Trang chính » Chống Kỳ Thị/Chống Bạo Lực, Dịch Thuật, Sáng Tác, Song ngữ, Thơ xuôi Email bài này

Tạo Chỗ / Making Room


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 10.07.2020

 

people on train 02

 

29 tháng Bảy – 18 tháng Tám / Tạo Chỗ
Kịch bản cho Truyện Công Cộng trình diễn tại Bảo Tàng Viện Hammer, UCLA

Đây là bài thơ xuôi duy nhất trong Phần VI của tác phẩm Cittizen mà nhà thơ Claudine Rankine chỉ dùng một ngôi thứ hai (you), ám chỉ you lúc nào cũng là một phần của câu chuyện và như vậy cũng là nhân chứng hoặc người phải chịu một phần trách nhiệm cho những bất công trong xã hội. Như những bài thơ khác trong tác phẩm, tâm trạng bị kỳ thị không cần phải được nêu lên đích thị, mà được thể hiện gián tiếp qua tình thế, sự im lặng và cách tác giả xử dụng ngôn ngữ.*

 

***

Tạo Chỗ

 

Trên xe lửa, người đàn bà đứng, làm cho bạn nghĩ rằng không còn chỗ ngồi nào nữa. Vậy mà, thật ra, còn một chỗ. Bà ấy đang sửa soạn xuống ga sắp đến chăng?[1] Không phải, bà thà đứng trọn đường đến ga Union.

Cái chỗ ngồi trống kế bên người đàn ông cũng giống như một khoảng khắc im lặng trong cuộc đối thoại mà bạn bất chợt vội vàng muốn lấp đầy. Bạn bước qua nỗi sợ của người đàn bà, một nỗi sợ mà bà ta muốn chia sẻ. Bạn mặc kệ nỗi sợ của bà ta.

Người đàn ông không hề có một phản ứng gì khi bạn ngồi xuống vì ông quen thuộc với cái chỗ ngồi trống này hơn bạn nhiều. Đối với ông ấy, bạn tưởng tượng, nó giống như hơi thở hơn là nỗi ngạc nhiên; ông đã phải suy nghĩ về nó nhiều lắm đến nỗi điều đó không còn có thể gọi là một suy nghĩ nữa.

Khi một hành khách khác rời chỗ ngồi của họ và người đàn bà lúc nãy đứng nhưng bây giờ ngồi xuống chỗ đó, bạn liếc mắt nhìn người đàn ông. Ông ấy đang chăm chú nhìn ra những khoảng tối dường như mịt mùng bên ngoài khung cửa sổ.

Bạn ngồi kế người đàn ông này trên xe lửa, xe buýt, trên máy bay, trong phòng chờ đợi, tất cả những nơi chốn mà ông ấy có thể bị mọi người chung quanh chối bỏ. Bạn đặt thân mình xuống gần nơi đó, kế bên đó, song song, bên trong đó.

Bạn không nói gì trừ khi ai nói gì với bạn. Thân thể bạn đàm thoại với khoảng không gian bạn đang chiếm đóng và bạn cố gắng lấp đầy khoảng trống đó mặc dù đây là khoảng không gian thuộc về thân thể người đàn ông đang ngồi kế bên bạn, chứ không phải thuộc về bạn.

Khi người đàn ông bước đi không gian đó cũng đi theo với ông. Nếu ông ấy rời khỏi chỗ ngồi trước khi đến ga Union thì bạn sẽ chỉ là một người đang ngồi ghế trên xe lửa. Bạn sẽ không còn chống chọi với chiếc ghế trống lúc nào ở đâu tại sao khoảng không gian đó không mất đi ý nghĩa của nó.[2]

Bạn tưởng tượng nếu người đàn ông ấy nói chuyện với bạn ông sẽ nói, không sao đâu, tôi không sao đâu, anh/chị không cần phải ngồi đây. Bạn không cần phải ngồi, nhưng bạn ngồi và nhìn xuyên qua ông ấy vào vùng bóng tối chiếc xe lửa đang chạy qua. Một đường hầm.

Trong bóng tối, bạn có thể nhìn kỹ ông ấy. Ông ấy có cảm thấy bạn đang nhìn ông ấy không? Bạn nghi là có. Nghi ngờ có nghĩa là gì? Nghi ngờ làm được việc gì?

Chiếc áo choàng vải mềm màu xanh xám của bạn chạm vào tay áo ông ấy. Bạn đang ngồi vai so vai với ông mặc dù nếu đứng lên thì bạn có thể cảm thấy bóng ông ấy đổ lên người bạn. Bạn ngồi đây để chỉnh sửa ai cho ai?[3] Bạn xóa bỏ ý nghĩ đó. Và có lẽ điều đó cũng đã quá trễ.

Có lẽ điều đó luôn luôn quá trễ hoặc quá sớm. Chiếc xe lửa chạy quá nhanh để mắt bạn điều chỉnh kịp với những gì bên kia người đàn ông, cánh cửa sổ, con đường hầm lót gạch, vùng tối trơn nhẫy của nó. Thỉnh thoảng một ánh đèn sáng trắng chớp ngang qua như âm thanh bị đày ải.

