Đứng trên cái gác xép tối đèn nhìn hướng ra ban công, ván sàn từ lúc nào đã bấp bênh, mỏng manh tới mức chỉ một cú dẫm chân quá mạnh là bụi bặm, bụi gỗ rụng như mưa, nơi đây là phòng thờ gia tiên của gia đình tôi những ngày bà nội còn sống, ngày bà mất, bàn thờ chuyển xuống dưới, cái giường của bà đem vứt, cỗ bàn thờ thay thế vào chỗ trống. Thiếu hơi người nên sâu bọ sinh nở, mối mọt, ruồi nhặng cắn xé mặt gỗ, thành ra chuyện đi lại trên gác phải thật khẽ, êm như bước chân mèo, lâu lâu tiếng thạch sùng xuyên vào tai như lời thầm thì của linh hồn. Không ai trong gia đình lên căn gác này, trừ tôi, tôi trèo lên, đứng, rảo những bước dài và nhẹ trên gác, ngó nghiêng vào những bao tải chất đầy mũ nan thủ công, một ít bàn ghế cũ, bức ảnh người bà ngồi trên ghế mây với cuốn sách mở trên đùi, tuổi thơ của tôi là những cuộc leo thang lên gác rồi òa khóc, ới gọi ông chú bế mình xuống, mãi đến năm 10 tuổi tôi mới biết leo xuống. Nhớ không xuể những lần tôi tò mò lật từng ngách gác ra tìm đường hầm bí mật, lúc thì đuổi bắt con mèo mun, lúc thì nghịch lửa, lấy sáp nến giết kiến, có lần bà nội ngửi mùi khét, trèo lên nhéo tai tôi lôi xuống. Tôi là con thú ăn ký ức, sống càng lão tuổi thì càng mê mẩn hình hài tuổi thơ, dẫu hồi ức của tôi chỉ có nỗi buồn và đòn roi, sự đánh đập của bà nội, của bố rất đau nhưng không ác ý còn người đời thì thẳng tay, thù hằn và sát ý, da thịt không bầm dập nhưng thương tổn thì thấu tận xương tủy, sang chấn để đời. Sáng nay, tôi ngồi đọc cuốn Bồ Công Anh của Kawabata, cuốn sách viết về thế giới người điên, chứng bệnh nhân thể khuyết thị, ẩn dụ cho sự mơ hồ của tầm nhìn. Chi tiết người mẹ bóp cổ đứa con thơ đến chết vì không thấy cổ đứa nhỏ khiến tôi dừng lại, ngẫm ngợi, bà mẹ cố ý giết con hay bà chỉ đang cố lần mò, tìm kiếm cái cổ không nhìn ra, rồi khi lần thấy phần cổ thì mừng quýnh nên bóp chặt như sợ bị đánh rơi, người mẹ muốn giữ chặt cái cổ, mang về gắn cho đứa con nhỏ và đứa trẻ bị giết vì chính sự ngây ngô mẫu tử.

Tôi không phải nhà văn và luôn chối bỏ danh xưng nhà văn, tôi thích nghề nghề họa, nghề giáo nhưng không theo nổi, tôi chấp bút vì không có bạn, quá cô độc nên muốn tạo ra bóng hình tri kỷ thông qua văn chương. Tôi âm thầm viết, tưởng tượng và đọc dù mình không phù hợp với văn chương, cũng không biết từ lúc nào nghiệp văn đã chọn tôi làm vật chủ, cứ vậy đè nặng trên vai. Tôi hư vô giữa đời nhưng mắt và tay có thể chạm tới những khuyết hình của nỗi buồn, sự đau đớn, tiếng cười rớm máu của tuyệt vọng. Do đời sống tinh thần trội hơn thân xác hay vì mảnh đất tôi đang sống luôn đắng cay và điêu linh. Biết càng nhiều, tôi càng mệt mỏi, ngán ngẩm sự thông tuệ vô cố sinh ra từ quá trình cầm bút. Bạo lực và tàn độc nhan nhản khắp nơi, từ gia đình, trường học cho đến cơ quan, nơi công quyền, những vùng thôn quê, rừng núi, con người hủy hoại thiên nhiên, hủy hoại lẫn nhau. “Đến bao giờ dân tộc mới khấm khá, dân mình mới bớt khổ?” câu hỏi chung không lời giải vì không ai chịu dấn thân theo đúng nghĩa đen, thế hệ của cụ Phan Châu Trinh chỉ còn là tiếng thở dài, gửi gắm vào hậu bối, tiếc thay thế hệ sau luôn kém hơn thế hệ trước, đương đại chỉ võ mồm cho sang rồi thân ai nấy lo, sểnh ra là lôi nhau lên Facebook chửi bới, chì chiết, họ tìm đến nhau bằng hai thao tác, gửi lời mời kết bạn, gõ đồng ý và xóa bỏ nhau bằng một cú gõ phím vào nút hủy kết bạn, thậm chí là chặn liên lạc. Trừ chức năng dễ kết nối và cập nhận đa thông tin