Trang chính » Bàn tròn, Bàn Tròn: Nghệ Thuật & Chính Trị, Biên Khảo, Nhận Định Email bài này

Triển lãm VAALA: Nhìn từ bên trong

(vi lãng chuyển ngữ từ bản tiếng Anh “The VAALA Exhibit – A View from Inside” của Nguyễn Quí Đức)

 

Cách California nửa vòng trái đất, tôi cảm thấy xa cách với những tranh luận quanh cuộc triển lãm F.O.B. II: Nghệ Thuật Lên Tiếng do Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA) tổ chức, và những chống đối sau đó. Tôi, từng là người thuộc cộng đồng người Mỹ gốc Việt, mới đây đã trở về Việt nam. Tôi nhớ đến chủ biên của một tạp chí văn học phục vụ cho người Việt ở nước ngoài, sau khi thôi việc, đã ngừng đọc báo chí và nghe truyền thanh cộng đồng. “Đơn thuần, những tranh luận và bàn cãi gay gắt dường như ít trọng đại hơn,” ông ta bảo tôi. “Không còn là chuyện gì lớn lao.”

Trớ trêu thay, tôi đang sống trong một quốc gia nơi mà đối tượng của cuộc tranh luận VAALA nên là một chuyện lớn lao.

Mấy chục năm nay, Việt nam đã mang tiếng là một quốc gia kềm kẹp: những lãnh tụ chà đạp lên các quyền căn bản của quần chúng, không cho phép người ta có quyền tự do phát biểu. Một quốc gia còn nằm dưới sự kiểm soát cứng rắn của một tập đoàn lãnh tụ có khuynh hướng duy trì quyền lực dưới cờ xí và sự bóng lộn của một chế độ Cộng sản “tư duy mới.”

Những người chống đối ở California đúng khi họ nêu lên những quan tâm về sự thiếu thốn tự do nhân quyền và về quá trình sinh hoạt của đảng Cộng sản ở Việt nam. Họ đúng khi nhắc lại những năm sống khổ cực từ lúc Cộng sản lên nắm quyền và thống nhất đất nước dưới sự cai trị của họ.

Nhưng những người chống đối hoàn toàn sai khi họ tấn công ban tổ chức và những nghệ sĩ tham dự cuộc triển lãm VAALA.

Việt nam là nơi những người chống đối nên lên tiếng phản kháng – không phải ở ngoài nước, chống lại VAALA và những thành viên trong chính cộng đồng của mình.

Trong khi họ coi Việt nam và đảng Cộng sản như là kẻ thù, họ không thể, hay không muốn, đương đầu với kẻ thù đó. Thay vào đấy, họ đã chọn nhắm vào những ai mong muốn có một cuộc đối thoại bên trong cộng đồng, và đáng buồn là họ đã chọn những hành động phá hoại, những chiến thuật hăm dọa cũ kỹ, và chèn ép thay vì lí luận, để phát biểu ý kiến.

Đối thoại bên trong cộng đồng, và trong quốc gia mới của họ, không phải là chuyện lạ. Đã có nhiều cố gắng để nhìn lại hậu quả đau buồn của cuộc chiến Việt nam, nguyên nhân đưa đến sự có mặt của hơn một triệu rưỡi người Việt trên đất Mỹ.

Nhưng khi tôi nghĩ về những cố gắng để gầy dựng đối thoại, tôi cảm thấy rất buồn. Nhiều cố gắng như thế đã bị phá hủy vì có những người chống đối giận dữ, không muốn và không có khả năng đối thoại. Việc này đã xảy ra trong một hội nghị văn sĩ về chiến tranh Việt nam, tổ chức ở Đại học UC Davis, Bắc California, vào năm 1995. Trong dịp này, tôi tỏ ý quan tâm rằng dù có những nhà cầm bút từ Việt nam đến dự buổi hội nghị, nhưng lại vắng bóng người từ cộng đồng. Vậy mà những người trong cộng đồng phản đối tôi, chỉ vì tôi đồng ý tham dự.