Từ bên kia lối đi đường rầy căn phòng hải cảng thế giới,[4] một người đàn bà hỏi một người đàn ông ngồi ở hàng ghế trước mặt nếu ông ấy có chịu phiền đổi chỗ hay không. Bà ấy muốn ngồi chung với con gái hay con trai của bà. Bạn nghe nhưng bạn không nghe. Bạn không thấy.

Ngay lúc đó người đàn ông ngồi kế bạn quay qua bạn. Và giống như từ trong đầu bạn bạn đồng ý rằng nếu có ai hỏi bạn chuyển chỗ thì bạn sẽ nói với họ rằng bạn đang đi chung với người nhà của bạn.

_____________________________________

Phụ Chú**:

[1] Người đàn bà đứng trên xe lửa tuy còn chỗ trống chỉ vì bà không thích ngồi cạnh người đàn ông da đen, tuy màu da của ông không được tác giả nêu lên, mà chỉ được độc giả hiểu ngầm.

[2] Khi người đàn ông rời khỏi toa xe lửa, người ngồi bên cạnh ông mới nhận ra rằng không có sự hiện diện của ông, thì cái ghế trống mới trở thành vô nghĩa/vô tư/vô can/khách quan, còn trước đây nó bị phủ trùm bởi ẩn dụ của sự kỳ thị màu da, qua hành động của người phụ nữ lúc nãy không muốn ngồi gần ông.

[3] Bạn/you, khi quyết định ngồi gần người đàn ông, tự hỏi có phải hành động của mình là phản ứng tự nhiên hay là một hành động chính trị trong cách muốn biểu tỏ sự đoàn kết với người da đen. “Chỉnh sửa” được dịch từ repair, cũng có thể hiểu là hành động phục hồi (xuất xứ từ chữ reparation) qua công lý và luật pháp, đền đáp lại mọi bất công mà người Mỹ da đen đã phải hứng chịu từ quá khứ.

[4] “Từ bên kia lối đi đường rầy căn phòng hải cảng thế giới”—nên để ý là những không gian này không bị chia cách bởi những dấu phẩy, vì chúng biểu hiện cho không gian đoàn kết, trong khi ở đoạn 5 bên trên, “Bạn ngồi kế người đàn ông nầy trên xe lửa, xe buýt, trên máy bay, trong phòng chờ đợi, tất cả những nơi chốn mà ông ấy có thể bị mọi người chung quanh chối bỏ” với những dấu phẩy biểu hiện cho sự chia rẽ, bị đày ải, chối bỏ. 

(* **Đinh Từ Bích Thúy giới thiệu và phụ chú bản dịch của Nguyễn Nhân Trí)

 

***

Dan Sully, Night Bus 01 (2012)

 

Making Room
July 29-August 18, 2014 /Making Room
Script for Public Fiction at Hammer Museum

On the train the woman standing makes you understand there are no seats available. And, in fact, there is one. Is the woman getting off at the next stop? No, she would rather stand all the way to Union Station.

The space next to the man is the pause in a conversation you are suddenly rushing to fill. You step quickly over the woman’s fear, a fear she shares. You let her have it.

The man doesn’t acknowledge you as you sit down because the man knows more about the unoccupied seat than you do. For him, you imagine, it is more like breath than wonder; he has had to think about it so much you wouldn’t call it thought.

When another passenger leaves his seat and the standing woman sits, you glance over at the man. He is gazing out the window into what looks like darkness.

You sit next to the man on the train, bus, in the plane, waiting room, anywhere he could be forsaken. You put your body there in proximity to, adjacent to, alongside, within.

You don’t speak unless you are spoken to and your body speaks to the space you fill and you keep trying to fill it except the space belongs to the body of the man next to you, not to you.

Where he goes the space follows him. If the man left his seat before Union Station you would simply be a person in a seat on the train. You would cease to struggle against the unoccupied seat when where why the space won’t lose its meaning.

You imagine if the man spoke to you he would say, it’s okay, I’m okay, you don’t need to sit here. You don’t need to sit and you sit and look past him into the darkness the train is moving through. A tunnel.

All the while the darkness allows you to look at him. Does he feel you looking at him? You suspect so. What does suspicion mean? What does suspicion do?

The soft gray-green of your cotton coat touches the sleeve of him. You are shoulder to shoulder though standing you could feel shadowed. You sit to repair whom who? You erase that thought. And it might be too late for that.

It might forever be too late or too early. The train moves too fast for your eyes to adjust to anything beyond the man, the window, the tiled tunnel, its slick darkness. Occasionally, a white light flickers by like a displaced sound.

From across the aisle tracks room harbor world a woman asks a man in the rows ahead if he would mind switching seats. She wishes to sit with her daughter or son. You hear but you don’t hear. You can’t see.

It’s then the man next to you turns to you. And as if from inside your own head you agree that if anyone asks you to move, you’ll tell them we are traveling as a family.

Originally published in Citizen: An American Lyric (Graywolf Press, 2014). Copyright © by Claudia Rankine

bài đã đăng của Claudia Rankine


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)