Sappho
Đinh Từ Bích Thúy chuyển ngữ
Lời Giới Thiệu của Đinh Từ Bích Thúy: Sappho là nữ thi sĩ người đảo Lesbos, nước Hy Lạp, sinh ra vào thế kỷ 7 trước kỷ nguyên Thiên Chúa (630 B.C.- 570 B.C). Bà sống trong thời đại cực kỳ hưng thịnh của văn hóa Hy Lạp (cùng thời với các triết gia và nhà toán học theo trường phái Pythagorea.) Sappho sáng tác rất nhiều thơ, và được trọng vọng đến nỗi Plato gọi bà là "nữ thần nghệ thuật thứ Mười" (sau chín nữ thần của nghệ thuật Hy Lạp được huyền thoại tôn vinh là những nàng con gái bất diệt của thần Jupiter). Tuy vậy, sử gia xưa nay hầu như không ai biết nhiều về đời tư của bà, ngoài những đoạn thơ đứt rời còn sót lại từ những cuộn giấy cổ (papyrus). Vì những đoạn thơ thiếu sót, và nhiều sai lệch trong dịch thuật, Sappho, như Hồ Xuân Hương của Việt Nam và nữ thi sĩ Diệp Tiểu Loan (sinh sống và chết năm 16 tuổi vào khoảng cuối đời nhà Minh ở Trung Hoa), Sappho có nhiều bộ mặt mâu thuẫn. Bà có thể là một kỹ nữ; một tu sĩ/trinh nữ đứng đầu nhóm trinh nữ suốt đời hiến mình vào việc sáng tác nhạc và thờ phụng nữ thần Aphrodite (Venus); một nội trợ có chồng và con gái tên Cleis; hoặc có thể bà cũng là một nhà thơ đồng tính (lesbian) có một "bé cưng" tên là Cleis (vì chữ "bé gái" trong tiếng Hy Lạp cổ có thể hiểu là "con gái" hoặc "người tình nhỏ.") Có người cũng nói về sau Sappho yêu một chàng đánh cá hoặc thủy thủ tên Phaon có giọng hát hay như Trương Chi của Việt Nam. Phaon phụ tình Sappho, nên bà đã nhảy từ một mỏm đá cao xuống biển tự tử.
Những đoạn thơ ngắn (fragments) dưới đây được dịch sang tiếng Việt từ bản tiếng Anh của Mary Barnard (University of California Press: 1958).
Sappho từ đỉnh núi Leukas (Tranh Gustave Moreau)
84. Nếu nhút nhát
Đừng thọc bới
đống gạch vụn
ven biển
If you are squeamish
Don’t prod the
beach rubble
34. Thương nhớ màng trinh
(giọng thứ nhất): Như quả mộc qua chín
rạn trên cành cao chót lọn
chẳng ai hái ai nhòm, hay có
nhòm thì cũng chẳng nhón nhon
(giọng thứ nhì): Như đóa dạ lan hương
trên rặng núi, dầm vập dưới
chân bọn chăn cừu –vết
bầm loang trên đất
Lament for a maidenhead
Like a quince apple
ripening on a top
branch in a tree top
(first voice): not once noticed by
harvesters or if
not unnoticed, not reached
(second voice): Like a hyacinth in
the mountains, trampled
by shepherds until
only a purple stain
remains on the ground
32. Bài ca thứ 2 của những cô phù dâu
(giọng thứ nhất): Trinh ơi
Cái trinh của tao!
Mày tính đi đâu
khi tao đánh mất
mày?
(giọng thứ nhì): Em đi, em đi miết
nơi mà
em sẽ
chẳng bao giờ
quay về
Chị ơi!
Em sẽ chẳng bao giờ
quay về với chị
Chẳng bao giờ!
Bridesmaids’ carol II
(first voice): Virginity O
My virginity!
Where will you
go when I lose you?
(second voice): I’m off to a place I shall
never come back from
Dear Bride!
I shall never
come back to you
Never!
54. Sợ mất cưng
ta chạy le te
như bé gái chạy
sau mẹ.
Afraid of losing you
I ran fluttering
like a little girl
after her mother.
88. Nói gì thì nói
chứ vàng là con trời
giun và nhậy không soi
mọt vàng; vàng vững
hơn lòng người.
Say what you please
Gold is God’s child;
neither worms nor moths eat gold; it
is much stronger
than a man’s heart
17. Ngủ đi, cưng ơi
Ta có một bé
gái tên Cleis, con bé
như đóa
hoa vàng
Cả giang sơn
của Croesus,* thêm
trái tim
của hắn
cũng không bằng
con bé con
Croesus (595 BC –547 BC): Vua của nước Lydia, rất giàu vì sống trong một giang sơn có vô số tài nguyên, cho đến khi bị Ba Tư đánh bại trong một trận đại chiến năm 547 BC. Phát minh ra hệ thống tiền tệ trong thế giới Hy Lạp cổ.
Sleep, my darling
I have a small daughter called
Cleis, who is
like a golden
flower
I wouldn’t
take all of Croesus’
kingdom with love
thrown in, for her
7. Buổi trưa
Khi mặt đất
sáng ngợp
cái nóng
rơi
trụt thẳng
dế mèn ngút
giọng
ngân
từ cánh
At noontime
When the earth is
bright with flaming
heat falling straight down
the cricket sets
up a high-pitched
singing in his wings
90. Đối với đám lưu vong
Nghĩ cũng khó
chuyện ăn ở
với
Hòa Bình
As for the exiles
I think they had never found you,
Peace, more diffi-
cult to endure!