phỏng vấn

 

Chủ Đề Văn Chương Tính Dục

Da Màu: Có sự khác biệt giữa dâm thư (pornography) và văn chương gợi cảm (erotica) không? Những yếu tố gì đã phân biệt hai thể loại này? Ở thông điệp nội dung hay ở khía cạnh nghệ thuật? Ở tài nghệ (hoặc sự vụng về) của người viết?

Nguyễn Viện: Ở ngay cách gọi “dâm thư” và “văn chương gợi cảm” đã có sự phân biệt, văn chương và không văn chương. Qua đó chúng ta thấy ít ra ở “văn chương gợi cảm”, người viết vẫn theo đuổi một thẩm mỹ văn học, trong khi đó “dâm thư” chỉ nhằm thỏa mãn khao khát tình dục như một công cụ. Đó là sự khác biệt về mục đích, không phải do tài nghệ hay vụng về.

Đỗ Kh: Đối với tôi (đây là chuyện rất cá nhân thôi, như thường thấy ở những chuyện tình dục) thì sự khác biệt giữa văn chương gợi cảm và văn chương khiêu dâm có thể ví như sự khác biệt giữa tình yêu và dục tính.

Tôi nghĩ là có tình yêu không dục tính (than ôi!) nhưng không có dục tình nào mà không có tình yêu. Tất nhiên, có những tình yêu vĩnh cửu, những tình yêu cả đời (hay 10 năm, 5 năm, 2 năm, như trong ca từ) và có những tình yêu ½ tiếng hay 5 phút mà thôi.

Nói cách khác, văn chương gợi cảm có thể đôi khi không khiêu dâm (và đôi khi cũng chán chết, chán chết liền hay chán chết ngắc ngoải) nhưng văn chương khiêu dâm nào thì bao giờ cũng gợi cảm cả, dù sự gợi cảm này ngắn ngủi và nhẹ nhàng (sự khiêu dâm thì nặng nề, OK, nhưng đây là đang nói về gợi cảm) một thoáng rung rinh (như là hương dạ lý một đêm hè chẳng hạn)

Nguyễn Xuân Hoàng: Tôi nghĩ đương nhiên là có sự khác biệt giữa dâm thư và văn chương gợi cảm chứ. Người ta gọi người pornographer là người viết hoặc bán sách khiêu dâm mà, ai gọi họ là nhà văn. Phải không? Pornography là từ mô tả hoặc phô bày những hành động khiêu dâm nhằm kích thích tình dục. Tôi không nghĩ người viết trong chiều hướng này làm văn chương.

Da Màu: Vì sao “văn chương tính dục” dần ít đi những ẩn dụ nửa thanh, nửa tục “chành ra ba góc da còn thiếu / khép lại đôi bên thịt vẫn thừa” mà ngày càng bộc lộ thẳng thừng?

Nguyễn Viện: Bối cảnh văn hóa xã hội thay đổi luôn kèm theo những thay đổi khác trong cuộc sống con người. Văn chương là một cách ứng xử. Cuộc sống hiện đại đòi hỏi “nhanh”, “gọn”, “trực tiếp” và “minh bạch”. Không ai chịu nổi kiểu “nửa úp nửa mở”, hoặc “vòng vo tam quốc”. Không ai muốn mất thì giờ.

Da Màu: Nếu chúng ta ví tác phẩm văn học là một ly cà phê, thì đề tài tình dục trong tác phẩm là hương vị nồng nguyên thủy tối cần thiết hay là một thứ chất caffeine mà có hay không sẽ tùy thuộc vào thời điểm thưởng thức của người nghiện cà phê. Có nghĩa là, lúc sáng ra, cần nghị lực, phải uống cà phê đen thật đặc, còn buổi tối, cần một giấc ngủ, phải uống cà phê decaffeinated? Nếu như vậy, thì có phải thời điểm là một yếu tố đánh giá tác phẩm và trọng lượng tình dục trong tác phẩm đó, chứ không phải phẩm chất nội tại tổng quát của tác phẩm?

