Dấu ngắt câu trong Blood Meridian của Cormac McCarthy (trái)
và trong Absalom, Absalom! của William Faulkner (phải)

Khi nghĩ đến tiểu thuyết, báo chí và các trang mạng, chúng ta nghĩ đến chữ. Chúng ta dễ quên đi những gợi ý nhỏ được đưa vào giữa: dấu ngắt câu. Nhưng làm sao chúng ta lại có thể tàn nhẫn đến thế đối với thành phần cơ bản đó của văn bản?

Lấy cảm hứng từ một loạt tranh (xem https://www.c82.net/work/?id=347), tôi tự hỏi các cuốn sách tôi thích sẽ như thế nào nếu không có chữ. Bạn có thể phân biệt chúng hay tất cả chỉ là bột giấy? Trên thực tế, các cuốn sách ấy có thể rất khác nhau. Thí dụ, cuốn sách tôi yêu thích nhất, Absalom, Absalom! của William Faulkner. Nó là một thứ văn xuôi ngột ngạt chứa đầy dấu ngoặc đơn. Khi đặt cạnh một cuốn tiểu thuyết có câu văn đơn giản hơn – Blood Meridian của Cormac McCarthy – nó khác biệt rõ rệt (xem hình trên).

Đúng, tương phản rõ rệt. Nhưng các ký hiệu kết hợp loạn xạ cũng có thể đẹp. Thử nhìn loạt dấu chấm và dấu gạch ngang ở trên! Mã morse này vừa vô nghĩa vừa rất có nghĩa. Chúng ta có thể nhìn rồi nói: câu ngắn; mô tả; mô tả ngắn hơn; hành động; hành động; hành động.

Bạn muốn xem thêm không? Tôi có vài bức tranh trong sách đưa lên trên trang mạng của tôi (xem https://neuroecology.wordpress.com/2016/02/15/punctuation-in-novels-2/) và hình ảnh miễn phí ở đây (xem https://www.c82.net/work/?id=347). Tại sao ta không in ra toàn bộ dấu ngắt câu của cuốn Pride and Prejudice rồi dán kín bức tường của mình? Như tôi đã nói ở trên, hai cuốn tiểu thuyết đó khác nhau rất rõ. Hãy xem thành phần của từng loại dấu câu trong hai cuốn đó:

  

Blood Meridian gồm những câu ngắn. Một hay hai câu hỏi thôi? Có thể, nhưng sau đó có nhiều câu hơn. Còn Absalom, Absalom! thì loạn xạ; ngoài ra, ta có thể nói đó là câu, trong câu, trong câu: thế thì ai mà không thích?

Sau đây chúng ta so sánh với một số cuốn sách khác – hãy chú ý xem A Farewell to Arms rất khác với quá khứ. Nó hầu như không có dấu phẩy, chỉ có câu, đối thoại. Nó hẳn rất mới mẻ và dữ dội! Hãy so cái tằn tiện của Blood Meridian với các cuốn khác. Chú ý đến dấu chấm phẩy dường như biến mất khỏi văn bản.

Dấu ngắt câu không chỉ tạo ra khoảng trống giữa các chữ. Nó tách biệt chữ. Rõ ràng một số tác giả dễ viết câu dài miên man hơn người khác. William Faulkner nhìn các câu viết ngắn của bạn rồi chẳng nói gì khác hơn là chửi bạn.

Nhưng các câu của Faulkner gồm nhiều mệnh đề nhỏ: thật ra ông không khác gì với các tác giả khác. Sự khác biệt giữa Hemingway và McCarthy là McCarthy bỏ dấu ngoặc kép. Khi không còn bàn tay ấm áp, uốn cong của câu trích dẫn [dấu ngoặc kép], người đọc sẽ cảm thấy không gian rộng lớn hơn.

Văn bản có thể đẹp nhờ chữ tác giả chọn để dùng: nhưng nó cũng có thể đẹp nhờ cách chọn dấu ngắt câu.

Viết thêm: Theo gợi ý của Brian B., tôi đổi dấu câu thành bảng nhiệt. Dấu chấm, dấu hỏi, chấm than màu đỏ. Dấu phẩy và ngoặc kép màu lá cây. Dấu chấm phẩy và hai chấm màu xanh. Tôi sẽ đưa nó ra đây mà không bình luận gì thêm…

 

 

Nguồn: Adam J Calhoun, “Punctuation in novels”, Medium, 15/2/2016, https://medium.com/@neuroecology/punctuation-in-novels-8f316d542ec4#.fgnk1ai9n