở một góc cạnh mơ hồ nào đó, nó phản ánh một số rung động mà tôi đã có trên đường đi và sau khi trở về. Chuyến đi dẫn tôi qua nhiều nước, nhiều thành phố. Đi lại tám, chín nước của những cuộc hành trình ngày xưa, tôi đã nhìn thấy trở lại những lửa than ngun ngún, và những làn khói cũ. Những làn khói còn bay vơ vất trong quá khứ. Trong sương, trong mù. Tôi đã chụp bắt lại được bao hình ảnh. Cả cũ và mới. Chúng chồng lấp lên nhau, như những bức vẽ của nhiều danh hoạ đã được khám phá là chúng chỉ là bức hình cuối, lớp sơn và màu cuối, được phủ trùm lên nhiều bức tranh khác đã được vẽ trước đó trên cùng một tấm toile. Tôi chỉ đưa vào bài này một ít bức hình của Montmartre, Paris, như một số hình ảnh tạo ấn tượng của chuyến đi, dắt tay tôi đến với những kỷ niệm nhoà lấp, chấp chới. Những tro than của những buổi sáng và những buổi chiều ngày xưa. Rất xưa.

Tôi cũng dịch bài hát La Bohème sang tiếng Việt. Phần dịch dưới đây—theo lời bài hát trong tiếng Pháp—không phải để hát, mà chỉ để cảm nhận tâm trạng của một lớp người, cảm nhận cái hơi thở của một thời đại. Của những con đường đã đi qua và của những bóng mây đã bay phớt qua cuộc đời. Những thứ ấy gắn bó với một Montmartre của Paris. Và với những Montmartre khác của đời sống tất cả chúng ta.

Hãy cứ để những lửa than ngun ngún cháy và những bóng mây lờ lững trôi đi. Nhưng nhớ giữ lại trong tim ta một cành hoa mộng.

 

bvp Paris

 

bvp 3

 

bvp 4

bvp 6

 

La Bohème / Đời Lưu Lãng

Để tôi kể cho các bạn nghe về một thời
Mà những người tuổi dưới hai mươi chẳng thể nào biết
Cái thời ấy, đồi Montmartre treo rủ những nhành hoa tử đinh hương
Tận ngay dưới cánh cửa sổ nhà chúng tôi,
Và cái căn phòng giản dị ấy
Nơi chúng tôi xem là một tổ ấm, nào có đẹp đẽ gì.
Chính nơi ấy là chỗ chúng ta gặp nhau
Tôi là họa sĩ đói rách, còn em cô người mẫu khỏa thân

La bohème, la bohème
Điều đó có nghĩa là người ta hạnh phúc
La bohème, la bohème
Cho dù chúng tôi được một ngày ăn thì một ngày đói meo

Họp nhau trong mấy quán cà phê gần đó
Chúng tôi là một vài kẻ vô danh
Đợi chờ ngày được bước lên đài vinh quang,
Và cho dù có đói nghèo khốn khổ
Với cái bao tử trống rỗng
Chúng tôi vẫn không ngừng tin vào điều ấy,
Và khi có một quán ăn nhỏ nào đó
Bằng lòng đổi một bữa ăn tối ấm nóng
Để lấy một bức tranh,
Chúng tôi sẽ đọc thơ cho nhau nghe
Rồi chúng tôi quần tụ quanh bếp sưởi, quên đi mùa đông

La bohème, la bohème,
Điều đó có nghĩa là em xinh đẹp biết bao
La bohème, la bohème,
Và chúng ta tất cả đều là những thiên tài

Có những khi
Đứng trước giá vẽ
Tôi thức trắng suốt đêm
Chấm phá đường nét bức tranh
Chấm phá lại đường viền của trái tuyết lê em,
Đường cong của nét hông,
Mãi đến khi trời trắng bạch,
Cuối cùng chúng ta cũng được ngồi cùng nhau
Trước một ly cà phê sữa
Mệt lả, nhưng hân hoan ngây ngất làm sao
A, người ta hẳn phải yêu nhau lắm nhỉ,
Và người ta yêu cả cuộc đời này nữa

La bohème, la bohème,
Điều đó có nghĩa là người ta hai mươi tuổi
La bohème, la bohème,
Và chúng ta sống trong cái không khí của thời đại

Có những ngày, tình cờ,
Tôi bước đi ngang
Địa chỉ cũ.
(Một kiểu “hồi hương cố quận”)
Tôi chẳng còn nhận ra được nữa
Những vì tường, hay những con đường xưa,
Đã từng chứng kiến tuổi thanh xuân mình.
Ở đầu một cầu thang
Tôi dõi mắt kiếm tìm cái xưởng vẽ nhỏ ngày cũ
Nơi ấy chẳng còn lại gì
Trong khung cảnh trưng bày mới của nó
Montmartre có vẻ sầu tư
Và những đoá tử đinh hương đã chết.

