Trang chính » Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 23, Dịch Thuật, Sáng Tác, Song ngữ, Thơ Email bài này

Giao khúc chết

1 bình luận ♦ 27.01.2007

 

Paul Celan tên thật là Paul Antschel, sanh năm 1920 ở Czernowitz, vùng đât Bukovina (giữa Romania và Ukraine). Cha mẹ là người Do Thái, nói tiếng Đức, nên tiếng mẹ đẻ của ông là cũng ngôn ngữ của dân tộc chèn ép ông sau này trong Thế Chiến II. Ông là một nhà thơ không những khốn đốn với kinh nghiệm sống sót từ cuộc Holocaust, mà còn phải bị dằn vặt việc dùng ngôn ngữ Đức để diễn đạt đời sống mình.

Ông được xem như là một trong những người “may mắn” trong cuộc Holocaust. Đêm 27/6/1942, khi cha mẹ ông bị lùa bắt chung với nhiều người khác, ông đang ngủ lại nhà một người bạn. Khi ông trở về nhà sáng hôm sau, ông tìm thấy nhà đã bị niêm và cha mẹ ông không còn đó nữa. Họ bị bắt, đưa tới một trại tập trung lao động vùng Đông Ukraine, sau này mất ở đây. Celan sau cũng bị bắt đi làm lao động ở Romania, nhưng không hề bị giam trong Auschwitz hay trại chết (death camp) nào khác. Suốt đời, ông không qua được mặc cảm tội lỗi là đã không làm hết sức mình để cứu cha mẹ khỏi bị bắt giam.

Sau chiến tranh, ông sống tạm một thời gian ở Bucharest và Vienna, trước khi định cư ở Pháp năm 1948. Năm 1952, ông lập gia đình với Gisèle Lestrange. Celan có tính dễ chịu, nhiều bạn bè, nhưng như nhiều người sống sót được sau Holocaust, ông luôn bị khổ ám. Nhiều lần, nhất là những năm trước khi mất, ông phải đi chữa bệnh trầm cảm, kể cả phải dùng điện sốc. Sau khi ly thân vợ, cộng với bệnh tâm trí, ông tự tử trong sông Seine năm 1970, chưa tới 50 tuổi. Trên bàn làm việc, ông để lại một bản thơ của Holderlin, mở ra nơi một đoạn có gạch dưới: ‘Đôi khi, thiên tài này trở tối và chìm xuống vào giếng đắng trong tâm”.

Bài thơ Todesfuge (Giao khúc chết), viết lúc ông còn trẻ, 24 tuổi, được xem như một trong những bài thơ khá nhất viết về Thế chiến II. Bài thơ kể lại chuyện một người cai trại giam bắt một số tù nhân Do thái hòa nhạc trong lúc số còn lại đào đất chôn những người tù đã chết. Với những câu thơ mang một nhạc tính thô thiển, lẫn với thể nhạc fugue (thể nhạc này gần như toàn mỹ dưới nhà soạn nhạc người Đức JS Bach), Celan nhấn mạnh được tính siêu thực về kinh nghiệm sống của dân Do thái qua Thế chiến II. (viết theo tài liệu từ everything2.com)

Giao Khúc Chết
Sữa đen từ vỡ sáng chúng tôi uống lúc chiều

chúng tôi uống giữa trưa và sáng chúng tôi uống ban đêm

chúng tôi uống và uống

chúng tôi đào nấm mồ trong trời rộng đủ chỗ để nằm

Người đàn ông trong căn nhà hắn giỡn chơi với rắn và hắn viết

hắn viết khi tối trời gởi về xứ Đức tóc vàng Margarete[1] của ngươi

hắn viết và bước ra khỏi nhà những vì sao lấp lánh hắn huýt gió gọi đám chó đến gần

hắn huýt gió gọi đám Do-thái xếp hàng đào nấm mồ trong đất

hắn ra lệnh cho chúng tôi lên đàn hát và bắt đầu điệu múa
Sữa đen từ vỡ sáng chúng tôi uống mi ban đêm

chúng tôi uống mi sáng và giữa trưa chúng tôi uống mi lúc chiều

uống mi uống mi

Người đàn ông trong căn nhà hắn giỡn chơi với rắn và hắn viết

hắn viết khi tối trời gởi về xứ Đức tóc vàng Margarete của ngươi

tóc tro Shulamith[2] của ngươi chúng tôi cào nấm mồ trong trời rộng đủ chỗ ngươi nằm

