Trần Đăng Khoa
Nhận Định, Da Màu và Bạn

Trên tạp chí Da màu đang diễn ra cuộc tranh cãi quanh bài viết của ông Nguyễn Hữu Liêm về chuyện ông dạy Đại học ở Việt Nam. Các ý kiến phản hồi đa phần là chê trách. Tôi có theo dõi các bài viết trước của ông Liêm cũng như các bài trả lời phỏng vấn của ông, có khi cũng không đồng ý với ông Liêm, nhưng tôi thấy ông ấy cũng là một người chừng mực, nên tôi cũng giữ lấy sự không đồng tình trong niềm tương kính. Nhưng lần này thì tôi không biết ông Liêm muốn truyền đi thông điệp gì trong bài viết của mình, và tôi  góp một lời bàn  nằm trong nhóm chê trách chiếm đa số (Bolsevik?) Tôi chê là chê cái bài viết này chứ không hề dám bàn chuyện đúng sai, lại càng không dám đụng tới kiến thức, kinh nghiệm của một luật sư Hoa Kỳ. Việc tranh cãi diễn ra lâu, và có vẻ mở rộng chủ đề hơn. Nhân bài viết này của ông Liêm và cuộc tranh luận trên Da màu, tôi xin mạn phép bàn về 1 chi tiết trong sự cố này, đó là việc giảng dạy critical thinking ở nước ta.

Tôi không biết trong hệ thống trường công lập (chính thống?) ở Việt Nam thì người ta đã"nhập cảng" món này chưa trong cái thời "cải cách giáo dục", rồi "hội nhập quốc tế này". Nhiều trường Dân lập, Tư Thục (mấy khái niệm này cũng bàn cãi lung tung ở Việt Nam) thì đã cho giảng dạy môn này từ vài năm nay. Tôi thực sự không biết đây là một trào lưu nhập cảng hay quả thực những nhà giáo dục tâm quyết muốn nó đem lại sức sống mới cho giáo dục Việt Nam. Nội dung của môn học này chắc không có gì phức tạp để giải thích dài dòng, nó đã gói gọn trong cái tên tiếng Anh của nó. Nếu mạn phép dịch ra tiếng Việt (Hán Việt) thì có lẽ nó là Tư duy phản biện, về điểm này xin các bậc thức giả góp ý. Nhưng dù sao thì nội dung của nó cũng rất rõ và suy nghĩ thêm một chút nữa thì nó là cái gì đó rất bình thường của một xã hội bình thường, phát triển trong sự mưu cầu hạnh phúc và bình đẳng cho tất cả các thành viên.

Tôi được phân công giảng dạy môn này (dựa trên giáo trình của Catherine Dawson thì phải?) trong một học kỳ. Tôi tự vấn là thầy và trò sẽ critique cái gì đây trong một không gian học thuật có sợi chỉ đỏ xuyên suốt, có một học thuyết đỉnh cao dẫn dắt tư duy? Hay là chúng tôi sẽ critique cái gì đấy trừ cái ấy ra? Viết đến đây tôi chợt nhớ lúc nhỏ hay bị hù dọa ông kẹ, cứ thế mà sợ, không critique gì cả, không tự hỏi ông kẹ là ai. Thôi chắc là critique nhưng trừ những người ấy ra! Hết học kỳ, tôi nhận ra cái kiểu phân tích trong đầu óc phương Tây, có khi làm cho mình rất bực bội, thực sự giúp tôi truyền được thông điệp critical thinking đến sinh viên mà không hề phiền lòng đến ai cả.

Như vậy thì dạy critical thinking ở Việt Nam là đúng rồi, là phải rồi. Sẽ chẳng phải là tệ hơn sao khi không có nó! Có, dù không tròn vẹn vẫn hơn là không có gì chứ. Điều này hẳn ai cũng sẽ đồng ý. Nhân đó tôi thấy rằng chuyện ông Liêm hay nhiều người khác ở hải ngoại về giảng dạy là hợp lẽ. Ông Liêm sẽ tốt hơn một phó tiến sĩ nào đấy thấm nhuần từ nhà trẻ đến luận án chợ Huỳnh Thúc Kháng chứ. Dĩ nhiên là tôi cũng thấy khôi hài cái chuyện hụ còi, rồi chuyện đo huyết áp của thầy Liêm. Những người con nặng nợ với Mẹ Việt Nam đâu cần những thứ ấy. Đau thương đã trải qua, chia rẽ đã trải qua, lịch sử đòi những người con Việt phải thành tâm. Hy vọng và duy lý là thế mà đến đây tôi cũng nghĩ rằng chúng ta khó lòng thoát khỏi karma của lịch sử tồn tại của chúng ta.

Thôi thì tôi trở lại mệnh đề Có còn hơn không. Nếu Đại học Duy Tân là nơi chỉ đón các em rớt trường khác, thì có gì là không tốt để các em được học critical thinking với thầy Liêm? Nhân vật tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Phục (Bay qua cõi chết), được đứng ra thành lập một trường tư, như vậy có tốt hơn không nếu như ông ấy chỉ mải mê kiếm bằng cấp nơi này nơi nọ trong bộ máy công quyền!

Hy vọng và nhẫn nại trong một cuối hè nóng bỏng.

TĐK

bài đã đăng của Trần Đăng Khoa

• Potala - 02.01.2012
• Tui Coi Đá Banh - 09.07.2010
• Áo Vàng, Áo Đỏ và Sinh Nhật Đức Phật - 31.05.2010
• Hội An và Volendam - 28.07.2009
• Ảo ảnh Vân Nam - 20.07.2009
• Lahsa 2008 - 03.07.2009