Giới thiệu với bạn đọc bài viết của nhà văn Mặc Đỗ đã đăng tải trên tạp chí Văn Học Nghệ Thuật số 2 tháng Năm, 1978 nghĩa là cách đây 37 năm, số báo được thực hiện bằng phương tiện thủ công, bài viết đánh máy sau đó bỏ dấu tiếng Việt bằng tay, với kỹ thuật ấn loát thô sơ, nhưng nội dung bài viết vẫn còn nguyên tính thời sự.

 

Albert Camus trong bài đọc tại Thuỵ Điển khi dự lễ trao giải thưởng Nobel văn chương 1957 có đưa ra một nhận định và một đề nghị. Nhận định rằng thuở nay nhân loại gồm số nhỏ người LÀM lịch sử và đông đảo những người KHỔ VÌ lịch sử, những người phải gánh chịu những hậu quả do những biến cố lịch sử. Đề nghị cho rằng vị trí thích đáng của những người làm văn học nghệ thuật là đứng về phía những người khổ vì lịch sử. Nhận định và đề nghị rất đúng. Lấy nhận định và đề nghị đó làm chuẩn, chúng ta thử tìm hiểu hoàn cảnh của Đất Nước thời hậu Thế Chiến II và tình trạng văn học nghệ thuật Việt Nam trong hoàn cảnh đó. Suy ngẫm trên những dữ kiện tìm thấy, chúng ta có thể nhìn ra đâu là chỗ đứng của những người làm văn học nghê thuật giữa thời thế bọn chiếm nước không dưng phải đem nhau đi tị nạn.

Ảnh hưởng mãnh liệt nhất của Thế Chiến II trên thế giới là sự lay động tận gốc rễ những quyền lực bây lâu đang có vị thế vững và lớn, ngoại trừ hai quyền lực thời đó chưa ưu việt nhưng từ lâu sử gia Tocqueville đã nhìn thấy đang chờ cơ hội vươn lên thế chia đôi thiên hạ. Những biến thiên mà người Việt chúng ta phải gánh đều liên quan đến hai âm mưu toan vươn lên đó.

Biến cố đáng kể thứ nhất là vụ quân Nhật tiến chiếm toàn cõi Đông Dương, gạt phăng chủ quyền của thực dân Pháp. Làm lịch sử trong vụ này không phải là người Việt. Một số nhỏ đầu não trong tổ chức quân phiệt Nhật đã lấy một quyết định ảnh hưởng khách quan lớn lao đến dân tộc ta. Thế chiến đến hồi tàn, chỉ có hai người Việt Nam đã làm lịch sử. Người thứ nhất là Hồ Chí Minh, với quyết tâm biến thuộc địa Đông Dương thành quốc gia độc lập trong tinh thần Đệ Tam Quốc tế. Quốc gia Việt Nam độc lập trong con mắt Hồ Chí Minh ngay từ phút đầu đã hoàn toàn không giống mẫu số chung của tối đại đa số người Việt. Theo đuổi mục tiêu độc lập quốc gia, Hồ Chí Minh cũng đồng thời theo đuổi âm mưu loại trừ hết mọi phần tử không cùng hướng chính trị. Chiêu bài quốc gia chỉ là cái cớ để tiến tới thực hiện chủ nghĩa cộng sản trên lãnh thổ quốc gia. Người Việt Nam thứ hai đã làm lịch sử nhưng mắc mưu Hồ Chí Minh là Bảo Đại. Nếu hồi đó Bảo Đại không trao ấn tín cho đại diện Việt Minh để được nói một lời lịch sử, "Thà làm dân một nước tự do…" thì sự thể đã có thể đổi khác. Sau đó chẳng bao giờ Bảo Đại làm lịch sử nữa, trong khi Hồ Chí Minh tiếp tục, với khổ công bắt tay kẻ thù Pháp để đàn em rảnh tay tiêu diệt những phần tử quốc gia, với chủ trương tiến chiếm miền Nam bằng bất cứ giá nào, bất kể mọi điêu linh của quốc dân. Hết thảy mọi biến cố khác liên quan tới Việt Nam, hết thảy mọi nhân vật khác được đề cập tới qua những biến cố từ 1945 tới 1975 liên quan đến Việt Nam, hết thảy đều ở hàng thứ yếu so với những hành động của hai người làm lịch sử kia. Trên bình diện thế giới, những việc và những người đó đã bị cuốn hút theo cuộc đua tranh giữa hai siêu quyền lực Mỹ và Nga; trên bình diện Việt Nam, những việc và những người đó đều là hậu quả của quyết tâm do một người muốn nhập cảng chủ nghĩa cộng sản vào Việt Nam là Hồ Chí Minh.