Hắn quát tháo mày kia xắn sâu hơn vào đất và mày nọ mày hát mày đàn

hắn kéo gậy sắt từ lưng quần hắn vung lên mắt hắn màu xanh

mày kia xắn sẻng sâu hơn và mày nọ đàn tiếp cho màn múa nhảy
Sữa đen từ vỡ sáng chúng tôi uống mi buổi tối

chúng tôi uống mi giữa trưa và sáng chúng tôi uống mi lúc chiều

uống mi uống mi

người đàn ông trong căn nhà tóc vàng Margarete của ngươi

tóc tro Shulamith của ngươi hắn giỡn chơi với rắn

Hắn quát tháo đàn nhạc chết du dương hơn Chết là chúa trùm từ Đức

hắn quát tháo kéo sợi đó sầu hơn tụi mày bay lượn lên trời như khói

cào nấm mồ trong mây rộng đủ chỗ tụi mày nằm
Sữa đen từ vỡ sáng chúng tôi uống mi buổi tối

chúng tôi uống mi giữa trưa Chết là chúa trùm từ Đức

chúng tôi uống mi buổi chiều buổi sáng chúng tôi uống và uống

Chết là chúa trùm từ Đức mắt hắn màu xanh

hắn bắn ngươi với đạn chì hắn nhắm ngang tầm và chuẩn

người đàn ông trong căn nhà tóc vàng Margarete của ngươi

hắn săn chúng tôi với chó hắn cho chúng tôi một nấm mồ trong trời

hắn giỡn chơi với rắn và mơ màng Chết ein Meister[3] aus Deutschland
của ngươi goldenes Haar Margarete
của ngươi aschenes Haar Shulamith

Nguyên tác: “Todesfuge” (Deathfugue), thơ của Paul Celan

vi lãng chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của John Felstiner

Chú thích:
[1] Margareta là tên một nhân vật chính trong truyện của Faust và thơ của Goethe

[2] Shulamith là quận chúa Do Thái trong Bài Ca Solomon (Song of Solomon) trong Cựu Ước

[3] Chúa trùm: dịch từ chữ “Meister”, một từ mang nhiều nghĩa (Thượng Đế, Jesus, giáo sĩ Do thái, giáo viên, quán quân, thủ lĩnh, chủ nhân, thạc sĩ, cai trại, nhạc trưởng, v.v.)

 


Deathfugue

Black milk at daybreak we drink it at evening
we drink it at midday and morning we drink it at night
we drink and we drink
we shovel a grave in the air there you won’t lie too cramped
A man lives in the house he plays with his vipers he writes
he writes when it grows dark to Deutschland your golden hair Margeurite
he writes it and steps out of doors and the stars are all sparkling
he whistles his hounds to come close
he whistles his Jews into rows has them shovel a grave in the ground
he orders us strike up and play for the dance

Black milk of daybreak we drink you at night
we drink you at morning and midday we drink you at evening
we drink and we drink
A man lives in the house he plays with his vipers he writes
he writes when it grows dark to Deutschland your golden hair Margeurite
your ashen hair Shulamith we shovel a grave in the air there you won’t lie too cramped
He shouts jab this earth deeper you lot there you others sing up and play
he grabs for the rod in his belt he swings it his eyes are blue
jab your spades deeper you lot there you others play on for the dancing

Black milk of daybreak we drink you at night
we drink you at midday and morning we drink you at evening
we drink and we drink
a man lives in the house your goldenes Haar Margeurite
your aschenes Haar Shulamith he plays with his vipers
He shouts play death more sweetly Death is a master from Deutschland
he shouts scrape your strings darker you’ll rise then in smoke to the sky
you’ll have a grave then in the clouds there you won’t lie too cramped

Black milk of daybreak we drink you at night
we drink you at midday Death is a master aus Deutschland
we drink you at evening and morning we drink and we drink
this Death is ein Meister aus Deutschland his eye it is blue
he shoots you with shot made of lead shoots you level and true
a man lives in the house your goldenes Haar Margarete
he looses his hounds on us grants us a grave in the air
he plays with his vipers and daydreams der Tod is ein Meister aus Deutschland

dein goldenes Haar Margarete
dein aschenes Haar Shulamith


(Translated from the German by John Felstiner)

bài đã đăng của Paul Celan


1 bình luận »

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)