Bài thơ “Ta Bay Đi Như Hạt Bồ Công Anh” (“I Fly Away in the Shape of a Dandelion Seed”) của Vasyl Holoborodko nằm trong tuyển tập Words for War: New Poems from Ukraine (Boston: Academic Studies Press, 2017), ed. Oksana Maksymchuk & Max Rosochinsky, phản ảnh cuộc chiến giữa Ukraine và Nga, đã nẩy mầm vào cuối năm 2013 và vẫn kéo dài cho đến ngày hôm nay.

Cuộc khủng hoảng bắt đầu vào ngày 21 tháng 11 năm 2013, khi tổng thống lúc đó là Viktor Yanukovych, với khuynh hướng theo Nga, đã đình chỉ việc tiến tới một hiệp ước thương mại với Liên minh Châu Âu, dẫn đến hàng loạt cuộc biểu tình phản đối của nhóm ủng hộ Châu Âu – các sự kiện được gọi là “Euromaidan” hay “Cách mạng về nhân phẩm.” Tình trạng trở nên căng thẳng, với những xô xát đẫm máu, nền kinh tế suy sụp, và trường học đóng cửa. Quốc hội Ukraine sau đó đã luận tội Yanukovych vào ngày 22 tháng 2 năm 2014. khi Yakunovych kêu là bị đảo chính và chạy thoát sang Nga, các lực lượng quân sự Nga, theo lệnh Putin, đã dùng lý do này để tiến vào Crimea. Một cuộc trưng cầu dân ý tại khu vực tự trị Crimea với sự tham dự của một số cư dân người Ukraine theo Nga đã được tổ chức và Crimea bị Nga sáp nhập vào ngày 18 tháng 3 năm 2014. Cuộc chiến ở miền Đông Ukraine từ đó kéo dài, giữa người dân Ukraine muốn duy trì sự độc lập của Ukraine và các lực lượng theo Nga hoặc bị Nga điều khiển. Những thỏa thuận ngưng chiến đã xảy ra từ thời điểm 2014 nhưng chỉ là chuyện tạm thời hay nghiêng nhiều về hình thức, do vấn nạn “phân tâm” của Ukraine, với biên giới luôn luôn biến chuyển bởi những thế lực chính trị bao vây, nên văn hóa, bản sắc và ngôn ngữ Ukraine vẫn bị dằng co/chi phối từ thời của Nikolai Gogol và Taras Shevchenko, và trước đó nữa.

Qua phần đông những bài thơ được chọn cho tuyển tập Words for War, chiến tranh thật ra không hẳn là tâm điểm mà giống như bệnh ung thư, hay làn gió độc, tràn lan và làm mọi thứ trong không gian Ukraine thành nhòe nhoẹt, hoặc biến hóa thành những điều lạ lùng khác, như sự chạy trốn của cư dân biến thành chim hồng tước, trong khi nỗi đe dọa, sự bất an, biến thành lũ mèo hoang.
– Đinh Từ Bích Thúy

 

 

Từ nơi này chẳng ai đáp máy bay để tản cư
Mà phải tự biết bay.
Mèo trong nhà, bao nhiêu là mèo,
đàn đúm kéo về từ khắp xóm
(sao chúng đánh hơi được chuyện ta sắp bay xa?)
không phải mèo ta mà là lũ mèo hoang
Cứ như không có chuyện mèo nhà thành mèo hoang.
Mèo như điều cảnh báo và đe dọa cho chim là
chuyện ta bay xa
Mèo lăm lẳm nhìn nốt đỏ trên ngực ta
tâm điểm của chim hồng tước
làm ta phải tháo chạy như hạt bồ công anh:

Ta như hạt bồ công anh bỏ nhà bỏ cửa
đi tìm không gian thêng thang rộng mở
rời khuôn vườn và dãy phố thân yêu
Chơi vơi theo hướng bay xa thật xa
Những trận gió sẽ cuốn ta xa
quả xa là xa.

 

*Đinh Từ Bích Thúy dịch từ bản Anh ngữ của Svetlana Lavochkina

 

I Fly Away in the Shape of a Dandelion Seed

I know that from here you cannot escape by plane —
you have to be able to fly on your own.
Cats in the house, so many cats,
gathered from the whole neighborhood
(how did they catch a whiff of my departure?)
not our cats but feral cats,
although there is no such a thing as a cat gone wild.
Cats as a warning and threat to my flight
as a bird,
they notice a red spot on my chest
like a linnet’s,
so I’m forced to take flight in the form of a dandelion seed:
I leave the house in search of wide open spaces,
past my garden and into the street
and float toward
a direction very remote —
now the wind gusts will
carry me away, away!

*Translated from the Ukrainian by Svetlana Lavochkina