Trích Đoạn những Người Ăn Sen: Thất thủ
[Trích từ chương đầu của thiểu thuyết Những Người Ăn Sen (The Lotus Eaters, St. Martin Press: 2010), http://www.tatjanasoli.com/excerpt.html]
Thất thủ
Tháng Tư 28, 1975
Thành phố lao đao như trong cơn mê. Helen ra phố, vắng tanh. Im vắng đến rợn người. Cấp bách lắm rồi. Lưỡi dao cạo cán dài của ông thợ hớt tóc nằm gọn trong vòng sợi dây da mài dao, trên mặt đất, lưỡi dao lấp loáng ánh nắng. Không cưỡng được, nàng cúi người nhặt nó, e rằng kẻ nào đạp phải sẽ bị đứt chân. Tiếng loảng xoảng ở cuối đường làm gián đoạn tư tưởng của nàng – lũ chó đánh ngã mấy cái thùng rác – không nhìn nàng với tay nhặt lấy con dao cạo. Rụt tay về, một giọt máu đỏ chóe tuôn ra trên ngón tay nàng. Rủa thầm mình ngu xuẩn, nàng đá lưỡi dao cạo, cả sợi dây da của nó, vào lề đường và vội vã tiếp tục. Vì im vắng bất thường nên Helen nghe thấy tiếng khóc của con bé. Tiếng gào của nó nghe chói tai, đứt quãng, bướng bỉnh, bay cao, đơn độc và buồn bã dội vào những căn nhà lầu, len lỏi xuyên qua không gian, vang vang khắp nơi một nỗi tủi hờn. Helen băng qua con hẻm vòng quanh một góc đường nhìn thấy một con bé chừng ba bốn tuổi, khó đoán tuổi vì nó quá gầy gò thiếu ăn, đứng dựa vào cánh cửa một quán rượu được chắn khóa. Mặt và tóc nó ướt đẫm vì cố gắng khóc. Con bé mặc cái áo vải màu vàng quá khổ, không quần, không giày. Đất cáu nghịt chung quanh mấy ngón chân.
Cảnh tượng đáng thương này đang cầu khẩn được chụp. Helen ngập ngừng, hy vọng là có người nào đó xuất hiện ở cánh cửa để cứu con bé. Nàng chỉ còn có vài ngày hay vài giờ trên đất nước này.
Nín thở, con bé loạng choạng vài bước tới gần cạnh lề đường, mắt ngấn đầy nước, vào lúc một người đàn ông chạy xe đạp như bay ở góc đường, tốc độ như điên cuồng, xắn vào lề suýt tông vào người con bé. Không suy nghĩ Helen nhoài người ra nắm cánh tay kéo con bé lại, rồi nói với nó bằng tiếng Việt rất sành sõi: “Bé ơi, mẹ bé đâu rồi?”
Con bé không nhìn nàng, thân người nó run từng chập theo tiếng khóc. Cổ Helen như nghẹn lại. Ngừng lại như thế này là một điều rất sai lầm. Nàng đã tự hứa vào những ngày cuối cùng nàng sẽ chẳng dính líu vào những chuyện như thế này. Cả hai chiều phố đều vắng tanh. Không một người đàn bà nào tiến đến gần nàng và đứa bé.
Mệt mỏi, Helen quỳ gối xuống ngang tầm mắt của đứa bé. Dúi đầu, nó quàng hai tay ôm cổ Helen. Nó bớt khóc khi nghe tiếng dỗ dịu dàng.
“Bé tên gì, cưng?”
Không trả lời.
“Tôi mang em về nhé? Nhà bé ở đâu? Mẹ đâu? Em ở chỗ nào?
Sau phút nghỉ ngơi, đứa bé càng khóc khỏe hơn, nước mắt mới toanh.
Chẳng có hành động tốt nào mà không phải trả giá. Cái túi chứa máy ảnh cồng kềnh trì xuống nặng nề. Khi nàng bế đứa bé đi xuống đi lên con phố để gợi sự chú ý, cái túi đong đưa cạ vào hông nàng. Nàng cởi dây quai quàng trên vai đặt túi máy ảnh xuống đất, lầm bầm tự rủa mình: Mi đang làm cái quái gì thế? Mi đang làm cái quái gì thế? Mi đang làm cái quái gì thế? Đứa bé trông thế mà nặng không ngờ, mặc dù Helen có thể cảm thấy xương sườn và xương vai của nó nhô ra nhọn hoắt. Hai chân con bé quặp ngang hông nàng nhớp nháp và mùi nước tiểu khai nồng lên mũi nàng.
Nàng mất kiên nhẫn. “Tôi phải đi, cưng ạ. Mẹ đâu rồi?”
Nàng dập dình con bé trong tay bồng để dỗ cho nó nín khóc và đi tới đi lui. Đầu óc nàng không mấy tỉnh táo, tại sao nàng lại lãng phí những giờ quí báu của nàng, dính líu với đứa bé giờ này, trong khi trước kia nàng đã từng làm ngơ với hằng trăm trẻ em đang lúc tuyệt vọng? Nhưng nàng nghe tiếng khóc của con bé quá rõ ràng. Có phải đây là một cái điềm? Điềm nàng đang mất lý trí thì đúng hơn, Linh sẽ nói như thế.
Một thiếu phụ vội vã băng qua ngã tư, liếc nhìn Helen và con bé rồi quay chỗ khác.
