Trang chính » Biên Khảo, Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 09, Dịch Thuật, Sang Việt ngữ, Tiểu luận Email bài này

Bênh vực cho độc giả lý tưởng


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 21.10.2006

Nguyên bản: The Age Saturday 21 tháng Mười, 2006
 

 

‘Ông viết cho ai?’ Trong 30 năm qua, kể từ khi tôi bắt đầu trở thành một nhà văn, đây là câu hỏi tôi thường được nghe từ cả hai giới nhà báo và độc giả. Ý định đằng sau câu hỏi thay đổi tuỳ thuộc vào nơi chốn và thời gian, nhưng tất cả đều mang một giọng ngờ vực.
Giữa những năm thập niên 1970, khi tôi bắt đầu quyết định lập thân bằng ngòi bút viết tiểu thuyết, câu hỏi này phản ánh quan điểm phi-litx-tanh khá phổ cập buối ấy rằng văn chương nghệ thuật là những mặt hàng xa xỉ trong một quốc gia nghèo, ngoài Tây phương. Thêm vào đấy là một sự cho rằng một con người ‘được cho đi ăn đi học’ như tôi thì làm một y sĩ ra tay chống lại dịch bệnh, hay một kỹ sư xây dựng cầu cống hẳn sẽ hữu ích hơn.
Những năm về sau những kẻ đặt câu hỏi ‘Ông viết cho ai ?’ quan tâm hơn tới một câu trả lời thành phần nào trong xã hội sẽ đọc, sẽ ưa thích tác phẩm của tôi. Tôi biết câu hỏi này là một cái bẫy, nếu tôi không trả lời, rằng: ‘Tôi viết cho những thành phần nghèo nhất, thua thiệt nhất trong xã hội!’ tôi sẽ bị kết án là bảo vệ lợi quyền giới tiểu tư sản của Thổ Nhĩ Kỳ. Kết buộc này sẽ tới cho dù sự kiện thực tại là: nhà văn có tâm thành nào ngây thơ tới mức bảo rằng tôi viết cho công nông nhân sẽ nhanh chóng bị nhắc nhở là những cuốn sách của họ khó lòng được đọc bởi những người ít vốn liếng chữ nghĩa.
Ba mươi năm trôi qua, tôi nghe câu hỏi này tới dập dồn hơn lúc nào cả. Câu hỏi ấy ngày hôm nay liên quan tới sự kiện những cuốn tiểu thuyết của tôi đã được dịch ra hơn 40 ngôn ngữ.
Đặc biệt trong 10 năm qua, những kẻ tra vấn ngày một đông đảo dường ưu tư rằng biết đâu tôi sẽ diễn dịch sai lệch, họ đã xoay thêm một câu hỏi phụ gia: “Ông viết tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, như vậy ông viết riêng cho người Thổ Nhĩ Kỳ hay bây giờ đây ông cũng nhắm trong đầu tới một lượng độc giả rộng rãi hơn xuyên qua những bản dịch?”
Người đặt câu hỏi cho dù đang ở trên đất Thổ Nhĩ Kỳ hay một nơi nào khác thì câu hỏi làm như đi kèm với một cái cười mĩm cao ngạo giống nhau, khiến tôi phải đi tới kết luận, nếu tôi muốn đảm bảo tính trung thực của tác phẩm thì câu trả lời bắt buộc phải là: “Tôi viết chỉ cho người Thổ Nhĩ Kỳ.”
Trước khi đi vào chính bản thân câu hỏi này, chúng ta phải nhớ rằng sự thịnh hành của tiểu thuyết như một thể loại văn học nghệ thuật tới cùng lúc với sự chào đời của những quốc gia rạch ròi chủ quyền quốc thể. Khi những tác phẩm lớn lao của thế kỷ thứ 19 được sản sinh, nghệ thuật tiểu thuyết trong mọi ý nghĩa là một nghệ thuật quốc gia.
Balzac, Dickens, Dostoevsky và Tolstoy đã viết cho giai cấp trung lưu đang thành hình trong những quốc gia của họ, những người đọc có thể mở những cuốn sách và lập tức nhìn ra mọi con đường, mọi thị phố, nhà cửa, phòng ốc, bàn ghế; họ có thể xẻ chia những thẩm vị y hệt như trong thế giới thực, của chung; và có thể thảo luận cùng những vấn đề chung, những ý tưởng chung.