Việc này cũng xảy ra tại Viện Bảo tàng San Jose trong cuộc triển lãm năm 1996, gồm nhiều nghệ sĩ trong và ngoài nước. Hàng ngàn người lên tiếng chống đối, và trong tư cách một giám tuyển được mời để giới thiệu họa sĩ và nghệ sĩ trong cộng đồng Việt nam ở Mỹ đến công chúng, tôi là mục tiêu của nhiều lời lăng mạ, hăm dọa, và phỉ báng. Năm 1999, những chống đối tương tự xảy ra ở Viện Bảo tàng Bowers, Quận Cam: khi muốn đi vào trong để nói chuyện về những chủ đề trong các tranh ảnh của những họa sĩ Mỹ gốc Việt, tôi lại gặp những hăm dọa và lăng mạ như trước, và ai đó đã cố quăng một chiếc quần lót lên đầu tôi. Một năm sau, ở Oakland, California, cuộc triển lãm hình ảnh trên thạch bản của lãnh tụ Cộng sản Hồ chí Minh đã gặp phải mấy tuần lễ chống đối bạo động. Tôi nhận lời đưa ra một vài phê bình trước công chúng trong dịp này – bởi vì tôi biết rằng những lăng mạ, la lối, chiến thuật hăm dọa, và việc đốt hình nộm đã không đem lại nhiều thiện cảm cho những người chống đối, ngoại trừ số người có cùng quan điểm. Trong một diễn đàn công cộng, tôi đã trách ban tổ chức về việc họ không tham khảo ý kiến và không để ý đến cảm xúc của cộng đồng. Tuy vậy, tôi vẫn bị la át tiếng, hăm dọa, và cảnh sát phải hộ tống tôi ra ngoài, trong khi tôi muốn đem tiếng nói của những người chống đối vào bên trong diễn đàn, thay vì ở bên ngoài, không được nhiều người chấp nhận.

Dẫu rằng tôi đang ở cách xa, nỗi phiền muộn đó không tan biến đi. Những gì đang xảy ra ở Nam California vạch rõ những quan điểm vốn không giúp rọi sáng hơn tình trạng trong cộng đồng, hay bên trong đất nước Việt nam. Sự kiểm duyệt trong cộng đồng chưa bao giờ có lý với tôi, nhất là sự kiểm duyệt phát xuất từ những người đã trốn khỏi Việt nam chính vì sự kiểm soát của chính quyền. Và những hành động phản kháng của họ được giới cầm quyền trong nước nêu ra để chứng minh có một sự đe dọa từ những “phần tử nguy hiểm” ở hải ngoại – tức là lý do để duy trì bàn tay kềm kẹp của mình.

Với nhiều người trong cộng đồng, những vết thương chiến tranh mãi mãi sẽ còn tươi. Nhưng với một số người, đối thoại là chuyện bất khả thi – tôi nghi ngờ rằng những chiều hướng chính trị, mà những người chống đối đưa ra làm lý do phản kháng mục đích của VAALA và cuộc triển lãm, che giấu những vấn đề nằm bên dưới. Có những chướng ngại văn hóa và ngôn ngữ. Giai cấp, chủng tộc, và sự khác biệt về kinh tế làm tình thế càng phức tạp hơn.

Khó khăn hơn nữa là vị thế không nhân nhượng mà họ đã tự đặt mình vào. Dưới tư cách là những người chống Cộng nhiệt thành, những cuộc phản kháng là điều cần thiết để diễn đạt họ là ai, một sự lên tiếng ồn ào để giúp họ có sự tin quyết và nhận dạng. Tôi nghĩ đến những người trên thế giới, ở Afghanistan, ở Indonesia, Pakistan, hay Sri Lanka và Iraq: bị buộc vào tình thế tuyệt vọng, vì nghèo đói hay ở bên kia biên giới chính trị, họ thoái lui vào vị thế không nhượng bộ. Một số sẽ dùng đến những hành động khủng bố.

Với nhiều thành viên cộng đồng người Mỹ gốc Việt, thế giới đã đổi thay sau những gì họ trải qua trong những hoàn cảnh bi thương của chiến tranh Việt nam, hay trong một nước Việt nam dưới chế độ Cộng sản. Những ai đã về thăm hay những ai hiện đang sống ở đây biết rõ về sự đàn áp của chính quyền. Họ không dễ dàng chấp nhận những sự đàn áp như thế, nhưng họ cũng tiếp tục nhìn thấy những thay đổi dần dần.

