Trang chính » Biên Khảo, Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 21, Dịch Thuật, Sang Việt ngữ, Tiểu luận Email bài này

Vẫn chỉ là đàn bà?

0 bình luận ♦ 13.01.2007

 

vi lãng chuyển ngữ

“Ain’t She Still a Woman?”

bell hooks: tên thật là Gloria Jean Watkins, sinh 1952, người nữ da đen tranh đấu cho nữ quyền, chỉ trích “chế độ phụ hệ tư bản da-trắng-ưu-việt” (white supremacist capitalist patriarchy, bà đặt ra trong quyển Talking Back: Thinking Feminist, Thinking Black). Làm giáo sư Anh văn, dạy học ở Đại học Southern California, Đại học Yale, và City College ở New York. Tên viết của bà, bell hooks, lấy từ tên của ngoại cố của bà, để tán dương di sản nữ phái, không viết hoa vì theo bà, “điều quan trọng từ những sách của tôi, là nội dung trong đó, chứ không phải ai là người viết.”

 

Những người da không-đen, có tư tưởng tiến bộ – trong đó có không ít người da trắng – thường không lên tiếng thách thức việc đàn ông da đen ủng hộ chế độ phụ hệ, mặc dầu họ không chấp nhận sự kỳ thị giới tính từ những nhóm nam phái khác. Trong những cộng đồng da đen, và đặc biệt là những cộng đồng nghèo khó, họ thường có lòng ngờ vực và không xem trọng phong trào tranh đấu nữ quyền. Đa số vẫn tiếp tục mơ ước về một cuộc nâng cao chủng tính, trong đó họ dành ưu tiên cho những nhu cầu của đàn ông, và chấp nhận những ý niệm cố định về vai trò nam nữ. Do đó, khi những người da đen, cả nam lẫn nữ, lên tiếng chỉ trích định kiến và tìm cách dẹp phá chế độ phụ hệ trong đời sống dân da đen, họ không nhận được bao nhiêu ủng hộ.

Mặc dầu tư tưởng phụ hệ có nhiều sai lầm và gặp thất bại trong thực tế, nhiều người da đen vẫn tiếp tục giữ chặt quan niệm rằng một phụ hệ chế có đạo đức sẽ chữa lành những vết thương. Phụ hệ chế càng ngày càng được xem như một giải pháp cho sự khủng hoảng tập thể trong cuộc sống, cả riêng và công, của dân da đen.

Dẫu đã có nhiều người tranh đấu cho nữ quyền lên tiếng phê bình về luận lý phụ hệ chủng tộc – một luận lý cho rằng đàn ông da đen đã phải chịu đựng nhiều công kích tồi tệ từ phong trào da-trắng-ưu-việt và sự kỳ thị chủng tộc vì họ không có được cơ hội làm đàn ông “thật” (nghĩa là, người cấp dưỡng và bảo hộ, trong ngôn ngữ phụ hệ) – đa số người da đen vẫn cứ tin rằng chế độ gia đình phụ hệ vững chắc sẽ xoa dịu những vết đau gây ra bởi thành kiến về chủng tộc và giai cấp. Thật ra, nhiều người vẫn bám víu vào lý luận hoang đường này bởi vì xã hội bên ngoài sẽ thấy dễ dàng hơn nếu họ ủng hộ ý niệm về một người đàn ông da đen, rộng lượng, thống trị gia đình, thay vì phải ủng hộ những cuộc cách mạng văn hóa hầu xóa bỏ sự bóc lột về giai cấp, chủng tộc và nam nữ.

Nhiều người da đen cũng hiểu rằng một gia đình da đen, theo phụ hệ, với hai cha mẹ, thường sẽ khấm khá hơn một gia đình mẫu hệ, với chỉ một mẹ nuôi nấng. Do đó, để giải quyết vấn đề trong những khủng hoảng nghiêm trọng, không có gì ngạc nhiên khi thấy rằng những biện pháp tạo dựng lên một môi trường văn hóa, nhằm đề xướng và duy trì phụ hệ chế trong các gia đình dân da đen, được xem như là một chính sách thực tế hơn hết.