Trại chứa trẻ mồ côi đã đầy cứng. Nàng có nên mang con bé về nhà không? Một khi nàng và con bé rời góc phố này, con bé sẽ là trách nhiệm của nàng. Nàng có nên mang con bé cùng với Linh rời khỏi nơi đây? Nàng có ngừng lại để suy nghĩ chưa? Đây có phải là cạm bẫy không? Bẫy của ai? Đây có phải là thử thách? Cái gì thử thách?
Helen vuốt tóc con bé, bực dọc. Nó có gương mặt trái xoan, lỗ tai như hai vỏ sò nhỏ và xinh xắn. Chỉ cần được tắm sạch sẽ và mặc cho cái áo đẹp nó sẽ rất đáng yêu. Mười, mười lăm phút trôi qua. Cái ý nghĩ rằng đây là một cái điềm báo trước càng lúc càng có vẻ ngu xuẩn hơn. Không một mạng người, ngoại trừ tiếng súng vọng lộp bộp rất xa. Helen cân nhắc chuyện đặt đứa bé xuống. Chắc chắn là gia đình con bé ở gần đây, hẳn là đang tìm kiếm nó. Ở với con bé thêm vài phút chẳng nguy hại gì. Nói cho cùng việc này không phải là trách nhiệm của nàng. Tuy nhiên khi nàng quỳ gối đặt con bé xuống đất, nó lại vòng tay ôm chặt lấy cổ nàng, và Helen, chịu thua, lại loạng choạng cố đứng lên. Tất cả mọi chuyện đều sai lầm, một nhầm lẫn nghiêm trọng. Đây là chứng cớ của sự thất bại của nàng. Linh có lẽ đang rất là lo lắng, và rất có thể lại đi tìm nàng.
Helen cúi người quờ quạng tìm dây quai của cái túi chứa máy ảnh, quàng lên vai bên kia để cân bằng sức nặng. Có lẽ đây đúng là một cái điềm. Chừng như điên rồ, nhưng nàng biết phải làm gì đây ngoài việc bế đứa bé theo?
Đi được nửa con phố, có tiếng đàn bà gọi to phía sau nàng. Helen quay lại nhìn thấy một người đàn bà không có nét gì đặc sắc, mặt tròn, môi nứt nẻ vội vàng tiến đến hướng của nàng.
“Chị là mẹ của cháu?” Helen hỏi, cảm thấy có lỗi. “Tôi không có ý định bắt cháu đi-”
Người đàn bà giật đứa bé ra khỏi tay của Helen, mắt gườm gườm. Con bé khóc ti tỉ khi bị mẹ nó phết vào chân và mắng.
“Cháu không biết nói cho tôi biết nhà nó ở đâu,” Helen phân bua.
Nhưng người mẹ xoay người không thèm nhìn và quay quắt bỏ đi. Con bé nhìn qua vai của người mẹ, đôi mắt đen, đặc quánh, không biểu lộ điều gì. Thêm vài bước nữa hai mẹ con quẹo khỏi góc phố, biến mất.
Trong phút chốc Helen cảm thấy mình bị ngược đãi, nhơ nhớ cái sức nặng trên hông nàng và đôi chân nhớp nháp, nhưng cảm giác đó tan biến đi. Tại sao người mẹ lại hơ hóng bỏ bê đứa con như thế? Nàng thấy phiền vì chẳng được cám ơn hay ít ra nhìn thấy lòng tốt của nàng. Tuy nhiên loại bỏ được cái gánh nặng tạm thời ấy, nàng cảm thấy phấn khởi trở lại. Những viễn ảnh mà đứa bé có thể gây ra đã biến mất vào quá khứ. Tốt nhất là nàng nên chấn chỉnh lại. Nàng nhặt cái túi lên, nhìn đồng hồ, và chạy.
.
bài đã đăng của Tatjana Soli
Cảm ơn Huynh Đệ đã góp ý. Trong bản tin văn học giới thiệu hai quyển Matterhorn và The Lotus Eaters và giải Pulitzer tôi có giải thích điển tích này; tôi nghĩ mới đây thôi nên độc giả có lẽ cũng còn nhớ.
Vả lại tôi quan niệm tác giả đã có công dùng một ẩn dụ thì tôi không nên phơi bày chìa khóa dễ dàng quá. Tôi nghĩ đọc một tác phẩm văn học (dù chỉ là một trích đoạn) thì cũng như ăn cua vậy, cua hấp hay cua rang muối rang me gì cũng thế; người ăn cua phải lột yếm, bẻ càng, kẹp cắn, mút tay thì mới thấy ngon, chứ có mấy ai mua cua hộp về lấy thìa xúc ăn đâu. Người đọc thắc mắc về ẩn dụ, suy nghĩ và tìm tòi thì sẽ thấy thú vị hơn. Vả lại có thiếu sót sai trái thì mới có người bình luận và chỉ bảo dùm. Toàn hảo quá không ai nói đến mình thì mất vui.
Góp ý: Lotus Eaters không phải là “người ăn sen” Da Màu và Nguyễn Thi Hải Hà nên đính chính vi: Lotus-Eaters là tên gọi một giống thổ dân ở Phi châu và cũng được đặt tên cho ba binh sĩ dưới quyền chỉ huy của Odysseus trong đoàn quân viễn chinh khi dừng chân ở một xứ lạ đã được thổ dân cho ăn một thứ trái cây rất ngon ngọt, nhưng sau khi ăn họ đã quên hết mọi chuyện và không muốn cùng đồng đội trở về nên Odysseus phải bỏ họ lại. Chuyện này lấy từ chương IX quyển Odyssey một thiên trường ca cổ Hy Lạp bất hủ của Homer.