Sappho
Đinh Từ Bích Thúy chuyển ngữ

 Lời Giới Thiệu của Đinh Từ Bích Thúy: Sappho là nữ thi sĩ người đảo Lesbos, nước Hy Lạp, sinh ra vào thế kỷ 7 trước kỷ nguyên Thiên Chúa (630 B.C.- 570 B.C). Bà sống trong thời đại cực kỳ hưng thịnh của văn hóa Hy Lạp (cùng thời với các triết gia và nhà toán học theo trường phái Pythagorea.) Sappho sáng tác rất nhiều thơ, và được trọng vọng đến nỗi Plato gọi bà là "nữ thần nghệ thuật thứ Mười" (sau chín nữ thần của nghệ thuật Hy Lạp được huyền thoại tôn vinh là những nàng con gái bất diệt của thần Jupiter). Tuy vậy, sử gia xưa nay hầu như không ai biết nhiều về đời tư của bà, ngoài những đoạn thơ đứt rời còn sót lại từ những cuộn giấy cổ (papyrus). Vì những đoạn thơ thiếu sót, và nhiều sai lệch trong dịch thuật, Sappho, như Hồ Xuân Hương của Việt Nam và nữ thi sĩ Diệp Tiểu Loan (sinh sống và chết năm 16 tuổi vào khoảng cuối đời nhà Minh ở Trung Hoa), Sappho có nhiều bộ mặt mâu thuẫn. Bà có thể là một kỹ nữ; một tu sĩ/trinh nữ đứng đầu nhóm trinh nữ suốt đời hiến mình vào việc sáng tác nhạc và thờ phụng nữ thần Aphrodite (Venus); một nội trợ có chồng và con gái tên Cleis; hoặc có thể bà cũng là một nhà thơ đồng tính (lesbian) có một "bé cưng" tên là Cleis (vì chữ "bé gái" trong tiếng Hy Lạp cổ có thể hiểu là "con gái" hoặc "người tình nhỏ.") Có người cũng nói về sau Sappho yêu một chàng đánh cá hoặc thủy thủ tên Phaon có giọng hát hay như Trương Chi của Việt Nam. Phaon phụ tình Sappho, nên bà đã nhảy từ một mỏm đá cao xuống biển tự tử.
Những đoạn thơ ngắn (fragments) dưới đây được dịch sang tiếng Việt từ bản tiếng Anh của Mary Barnard (University of California Press: 1958).

Sappho từ đỉnh núi Leukas (Tranh Gustave Moreau)

 

84. Nếu nhút nhát

Đừng thọc bới

đống gạch vụn

ven biển

If you are squeamish

Don’t prod the

beach rubble

 

34. Thương nhớ màng trinh

(giọng thứ nhất): Như quả mộc qua chín

rạn trên cành cao chót lọn

chẳng ai hái ai nhòm, hay có

nhòm thì cũng chẳng nhón nhon

(giọng thứ nhì): Như đóa dạ lan hương

trên rặng núi, dầm vập dưới

chân bọn chăn cừu –vết

bầm loang trên đất

 

Lament for a maidenhead

Like a quince apple

ripening on a top

branch in a tree top

(first voice): not once noticed by

harvesters or if

not unnoticed, not reached

(second voice): Like a hyacinth in

the mountains, trampled

by shepherds until

only a purple stain

remains on the ground

 

32. Bài ca thứ 2 của những cô phù dâu

(giọng thứ nhất): Trinh ơi

Cái trinh của tao!

Mày tính đi đâu

khi tao đánh mất

mày?

(giọng thứ nhì): Em đi, em đi miết

nơi mà

em sẽ

chẳng bao giờ

quay về

Chị ơi!

Em sẽ chẳng bao giờ

quay về với chị

Chẳng bao giờ!

 

Bridesmaids’ carol II

(first voice): Virginity O

My virginity!

Where will you

go when I lose you?

(second voice): I’m off to a place I shall

never come back from

Dear Bride!

I shall never

come back to you

Never!

 

54. Sợ mất cưng

ta chạy le te

như bé gái chạy

sau mẹ.

 

Afraid of losing you

I ran fluttering

like a little girl

after her mother.

 

88. Nói gì thì nói

chứ vàng là con trời

giun và nhậy không soi

mọt vàng; vàng vững

hơn lòng người.

 

Say what you please

Gold is God’s child;

neither worms nor moths eat gold; it

is much stronger

than a man’s heart

 

17. Ngủ đi, cưng ơi

Ta có một bé

gái tên Cleis, con bé

như đóa

hoa vàng

Cả giang sơn

của Croesus,* thêm

trái tim

của hắn

cũng không bằng

con bé con

Croesus (595 BC –547 BC): Vua của nước Lydia, rất giàu vì sống trong một giang sơn có vô số tài nguyên, cho đến khi bị Ba Tư đánh bại trong một trận đại chiến năm 547 BC. Phát minh ra hệ thống tiền tệ trong thế giới Hy Lạp cổ.

Sleep, my darling

I have a small daughter called

Cleis, who is

like a golden

flower

I wouldn’t

take all of Croesus’

kingdom with love

thrown in, for her

 

7. Buổi trưa

Khi mặt đất

sáng ngợp

cái nóng

rơi

trụt thẳng

dế mèn ngút

giọng

ngân

từ cánh

 

At noontime

When the earth is

bright with flaming

heat falling straight down

the cricket sets

up a high-pitched

singing in his wings

 

90. Đối với đám lưu vong

Nghĩ cũng khó

chuyện ăn ở

với

Hòa Bình

 

As for the exiles

I think they had never found you,

Peace, more diffi-

cult to endure!