Đương nhiên lý luận đó có vẻ hợp lý chỉ vì chúng ta chưa nhận xét kỹ cuộc khủng hoảng đó dưới ống kính phân giải giai cấp. Chẳng hạn: nhiều người đàn ông da đen, bảo thủ, đã nói về sự cần thiết việc họ phải gánh vác lấy trách nhiệm kinh tế cho gia đình, và từ chối sự giúp đỡ xã hội từ chính phủ. Tuy nhiên họ lại không đả động gì về làm cách nào tạo ra công ăn việc làm để những người, muốn là kẻ cấp dưỡng và bảo hộ, này có thể chăm sóc đến sự sung đủ vật chất cho gia đình họ.

Những người, nam lẫn nữ, da đen theo tư tưởng nữ quyền không thể nhấn mạnh hơn nữa, rằng chế độ phụ hệ sẽ không xoa dịu được vết đau của chúng ta. Chúng ta có thể bắt đầu thay đổi cuộc sống hàng ngày của mình, trong một cách tích cực và chủ yếu, bằng cách xác định sự bình quyền về phái tính, và từ đó, một chung nhập hỗ trợ lẫn nhau, cùng chia sẻ tài nguyên về vật chất lẫn tinh thần. Trong khi điều cốt yếu là trẻ em da đen phải được dạy dỗ sớm về việc gánh lấy trách nhiệm cho đời sống riêng họ sau này, chúng phải được chỉ dạy về kỷ luật và cần mẫn – những bài học quan trọng này không cần phải lệ thuộc vào những chế độ cưỡng bức độc đoán, đòi buộc sự phục tùng thụ động.

Trong khi phong trào nữ quyền đã thay đổi một cách căn bản bản chất văn hóa của xã hội da trắng, về cách người da trắng sống trong gia đình và nơi làm việc, sự gia nhập của phái nữ da đen trong phong trào nữ quyền vẫn chưa tạo ra đủ tác động có ý nghĩa tới đời sống gia đình người da đen. Tư tưởng từ những người nữ da đen cấp tiến, dẫu khuyến khích mọi người trong xã hội này nghĩ suy về giai cấp, màu da và phái tính, vẫn chưa xóa được tận gốc những thành kiến về chủng tộc và nam nữ, rằng đàn bà da đen thành đạt trên thất bại của đàn ông cùng màu da.

Cũng đồng thời, sự giả định rằng nền văn hóa phụ hệ, tư bản, da-trắng-ưu-việt – vì không thấy bị đe dọa lắm từ phái nữ da đen, nên từ đó dễ sẵn lòng trao cho phái nữ da đen chúng ta những “phần thưởng” mà phái nam da đen không có được – không dựa trên một căn bản thực tế nào cả. Tuy thế, như một vũ khí trong cuộc chiến diệt chủng văn hóa, nó cổ võ phái nam da đen trở thành đồng lõa trong việc đánh thấp giá trị nữ tính da đen, hầu để họ tiếp tục duy trì cơ cấu thống trị hiện có.

Qua những việc mà đàn ông da đen thường tập họp, nói chuyện để xem đàn bà da đen – đặc biệt là những người có nghề nghiệp chuyên môn – như kẻ thù của họ, sự ghét bỏ hôn phối và hành hung nữ tính coi như được họ hợp thức hóa. Đàn bà da đen phải đối mặt với một nền văn hóa trong đó gần như mọi người đều muốn chúng ta đứng yên trong nơi chốn đã giao sẵn – cứ vui lòng chấp nhận một đời sống ở bực thang thấp nhất về kinh tế và giao tiếp trong xã hội.

