(Nguồn: Nguyên bản Anh ngữ, “Cowering before a Sunflower Seed: Why China is not a Great Power,” Tạp chí Foreign Policy, David Rothkopf’s Blog, Thứ Năm, Ngày 7 tháng 4 năm 2011)

Có nhiều thước đo để đánh giá quyền lực một quốc gia. Hầu hết đều thiếu sót. Nhóm nghiên cứu của Bộ Thương Mại Hoa Kỳ khi lần đầu tiên đặt ra khái niệm tổng sản lượng quốc nội (GDP) đã cảnh báo rằng khái niệm này không nên được dùng làm thước đo sức mạnh kinh tế thực sự của một quốc gia bởi vì nó quá giới hạn và bỏ qua quá nhiều nhân tố khác. Chi phí quốc phòng chỉ cho thấy phần nào khả năng quân sự của một quốc gia bởi vì những nhân tố khác – như sự quyết tâm dùng vũ lực của chính quyền khi cần thiết – là quan trọng. Tài nguyên có thì cũng tốt nhưng có thể là một đe dọa nếu một quốc gia trở nên quá hài lòng về những mặt khác của quá trình phát triển. Dân số đông có thể là nguồn sức mạnh vĩ đại nếu dân chúng có học thức cao, công việc tốt và sát cánh với những mục tiêu của quốc gia, nhưng như chúng ta thấy, thường thì không như vậy.

Nhưng để đo sức mạnh thực sự của một quốc gia, một tiêu chuẩn không bao giờ sai là bản chất những kẻ thù hay đối thủ mà nó lo sợ. Những cường quốc thực sự không hề sợ những đe dọa nhỏ, còn nếu những cường quốc này tỏ vẻ sợ hãi, chúng sẽ tự làm mình bé đi và nghiễm nhiên quan trọng hóa những đe dọa nhỏ. Hoa Kỳ đã minh họa điều này rất rõ khi quốc gia này cải tổ toàn bộ hệ thống an ninh quốc gia để đối phó với hàng trăm hay có lẽ hàng ngàn kẻ khủng bố phần lớn thiếu tổ chức với những khả năng hạn chế, với quan điểm cực đoan, và ít ảnh hưởng trên mặt địa chính trị.

Nhưng dù cho Hoa Kỳ chống trả mối đe dọa khủng bố có quá mức thế nào đi nữa, và dù cho quốc gia này có lúc đã đi ngược lại những nguyện vọng dân chủ của chúng ta và hạ thấp vị thế trên trường quốc tế của chúng ta thế nào đi nữa, Hoa Kỳ vẫn theo lý lẽ một cách tích cực và thậm chí còn cao thượng hơn nhiều so với mức độ run sợ của Trung Quốc trước các bô lão, nghệ sĩ, tổ chức tôn giáo, hay thậm chí ngôn từ. Về mặt này, Trung Quốc gia nhập hàng ngũ những nước “có vẻ cường quốc” từ Đức Quốc Xã cho đến Liên Xô, nhưng lại biểu lộ sự yếu kém cơ bản của mình ngay lúc chúng tăng cường quân đội và lên mặt trên sân khấu thế giới. Các cường quốc và các vĩ nhân không hề lo sợ một con người bé nhỏ đến độ cố biêu xấu cá nhân này thành quỷ dữ, cấm đoán anh ta phát biểu tư tưởng, hoặc tống cổ anh ta vào lao tù.

Thế nhưng đó chính là những gì xảy ra ở Trung Quốc khi hương hoa nhài từ Trung Đông bay thoảng qua xã hội của nó. Chính quyền Trung Quốc sợ hãi những từ như “biểu tình” và “phản kháng” và thậm chí cả từ “hoa nhài” đến độ họ theo dõi và kiểm duyệt chúng trên mạng. Họ huy động cảnh sát ngay khi vừa có dấu hiệu bất an. Và họ bắt giữ những nhà bất đồng chính kiến.

Họa sĩ Ngải Vị Vị đang “dâng hiến” những hạt hướng dương của ông

Trong số những người bị bắt giờ đây có nhà nghệ sĩ tiền vệ Ngải Vị Vị. Rõ ràng là chính quyền của quốc gia đông dân nhất thế giới, của nền kinh tế thứ nhì thế giới, của quốc gia chi tiêu cho quốc phòng nhiều chỉ thua có một quốc gia khác, lại sợ hãi một con người có lẽ được biết tiếng nhất qua chương trình nghệ thuật sắp đặt ở Bảo tàng Tate tại London bao gồm hàng triệu hạt hướng dương bằng sứ sơn màu bằng tay. Ông là một nghệ sĩ sung mãn về mặt sáng tạo và truyền thông, và cũng là cái gai trong con mắt nhà cầm quyền Trung Quốc ngay từ khi ông là một trong những nhà thiết kế cho sân vận đông “tổ chim” nổi tiếng, biểu tượng quốc gia trong kỳ Thế Vận Hội ở Bắc Kinh. Nhưng trên hết Ngải Vị Vị chỉ là một người, một nghệ sĩ. Hệt như người được giải Nobel Lưu Hiểu Ba đang bị tù cũng chỉ là một người.

Jon Huntsman, viên đại sứ của Mỹ ở Trung Quốc đang mãn nhiệm kỳ và có khả năng là ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng Hòa, đã vinh danh hai vị này trong một bài diễn văn ở Bắc Kinh vào thứ Tư [ngày 6 tháng 4 năm 2011] rằng [Ngải Vị Vị và Lưu Hiểu Ba] “thách thức chính quyền Trung Quốc phải phục vụ nhân dân trong mọi trường hợp và trong mọi lúc.” Đó chính là kiểu thách thức mà bất kỳ chính quyền nào đáng lẽ ra cũng phải yêu thích. Đó chính là lý do tại sao chính quyền tồn tại. Và khi những lãnh đạo ở Bắc Kinh co vòi rút cổ lại trước hiện diện của hai cá nhân này và những ý tưởng của họ, thì chính quyền đã gởi đi một thông điệp rất rõ.

Bắc Kinh đang sợ hãi. Họ rõ ràng thừa nhận một điều mà giới quan sát quốc tế bỏ qua. Trong khi Nhật Bản đang bị đe dọa bởi đường nứt dưới đảo quốc của họ, thì Trung Quốc đang ở trên núi lửa. Bất ổn xã hội sôi sục ngấm ngầm với hàng trăm triệu người thất nghiệp, trả lương bèo, hoặc bị tước đoạt quyền lợi – nhiều người có học thức rất cao và thừa cơ hội thăng tiến ở những nơi khác trên thế giới – là một đe dọa thường trực cho chính quyền hiện thời đã từng là cách mạng, giờ đây chỉ là một ancien régime cố bám lấy quyền lực.

Bọn họ lo sợ Ngải bởi vì biết rằng họ bé nhỏ hơn những ý tưởng của ông, nhỏ hơn tất cả những hạt hướng dương đó, tất cả dường như nhỏ bé, tất cả đầy tiềm năng, căng lên trong vỏ và chờ ngày đâm chồi nảy lộc. Đất nước Trung Hoa rộng lớn và là khởi nguồn của một nền văn hóa vĩ đại. Nhưng qua nỗi sợ hãi của nó và những người nó sợ, nó vẫn còn phải trải qua một con đường rất dài trước khi đạt tới cái đích được coi là của một cường quốc.