Nguyễn Viện: Trước hết để đánh giá một tác phẩm, theo tôi, bao giờ người ta cũng nhìn vào “phẩm chất nội tại tổng quát của tác phẩm”. Vấn đề liều lượng hay thời điểm chỉ là một yếu tố của tác phẩm và nó sẽ được đánh giá tùy vào bối cảnh văn hóa chung.

Da Màu: Theo anh/chị thì các tác giả nữ viết về tình dục đang dùng mật mã riêng biệt, nói một cách khác, một giọng điệu biểu đạt hoàn toàn độc lập với nhau, hay họ đang đồng nói chung một thứ tiếng? Và mật mã riêng [nếu có] của anh/chị được khai thác từ ưu tư cá nhân hay khuynh hướng xã hội?

Nguyễn Viện: Từ những ưu tư cá nhân, những nhà văn nữ viết về tình dục đang biến hiện tượng ấy thành một khuynh hướng xã hội. Phản kháng các định chế phụ hệ và xã hội. May mắn thay, họ đã có những giọng điệu khác nhau và cả những ưu tư khác nhau. Tôi đã thấy một Lê Thị Thấm Vân phẫn uất về bất bình đẳng giới, một Lynh Bacardi ngột ngạt trong áp lực xã hội, một Đỗ Lê Anhđào bi cảm với thân phận giải trí của phụ nữ…
Nguyễn Xuân Hoàng: Trước đây tôi có đọc Trần Thị NgH. Gần đây, tôi đọc Lê Thị Thấm Vân, và trong nước Phạm Thị Hoài, Dương Thu Hương, Đỗ Hoàng Diệu, và Đặng Thơ Thơ trên tạp chí Văn [tôi không nói những tác giả nữ ngoại quốc] mỗi người tất nhiên có “giọng biểu đạt” khác nhau. Trần Thị NgH. viết về tình dục rõ ràng là khác với Lê Thị Thấm Vân, Dương Thu Hương viết về tình dục khác với Đỗ Hoàng Diệu, và chắc chắn Đặng Thơ Thơ khác với các tác giả trên. Mới đây nghe nói nhà văn Y Ban trong nước trong tác phẩm mới nhất của chị tính chất tình dục còn cao độ hơn [rất tiếc là tôi chưa đọc].

Da Màu: Kỳ thị giới tính, phân loại theo vẻ bề ngoài, lối nhìn phụ nữ như một đối tượng tính dục, cách đàn áp giới tính, lối nhìn phụ hệ, v.v. là những vấn đề chính của văn học thành hình từ những nhà văn ý thức nữ quyền. Qua văn chương, và tiếng nói riêng của mình, anh/chị nghĩ nữ giới đang thành công khai phá triệt để những vấn đề nào? Những khía cạnh nào vẫn chưa được lưu tâm đúng mức cần thêm nhiều sự thảo luận?

Nguyễn Viện: Theo tôi, nếu các nhà văn nữ chỉ thể hiện nữ quyền của mình trong đề tài tính dục, thì sự “vùng lên” này tự nó tiếp tục là một nỗi bi thảm khác mang tính tự ti và cục bộ, không làm cho “bọn” nam quyền “sợ”, mà ngược lại làm cho bọn chúng “sướng” hơn. Tôi nghĩ bản lĩnh nữ quyền cần được lưu tâm ở những khía cạnh áp bức chính trị, áp đặt các giá trị trong đời sống và mối tương quan nam nữ.

Da Màu: Phương pháp, kỹ thuật và quan điểm của anh/chị khi viết về tình dục, tính dục? Thẳng thừng hay văn hoa bóng bẩy, úp mở mơ hồ hay trần trụi lột trần? Luôn luôn ưu tiên phương pháp hay linh động thay đổi theo yêu cầu của văn bản, quá trình sống và sáng tạo?

Nguyễn Viện: Tình dục, tính dục đối với tôi chỉ là bản chất và sinh hoạt bình thường của con người. Do đó nó cần được mô tả như nó là thế trong tương quan của cuộc sống, không đạo đức hay vô đạo đức. Cho nên tôi không quan tâm đến việc có cần phải che đậy nó không. Tôi không chịu nổi thứ văn chương hoa mỹ vớ vẩn.