La bohème, la bohème,
Người ta đã sống ngây ngô trẻ dại như thế,
Người ta đã khùng điên mơ mộng như thế!
La bohème, la bohème,
Mọi sự giờ đây, tất cả, chẳng còn ý nghĩa gì nữa.

bvp 7

 

Lời tiếng Pháp:

La Bohème

Je vous parle d’un temps
Que les moins de vingt ans
Ne peuvent pas connaître
Montmartre en ce temps-là
Accrochait ses lilas
Jusque sous nos fenêtres
Et si l’humble garni
Qui nous servait de nid
Ne payait pas de mine
C’est là qu’on s’est connu
Moi qui criait famine
Et toi qui posais nue

La bohème, la bohème
Ça voulait dire
On est heureux
La bohème, la bohème
Nous ne mangions qu’un jour sur deux

Dans les cafés voisins
Nous étions quelques-uns
Qui attendions la gloire
Et bien que miséreux
Avec le ventre creux
Nous ne cessions d’y croire
Et quand quelque bistro
Contre un bon repas chaud
Nous prenait une toile
Nous récitions des vers
Groupés autour du poêle
En oubliant l’hiver

La bohème, la bohème
Ça voulait dire
Tu es jolie
La bohème, la bohème
Et nous avions tous du genie

Souvent il m’arrivait
Devant mon chevalet
De passer des nuits blanches
Retouchant le dessin
De la ligne d’un sein
du galbe d’une hanche
Et ce n’est qu’au matin
Qu’on s’asseyait enfin
Devant un café-crème
Épuisés mais ravis
Fallait-il que l’on s’aime
Et qu’on aime la vie

La bohème, la bohème
Ça voulait dire
On a vingt ans
La bohème, la bohème
Et nous vivions de l’air du temps

Quand au hasard des jours
Je m’en vais faire un tour
À mon ancienne adresse
Je ne reconnais plus
Ni les murs, ni les rues
Qui ont vu ma jeunesse
En haut d’un escalier
Je cherche l’atelier
Dont plus rien ne subsiste
Dans son nouveau décor
Montmartre semble triste
Et les lilas sont morts

La bohème, la bohème
On était jeunes
On était fous
La bohème, la bohème
Ça ne veut plus rien dire du tout.

 

bvp8

 

clip_image004

Bản dịch tiếng Anh:

La Bohème

I’m telling you about a time
That those who’re under twenty don’t know
Montmartre at this time was hanging its lilacs
Up under our windows
And although our modest furnished
That we used as a nest did not look great,
That is where we’ve met,
Me, starving, and you, posing nude.

La bohème, la bohème.
It meant we’re happy
La bohème, la bohème.
We only ate once every two days

In the nearby coffee shops
We’re few
Who were waiting for glory,
and despite our poverty with our empty stomachs
We’ve never stopped believing in it and when some bistro
For a nice warm meal
We sold one of our paintings, we recited verses,
Gathered around the stove while forgetting winter.

La bohème, la bohème,
It meant you’re pretty.
La bohème, la bohème,
We were all geniuses.

Often I used,
In front of my easel,
To spend sleepless nights
Retouching the drawing
The line of a breast
The curve of a hip, and it was only in the morning
When we finally sit
in front of a coffee with cream
Exhausted but overjoyed
We must have loved each other, and loved the life.

La bohème, la bohème,
It meant we were in our twenties
La bohème, la bohème,
We’ve lived our time.

In the hasard of the days
I went to take a tour
In my old address
I no longer know
Neither the walls, nor the streets
That have seen my youth
At the top of a stairway
I was searching for the studio
Of which nothing remains
In his new decor,
Montmartre looks sad and the lilacs were dead.

La bohème, la bohème
We were young, we were fools
La bohème, la bohème
It’s now meaningless.

(Translated by Alain Chevalier)

bvp11

 

bvp12

bvp 13

bvp14

bvp 15


Hình ảnh trong bài của
Bùi Vĩnh Phúc

4/12/2019

bài đã đăng của Bùi Vĩnh Phúc


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)