Trong thế kỷ thứ 19, những cuốn tiểu thuyết của những tác gỉa lớn lao này xuất hiện trước nhất trong những phụ trang văn hóa, văn học nghệ thuật, của những tờ nhật báo quốc gia. Những người cầm bút này đang nói cùng đất nước của họ. Đến cuối thế kỷ thứ 19, viết và đọc tiểu thuyết là tham gia vào một cuộc thảo luận quốc gia đóng lại với thế giới bên ngoài.
Thế nhưng hôm nay công tác viết tiểu thuyết mang những ý nghĩa hoàn toàn khác hẳn với sự đọc tiểu thuyết văn chương. Độc giả văn chương hôm nay chờ đợi một tác phẩm mới của Gabriel Garcia Marquez, J.M. Coetzee hay Paul Auster tương tự như lớp người đi trước chờ đợi một tiểu thuyết mới ráo mực nhà in của Dickens – ấy là như những tin tức mới nhất, nóng nhất. Giới độc giả thế giới đọc tiểu thuyết văn chương như thế đông đảo hơn giới độc giả trong nước nguyên khởi.
Nhà văn viết cho độc giá lý tưởng của họ, cho gia đình người thân của họ, cho chính họ hay là không cho ai cá . Tất cả đều đúng. Nhưng cũng là đúng: nhà văn hôm nay viết cho những người đọc họ. Những câu hỏi và những ngờ vực châm chích kia về ý định thực sự của nhà văn phản ánh một sự bất ổn về một trật tự văn hoá đã dần dà thành một vóc dạng.
Những người cảm thấy bấn rối khó chịu nhất là những quan chức đại diện của những nước nằm ngoài Tây phương và những định chế văn hoá của họ. Những nước nằm ngoài Tây phương chứa đầy khủng hoảng ưu tư về bản sắc văn hoá – và miễn cưỡng khi bị đòi hỏi phải đối diện với những dấu đen trong lịch sử – luôn ngờ vực về giới những người viết tiểu thuyết, là những người có cái nhìn về lịch sử và chủ nghĩa dân tộc từ một quan điểm riêng, độc lập.
Trong quan điểm của những quan chức này, những người viết tiểu thuyết không viết cho người đọc quốc gia mang tội hương-xa-hoá đất nước quốc gia cho “nền tiêu thụ ngoại quốc”, và phát minh những vấn đề không thực có trong thực tế.
Có một ngờ vực song song ở Tây phương, nơi mà nhiều độc giả tin rằng những nền văn chương bản địa nên phải được giữ thuần khiết và sát cận với gốc rễ quốc gia: Hãi sợ thầm kín của họ là một nhà văn nhắm tới độc giả quốc tế và lấy chất liệu bên ngoài văn hoá của họ sẽ tự đánh mất tính trung thực của mình.
Bởi vì tất cả những người cầm bút tự thâm tâm đều muốn duy trì tính trung thực nên sau nhiều rất nhiều năm đi qua tôi vẫn còn muốn được hỏi tôi viết cho ai. Nhưng trong khi sự trung thực của một nhà văn tùy thuộc vào khả năng mở rộng trái tim cho thế giới thì nó cũng tùy thuộc vào khả năng thông hiểu vị thế của hắn trong thế giới đó.
Không có cái gọi là độc giá lý tưởng không bị rịt ràng bởi những cấm đoán xã hội hay những huyền thoại dân tộc, cũng như không có một tiểu thuyết gia lý tưởng. Thế nhưng cuộc truy tìm của một người viết tiểu thuyết cho người đọc lý tưởng sẽ bắt đầu với người viết tưởng tượng người đọc ấy, và viết với người đọc này trong tâm trí.