Nguyễn Xuân Hoàng: Rất tiếc là tôi không chủ trương viết về tình dục mặc dù trong các sáng tác của tôi thỉnh thoảng vẫn không thiếu những hình ảnh, động tác miêu tả tình dục. Thịt da, hơi thở, tiếng động và âm thanh của tình ái, tình dục …có trong truyện tôi nhưng chưa được viết bằng thứ “trực ngữ”. Tôi cũng đã thử viết một truyện ngắn trong đó tình dục hiện ra như một yếu tố chính, nhưng kiểu mà, theo cách nói trên, là chất caffeine đậm đặc buổi sáng, thiếu nó không còn hứng khởi. Vì tôi viết chưa xong, nên không thể công bố lúc này.

Da Màu: Trong quá trình sáng tác văn chương tính dục, anh/chị dùng đến giác quan nào nhiều nhất trong nhìn, nghe, ngửi, sờ, nếm. Và còn giác quan thứ sáu, có được tận dụng không?

Nguyễn Viện: Tôi vẫn tin rằng có một thứ tình dục gọi là “tình dục tâm linh”. Đó một trạng thái thỏa mãn toàn diện, cả linh hồn và thể xác, đỉnh điểm của nó là sự hợp nhất với vũ trụ, cái tối thượng của sự sống. Sáng tác hay làm tình đều cần có một trạng thái sống tâm linh thấu cảm với suối nguồn sự sống.

Nguyễn Xuân Hoàng: Như đã đề cập ở câu trên, tôi không chuyên viết về tình dục nên tôi không thể chia sẻ gì thêm.

Da Màu: Khi viết về tính dục, động cơ chính của anh/chị là gì? Những yếu tố nào là đáng kể: thẩm mỹ, giới tính, chính trị, tôn giáo, lịch sử .v.v. Các phong trào thời thượng có ảnh hưởng đến phong cách viết của anh/chị không? Xin anh chị cho những thí dụ và trường hợp cụ thể.

Nguyễn Viện: Viết về tính dục, với tôi là một phát biểu thẩm mỹ và phản kháng chính trị. Tôi không quan tâm đến các phong trào. Những gì tôi viết, cách tôi thể hiện phát xuất từ những đòi hỏi tự thân của nội dung, của tình trạng bản thân tôi và xã hội tôi đang sống. Hỗn độn và chia cắt.

Da Màu: Xin chia sẻ một vài tác giả và tác phẩm liên quan đến tình dục mà anh/chị yêu thích và coi như tiêu chuẩn về văn chương?

Nguyễn Viện: Viết về tính dục, tôi thích nhà văn Gabriel Garcia Marquez và Agota Kristof (đang được giới thiệu trên Tienve.org). Tôi cũng yêu thích văn chương tôi và vui sướng với những ai chia sẻ với tôi điều ấy.

Nguyễn Xuân Hoàng: Tôi đọc “Em sẽ yêu anh mãi mãi”, trích đoạn tiểu thuyết của Đặng Thơ Thơ, trên Văn Xuân Đinh Hợi, và mặc dù những miêu tả tình dục, động tác tình ái, Đặng Thơ Thơ viết bằng một thứ “trực ngữ” nhưng tôi rất thích. Truyện của Đặng Thơ Thơ không thể gọi là dâm thư hay tục tĩu. Tính lô gích của những hình ảnh và trực ngữ đó trong truyện của Đặng Thơ Thơ khiến tôi thấy tính văn chưong vẫn tràn ngập trong tiểu thuyết của chị. Đây là một tác phẩm của Đặng Thơ Thơ mà tôi yêu thích.

Xin đón đọc kỳ tới, Da Màu.org sẽ tiếp tục cuộc phỏng vấn với các tác giả Lê Quỳnh Mai, Nguyễn Thị Thanh Bình, Cổ Ngư, Lưu Hy Lạc… về đề tài văn chương tính dục.