Với những người Việt nam trong nước, việc phản kháng rất khó. Họ không có tự do phát biểu – và cuộc sống sẽ bị đe dọa nếu họ áp dụng những phương thức như ở miền dùng đến những thứ chiến thuật thấy ở Nam California.

Điều đó không có nghĩa là họ thiếu can đảm, hay không có ước vọng lên tiếng.

Tôi biết nhiều người viết văn, làm báo, viết blog, và làm nghệ thuật đang cố gắng lên tiếng.

Họ cố gắng, nhưng vì không có được sự tự do phát biểu như ở Mỹ, họ chọn lựa lên tiếng với một ít giới hạn. Bằng cách đó, họ đang mở ra một cuộc đối thoại bên trong nước, và họ giành được nhiều ủng hộ.

Với nhiều người Mỹ gốc Việt, những sự qua lại với Việt nam trong vòng 10, 15 năm gần đây đã gặt hái một số kết quá. Khả năng tài chính, chuyên nghiệp, và ý thức xã hội của họ đã được xem trọng hơn. Họ giúp phần vào việc cởi mở đất nước. Họ không thể thay đổi chính quyền, hay lật đổ được đảng Cộng sản. Nhưng họ, như nhiều người trong nước, đang buộc người ta có một cách khác để nhìn lại các vấn đề, góp thêm tiếng nói cho người dân đòi hỏi cải cách.

Buồn thay, những cuộc phản kháng ở California không giúp dược gì. Dẫu chúng giúp một nhóm người rất mong muốn được lớn tiếng, chúng lại ngăn chận cuộc đối thoại nhằm đánh giá rõ rệt những gì đang xảy ra bên trong Việt nam – một phần ý định của những người tổ chức cuộc triển lãm.

Sự chống đối không gây được sự đổi thay nào. Không ở California, không ở Việt nam. Qua đó, cuộc chống đối không thỏa mãn mục đích gì cho ai khác ngoài những người chống đối.

bài đã đăng của Nguyễn Quí Đức


2 Bình luận »

  • Hà Minh says:

    Sống sành điệu cũng là một cách phản kháng “hay ho” vậy, vì bằng lối sống sành điệu anh sẽ làm gương tốt cho phe cầm quyền bảo thủ, họ từ từ nhận thức ra rằng xã hội cần “sành điệu” và muốn “sành điệu” phải tự do và dân chủ hơn, vậy là xã hội sẽ thay đổi, kể cả người hùng Lý Tống rất lý tưởng nhưng cũng rất “sành điệu”, ra tòa tặng hoa nhân chứng, luôn đội calot rất phong độ phi công,…vv. Các nghệ sỹ tạo hình VAALA đã có một tác phảm hội họa có ý nghĩa biểu trưng rất hay, cờ vàng, (và có lẽ cả cờ đỏ) cần viagra để tiếp tục “cương trực” đấu tranh, còn cờ đỏ cần viagra để thêm “sành điệu”… đã đến lúc các nhà văn cũng cần “viagra tinh thần” … để hoặc tiếp tục “dấn thân” hoặc tiếp tục “sành điệu”,…

  • Phan Nhiên Hạo says:

    Nguyễn Quý Đức viết:

    “Nhưng những người chống đối hoàn toàn sai khi họ tấn công ban tổ chức và những nghệ sĩ tham dự cuộc triển lãm VAALA.

    Việt nam là nơi những người chống đối nên lên tiếng phản kháng – không phải ở ngoài nước, chống lại VAALA và những thành viên trong chính cộng đồng của mình.”

    Biểu tình là quyến tự do ở Mỹ. Nghệ sĩ có quyền trưng tác phẩm của họ ra thì dân chúng có quyền biểu tình nếu họ không đồng ý. Ở đây không có công an bắt bớ ai cả. Như vậy có gì sai?

    Việt Nam đúng là nơi những người chống đối nên lên tiếng phản kháng. Và tôi nghĩ cộng đồng hải ngoại đã, đang, và sẽ còn làm điều này. Biểu tình chống những tác phẩm mà họ cho là tuyên truyền cộng sản chính là một cách lên tiếng phản kháng. Nguyễn Quý Đức có thể chỉ ra cách phản kháng nào hay ho hơn không? Hay về sống một cách sành điệu ở ngay Hà Nội (và Ba Vì) như Nguyễn Quý Đức mới là cách phản kháng chính quyền trong nước một cách hiệu quả?

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)