In defence of the ideal reader
Orhan Pamuk
“Who do you write for?” For the past 30 years – since I first became a writer – this is the question I’ve heard most from both readers and journalists. Their motives depend on the time and the place, but they all use the same suspicious tone of voice.
In the mid ’70s, when I first decided to become a novelist, the question reflected the widely held philistine view that art and literature were luxuries in a poor non-Western country troubled by pre-modern problems. There was also the suggestion that someone “as educated and cultivated as yourself” might serve the nation more usefully as a doctor fighting epidemics or an engineer building bridges.
In later years, those asking, “Who do you write for?” were more interested in finding out what part of society I hoped might read and love my work. I knew this question to be a trap, for if I did not answer, “I write for the poorest, most downtrodden members of society!” I would be accused of protecting the interests of Turkey’s bourgeoisie.
This despite the fact that any good-hearted writer who was so naive as to claim to be writing for peasants and workers would be quickly reminded that his books were unlikely to be read by people who were barely literate.
Thirty years on, I hear this question more than ever. The question now has more to do with the fact that my novels are translated into more than 40 languages.
Especially during the past 10 years, my ever-more-numerous interrogators seem worried that I might take their words the wrong way, so they are inclined to add: “You write in Turkish; so do you write just for Turks, or do you now also have in mind the wider audience you reach through your translations?”
Whether we are speaking inside Turkey or outside it, the question is always accompanied by that same supercilious smile, leaving me to conclude that, if I want to ensure the authenticity of my work, I must answer: “I write only for Turks.”
Before looking at the question itself, we must remember that the rise of the novel as an art form coincided with the emergence of the nation-state. When the great novels of the 19th century were being written, the art of the novel was in every sense a national art.
Balzac, Dickens, Dostoevsky and Tolstoy wrote for the emerging middle classes of their nations, who could open their books and recognise every city, street, house, room and chair; they could share in the same tastes as they did in the real world and discuss the same ideas.
In the 19th century, novels by these great authors appeared first in the art and culture supplements of national newspapers, for their authors were speaking to the nation. By the end of the 19th century, to read and write novels was to join a national discussion that was closed to the outside.
But today the writing of novels carries an entirely different meaning, as does the reading of literary novels. Today’s literary readers await a new book by Gabriel Garcia Marquez, J.M. Coetzee or Paul Auster the same way their predecessors awaited the new Dickens novel – as the latest news. The world readership for literary novelists such as these is far larger than the readership in their countries of origin.
Writers write for their ideal reader, for their loved ones, for themselves or for no one. All this is true. But it is also true that today’s literary writers also write for those who read them. So the needling questions and suspicion about these writers’ true intentions reflect a disquiet about the cultural order that has come into being.
The people who find it most disturbing are the representatives of non-Western nations and their cultural institutions. Crisis-ridden non-Western states that are anxious about national identity – and reluctant to face up to the black marks in their histories – are suspicious of novelists who view history and nationalism from a non-national perspective.
In their view, novelists who do not write for national audiences are exoticising that country for “foreign consumption” and inventing problems that have no basis in reality.
There is a parallel suspicion in the West, where many readers believe that local literatures should remain pure and true to their national roots: Their secret fear is that a writer who addresses an international readership and draws from traditions outside his own culture will lose his authenticity.
It is because all writers have a deep desire to be authentic that – even after all these years – I still love to be asked for whom I write. But while a writer’s authenticity does depend on his ability to open his heart to the world in which he lives, it depends just as much on his ability to understand his position in that world.
There is no such thing as an ideal reader, unencumbered by social prohibitions or national myths, just as there is no such thing as an ideal novelist. But a novelist’s search for the ideal reader begins with the novelist imagining him, and then writing books with him in mind.
In the 19th century, novels by these great authors appeared first in the art and culture supplements of national newspapers, for their authors were speaking to the nation. By the end of the 19th century, to read and write novels was to join a national discussion that was closed to the outside.
But today the writing of novels carries an entirely different meaning, as does the reading of literary novels. Today’s literary readers await a new book by Gabriel Garcia Marquez, J.M. Coetzee or Paul Auster the same way their predecessors awaited the new Dickens novel – as the latest news. The world readership for literary novelists such as these is far larger than the readership in their countries of origin.
Writers write for their ideal reader, for their loved ones, for themselves or for no one. All this is true. But it is also true that today’s literary writers also write for those who read them. So the needling questions and suspicion about these writers’ true intentions reflect a disquiet about the cultural order that has come into being.
The people who find it most disturbing are the representatives of non-Western nations and their cultural institutions. Crisis-ridden non-Western states that are anxious about national identity – and reluctant to face up to the black marks in their histories – are suspicious of novelists who view history and nationalism from a non-national perspective.
In their view, novelists who do not write for national audiences are exoticising that country for “foreign consumption” and inventing problems that have no basis in reality.
There is a parallel suspicion in the West, where many readers believe that local literatures should remain pure and true to their national roots: Their secret fear is that a writer who addresses an international readership and draws from traditions outside his own culture will lose his authenticity.
It is because all writers have a deep desire to be authentic that – even after all these years – I still love to be asked for whom I write. But while a writer’s authenticity does depend on his ability to open his heart to the world in which he lives, it depends just as much on his ability to understand his position in that world.
There is no such thing as an ideal reader, unencumbered by social prohibitions or national myths, just as there is no such thing as an ideal novelist. But a novelist’s search for the ideal reader begins with the novelist imagining him, and then writing books with him in mind.
Turkish novelist Orhan Pamuk won this year’s Nobel Prize for literature. His latest novel, Snow, is published by Faber & Faber.

bài đã đăng của Orhan Pamuk


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)