Mặc dù những sử gia ở Hà Nội đang ra sức diễn giải quá trình sinh trưởng của dân tộc Việt Nam qua lăng kính cộng sản chủ nghĩa, không ai có thể chối cãi một sự thật là con người Việt Nam đời đời vẫn bấy nhiêu tốt xấu, xã hội Việt Nam vẫn đời đời một tình tự dân tộc cấu kết nên. Đem ý muốn nhất thời của một số người hòng sửa đổi thực tế muôn đời của cả một dân tộc thì cố gắng đến đâu, sự thật vẫn là sự thật. Sự thật nhìn nhận rằng từ thời còn mồ ma thực dân Pháp đã có những người Việt Nam mê say chủ nghĩa cộng sản. Những người đó đã có cơ hội đốc thúc từng nhóm dân chúng nổi dậy, nhưng động cơ nổi dậy là những gì khác chớ không phải lý tưởng cộng sản. Cũng như dài theo cuộc chiến diệt chủng vừa qua tinh thần quốc gia là động lực để hàng triệu thanh niên chịu hy sinh chớ không phải lý tưởng cộng sản. Đồng bào chúng ta từ Bắc tới Nam bây giờ giác ngộ là giác ngộ về những thảm hại của đường lối cộng sản trong công cuộc độc quyền quản lý đất nước của đảng cộng sản Việt Nam chớ không phải giác ngộ rằng đó là con đường thật sự giải phóng dân tộc. Ngót năm mươi triệu người Việt đã là nạn nhân nhân phải chịu đựng những biến cố lịch sử do một người làm lịch sử là Hồ Chí Minh, với dưới tay độ vài ngàn cán bộ nòng cốt. Còn lại hết thảy là bọn a dua hay những nạn nhân.

Đúng như Camus nhận định, những người làm văn học nghệ thuật đã chẳng thể làm lịch sử, suốt những năm đau thương đã qua văn học nghệ thuật trên toàn cõi Việt Nam chỉ có thể là phản ảnh của thời thế. Ở miền Bắc, biên khảo cũng như mọi ngành sáng tác đều qua cái khuôn đường lối của đảng cộng sản. Làm văn học nghệ thuật không hèn hạ chăng có những người vì nổi dậy đã bị Đảng bịt miệng, trói tay, hoặc những người đã giấu tài nghệ đành câm nín lao động chân tay. Văn học nghệ thuật công khai miền Bắc không phát biểu đúng tâm sự con người ở miền Bắc. Ở miền Nam, ít nhất những người làm văn học nghệ thuật cũng có tự do nói lên những gì muốn nói, phát biểu tâm sự của con người ở miền Nam. Có mưu toan bịt miệng, trói tay, của mọi chế độ liên tiếp cầm quyền, tự do không được vận dụng đến tuyệt đối, nhưng vẫn có tự do. Chưa có chế độ nào ở miền Nam đã tự hào được toàn bộ giới văn học nghệ thuật phục vụ tới cỡ so sánh được với trình độ toàn bộ phục vụ ở miền Bắc. Cũng phải gánh chịu lịch sử, những người làm văn học nghệ thuật ở miền Bắc dù muốn dù không đã phải đưa lưng ra phục vụ một người làm lịch sử là Hồ Chí Minh, và chế độ do người đó dựng lên. Cũng phải gánh chịu lịch sử, những người làm văn học nghệ thuật ở miền Nam trước sau chỉ là những người phải chịu khổ vì lịch sử, như đông đảo mọi người khác.

