về tiểu thuyết Sách Đen của Orhan Pamuk, bản dịch Anh ngữ của Maureen Freely
Trong tác phẩm đã đem đến cho Orhan Pamuk sự chú ý toàn cầu, ngay từ đoạn đầu bản dịch, Galip, nhân vật chính trong tiểu thuyết, giễu cợt “cuốn sách trinh thám duy nhất anh ta muốn đọc là một cuốn sách mà … thay vì trang hoàng câu truyện với manh mối và những ngụy biện lôgic, tác giả bắt buộc phải thấu hiểu vững vàng về nhân vật và đề tài của hắn.” Đành rằng câu nói này không nêu ra được một đánh giá bao hàm toàn diện, nhưng cùng với những yếu tố khác, Sách Đen chắc chắn là một tiểu thuyết trinh thám tương tự như thế. Tất cả đều tiềm tàng khả năng gợi ý và những mật thám lang thang một cách mê sảng giữa những con đường của Istanbul như thể đang tìm kiếm ý nghĩa trong tuyệt vọng và rồi chìm vào cơn hồng thủy của những dẫn dắt có thể là manh mối. Giống như trong những cuốn sách khác, thành phố là những nhân vật xứng đáng – Ulysses của Joyce, John Kennedy Toole của Sự Liên Minh của Dunces – thành phố Istanbul trong tiểu thuyết này luôn chực đe dọa muốn nuốt chửng Galip, cả thân thể lẫn tinh thần, trong những cuộc lang thang của hắn.
Pamuk yêu thích những danh sách vật thể thật dài và miêu tả chúng với vẻ hấp dẫn trong lúc chúng tích lũy để chôn vùi Galip trên đường truy lùng Ruya, người vợ đã bị mất tích một cách thần bí. Celal, một nhà bình luận báo chí nổi tiếng, em trai của Ruya và cùng là em họ của Galip, cũng đã bị thất lạc và hiển nhiên hai sự việc xảy ra có liên quan với nhau. Galip xem xét kĩ lưỡng những dòng chữ của Celal hệt như đang đọc kinh thánh để rồi nhận ra chính mình đã nhập vào một nhóm người cuồng tín luôn tin vào những lời Celal tiên đoán về sự xuất hiện của một vị cứu tinh Mác-xít đạo Hồi. Bí truyền, văn học dân gian, âm mưu cực đoan đầy dẫy, không bằng lối nhìn để đạt đến một nghị quyết cuối cùng, bởi vì, đối với Pamuk, điều huyền bí là một đặc tính suy yếu của cuộc sống, một động lực dựa vào sự bất mãn chẳng bao giờ vơi.
Pamuk kết cấu câu truyện bằng cách xen kẽ những chương sách tường thuật giàu súc tích và phân tích cá nhân điên loạn của Galip với quan điểm hoa mỹ của Celal, bồng bềnh giữa miêu tả thấp hèn và suy đoán siêu hình về đặc tính cá nhân bẩm sinh. Cuốn sách này có thể là một bài tình ca cho Istanbul và là một phúng dụ tinh tế về thuyết giải cấu trúc, nhưng hơn thế nữa, nó là một sự ca tụng nghệ thuật kể chuyện ngày càng hiếm hoi trong thế giới đầy những chuyện tầm phào và dở hơi. Sách Đen là một điên loạn ngọt ngào, đầy ảm ảnh và phong phú trong sáng tạo huyên thiên, và là những câu truyện cổ tích hóm hỉnh và cảm động.