Ngay cả khi những cá nhân người nữ da đen đã thăng tiến được trong nghề nghiệp chuyên môn, đạt được cho họ sự tự túc về kinh tế, thì ngay trong lĩnh vực xã hội, những định kiến về chủng tộc và giới tính vẫn cứ tiếp tục được dùng như phương cách vừa để định nghĩa cá tính của nữ phái da đen, và để phân giải hành vi của chúng ta.

Lấy thí dụ: một người đàn bà da đen trong buổi họp quản trị công ty, giữa một đa số là da trắng. Trong cuộc tranh luận sôi nổi, nếu bà lên tiếng ngắt lời, như mọi ai khác vẫn thường làm trong những buổi họp như thế, hành vi của bà có thể bị xem như có tính cách gây hấn và chống đối. Lắm lúc, khi tôi giảng thuyết chung với một đồng nghiệp nam, da đen, nếu tôi không đồng ý với quan điểm của ông ấy, thay vì họ xem tôi có khả năng về trí thức, biết tranh luận, họ lại cho rằng tôi cục cằn, tàn bạo, v.v. Ngược lại, nếu ông ta đối nghịch quan điểm tôi, họ nghĩ ông ta có khả năng hơn, tài giỏi hơn, v.v.

Ngay cả trong nhóm những người tranh đấu nữ quyền, đàn bà da đen thường phải chịu đánh giá dựa trên những tiêu chuẩn khác hơn. Khi Toni Cade Bambara – một cây viết nữ da đen nổi tiếng trong nước – qua đời, những môi trường truyền thông không để ý bao nhiêu. Gần một năm sau khi bà mất, tạp chí Ms. có đăng một bài viết dài trong đó tác giả, một người nữ da đen, chỉ quan tâm đến chuyện bà Bambara không biết giữ nhà cửa ngăn nắp sách sẽ, hay chuyện bà ta không cư xử khéo với bạn bè. Bài viết không nói gì về nội dung của văn nghiệp của bà, hay về ảnh hưởng của nó trong đời sống. Đây rõ ràng là một thí dụ hiển nhiên về việc đánh mất giá trị nữ phái. Cũng không khó gì, nếu họ muốn lấy mất giá trị hay mất sự chính đáng từ những đàn bà da đen vốn đã không tuân rập theo nề nếp sẵn định của một nghi thức trưởng giả, những người không đến từ gốc rễ gia tộc hay giai cấp trọng vọng. Không ai phản đối gì đâu.

Đôi khi, một số cá nhân nữ da đen quá lo lắng về việc thiên hạ nhận định họ, qua ống kính thành kiến chủng tộc/giới tính mô tả họ như những người muốn chiếm ngự, đồi bại, có quyền thế, đến nỗi họ từ chối bất cứ hành động can đảm nào chống lại sự tuân rập. Họ có thể chấp nhận một lập trường và hành vi bảo thủ, muốn bảo trì tình trạng hiện có, hơn cả những người nữ tương ứng, nhưng không phải da đen. Họ có thể từ chối hành động nào liên hệ đến việc đào luyện cá nhân, hay tham dự hội họp nếu việc này có thể bị hiểu như mang tính nổi loạn hay phạm pháp.

Phản ứng chống ngược thuyết nam nữ bình quyền, cộng với những hình thức nông cạn của phong trào quốc gia da đen hết lòng ủng hộ phụ hệ, đã tạo nên ảnh hưởng trọng đại đến tư tưởng phái nữ da đen. Nỗi lo ngại về lòng giận dữ, phản đối và không chấp nhận từ phái nam, bảo chúng ta nên thận trọng với chính trị nữ quyền, nên loại bỏ tư tưởng nữ quyền. Tuy nhiên, nếu chúng ta không mang cuộc tranh đấu nữ quyền ra khỏi góc tối và đem vào đời sống, những định kiến về chủng tộc/giới tính sẽ tiếp tiếp thu thập đà mạnh văn hóa trên con đường xác định và duy trì việc đánh mất giá trị nữ tính da đen.

vi lãng chuyển ngữ

 

 

 

 

bài đã đăng của bell hooks


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)