Sau ngày thống nhất đất nước, việc đầu tiên chính quyền cộng sản đã làm ở miền Nam trên bình diện văn học nghệ thuật là kiểm điểm hết sách vở lưu trữ tại Thư viện Quốc gia, những gì bất lợi cho chế độ là tiêu huỷ hết. Độc quyền tư tưởng ở miền Bắc nay được thi hành ở miền Nam. Chính sách văn hoá đó rập khuôn chính sách đã áp dụng tại Nga, Hoa lục và tại những nước cộng sản khác. Chính sách đúng hay sai khỏi cần xét đoán, chỉ cần biết rằng ở Nga lịch sử cứ phải viết lại hoài tuỳ theo sự thăng trầm của các lãnh tụ, tiểu sử Stalin nghe đâu bây giờ đã teo lại còn chừng một trang trong bộ tự điển bách khoa chính thức. Ở Hoa lục, Giang Thanh bị hạ bệ thì lập tức bị bôi mất hình dạng ở bên Mao Trạch Đông trên những hình ảnh lịch sử. Việc tàn sát văn hoá nhắc nhở việc tàn sát chính trị. Bây giờ ở Việt Nam chỉ còn một đường lối văn hoá cũng như chỉ còn một đường lối chính trị. Trong tư tưởng và tâm hồn của con người Việt Nam không có cái khuôn nào đúc gọn lại được.

Những người làm văn học nghệ thuật ở miền Nam, phải bỏ chạy đi, chấp nhận đời sống tị nạn, tách biệt với đất nước, vì tin rằng chỉ có cách duy nhất đó là giữ được cái quyền thiêng liêng nói lên tiếng nói của con người Việt Nam không bị chính trị kiềm chế, nói lên tâm sự của đất nước chỉ có thể bộc lộ trong tự do. Ngày nào mà văn học nghệ thuật ở trong nước chỉ là một khúc đại tấu chuyên một mặt ca tụng chế độ, ngày đó đất nước còn cần có những người làm văn học nghệ thuật ở ngoài những khuôn thước áp đặt. Những người đó không phải là thần thánh, họ chỉ là những con người với những xấu tốt thường tình. Nhưng họ cố giữ là những con người như vậy. Để nghe được tiếng nói, biết được tâm sự của đông đảo những con người khổ vì lịch sử.

MẶC ĐỖ

____

N.B. Trong bài này danh từ ‘xã hội chủ nghĩa’ (socialism) đã được cố ý không dùng đến vì trên thực tế không có một quốc gia nào trên thế giới đã thể hiện đúng xã hội chủ nghĩa, mặc dầu nhiều quốc gia cộng sản vẫn lấy xã hội chủ nghĩa làm chiêu bài. Nhà văn Pháp J.F. Revel đã phân biệt rõ khi viết: "Một xã hội có thể chuyển từ tư bản chủ nghĩa sang xã hội chủ nghĩa, chứ không bao giờ từ cộng sản chủ nghĩa sang xã hội chủ nghĩa."

bài đã đăng của Mặc Đỗ

• Con Muỗi - 22.06.2015
• Sinh nhật - 02.07.2014
• NGƯỜI ĐỒNG CHÍ GÁNH CÁT - 26.06.2014
• Tiểu Thuyết Siu Cô Nương: Chương 13- Chương 14- Chương 19 - 24.06.2014
• Những người viết trẻ - 02.06.2014
• THÀY GIÁO - 30.05.2014
• bài thơ đánh mất - 28.05.2014
• Bóng Hoa - 28.05.2014
• Sàigòn của tôi - 27.05.2014
• Bọn người không ngủ - 26.05.2014
• TRĂNG ĐỎ - 21.05.2014
• MỘNG MỘT ĐỜI - 21.05.2014
• TÌNH THƯƠNG TRONG NGOẶC KÉP - 20.05.2014
• TRUYỆN KHÔNG THỂ VIẾT - 20.05.2014