thì tôi không thấy sự hữu ích của mạng xã hội, con người ngày một nhạt nhẽo, tầm thường, người người đều chơi Facebook, từ bà bán trà đá, ông xe ôm cho đến nhà báo, cánh văn nghệ sỹ. Cảnh đấu tố, hạ nhục lẫn nhau tưởng rằng chỉ có ở thời Cải Cách Ruộng Đất giờ nhan nhản trên Facebook. Không thiếu lần tôi dò ra những bài viết ngắn của những nhà văn, họa sỹ nổi tiếng chửi bới, văng mạng, tấn công hạ nhục người khác một cách hả hê, tài năng và sự nổi tiếng tỷ lệ nghịch với lối hành xử trên mạng ư, hay đó là phần tha hóa, cũng là sự thật của những anh tài coi trời bằng vung? Thay vì tìm hiểu thì tôi thấy đó là vận may để nhìn rõ hơn một con người rồi xóa bỏ mối quan hệ vốn ngay từ đầu chỉ là sự khiên cưỡng, gật đầu do chơi chung với một người, nhậu chung một bàn. Tôi là đứa dễ tính với phim ảnh và giải trí nhưng rất khắt khe với chữ và người, tôi không quan trọng việc mình được tôn trọng, đâm sau lưng không nhưng nếu kẻ đó hành xử độc dạ với người, nhất là bạo dâm với đàn bà, trẻ con thì dù danh tiếng, tài năng mấy tôi cũng vò nhàu lại rồi ném vào thùng rác.

Mỗi lần lĩnh nhuận bút, lĩnh lương, tôi đều dành một khoản nhỏ để tặng cho quỹ trẻ mồ côi, trại dưỡng lão, rồi thì gửi vào tài khoản của cơ sở cứu hộ chó mèo, quỹ trồng cây, dư giả thì góp nhiều, đói rách thì góp ít, Thụy Khuê có thể góp hết tranh của Lê Thị Lựu cho bảo tàng Sài Gòn, Phạm Toàn có thể hy sinh gần 40 năm để làm giáo dục, Anand Dhawaj Negi dành 20 năm để trồng cây cho ốc đảo sa mạc cho đến lúc qua đời, họ cống hiến cho cuộc đời đến sạt nghiệp, tôi không làm được như họ nên chỉ chơi lẻ, đi hiến tặng cho những địa chỉ thiện tâm mình đã tìm hiểu. Lòng tốt, sự từ tâm là không xuể, nhất là trong bối cảnh thế giới ngày hôm nay, sự toàn trị, độc đoán ẩn ngầm dưới vỏ bọc hòa bình, vác xe tăng đi xâm lược là trò nghịch ngu của trẻ con, xâm lược lãnh thổ dưới chiêu bài công ty tài chính, hợp đồng làm ăn xuyên quốc gia mới đáng sợ, sự đau đớn, mất đất mất nhà, mất đời từ đó mà ra. Không còn bom đạn cháy khét xác người, người Việt vẫn rời bỏ quê hương, nhập quốc tịch hoặc làm thuê cho xứ người theo diện xuất khẩu lao động, người giỏi ở lại, tầng lớp lao động thì quay về sau khi đã tích lũy đủ tiền để cát cứ một vùng, họa không rơi vào mình thì cứ thong thả mà sống. Tôi ngán ngẩm những cuộc biểu diễn, đốt tiền vào những ngày đại lễ, Giải phóng thủ đô, Giải phóng miền Nam, ngán cả cảnh người Việt nước ngoài lạm dụng lá cờ vàng để đòi hỏi một cuộc phục quốc, lịch sử đã cáo chung nhưng hận thù, Bắc Nam bị phân hóa tận cùng, hòa hợp hòa giải dân tộc vẫn là câu đố đời đời, phe thắng cuộc hả hê còn phía bại trận ôm đau đi biểu tình mà quên rằng nỗi đau chỉ cháy đến thế hệ thứ nhì, những đứa cháu đứa chắt đã nhập vào phương tây, không còn dính dáng gì đến nước Việt, tôi buồn khi bức ảnh em bé Napan năm nào cũng được người Việt trong, ngoài nước đem ra, người thì lên án tội ác chính quyền miền Nam, phía thì kết án Cộng Sản, sự thực thì bức ảnh tư liệu chỉ là sự ghi lại, là sử liệu sống, cô bé trong bức ảnh cũng đã lớn, đã già, bà nhiều lần than thở mong đừng ai đem hình ảnh trần truồng của bà để kết án lẫn nhau nhưng hoài công, mâu thuẫn dân tộc vẫn âm ỉ không biết gỡ từ đâu. Hình hài nước Việt của thế hệ trước là người mẹ già đội nón lá, mặc áo nâu sòng đứng đợi tin con đến bạc đầu, còn hình hài nước Việt của thế hệ tôi thì là nửa khuôn mặt mờ nhạt như mây mù, nhìn xa hay gần, nhìn kỹ hay thoáng qua vẫn là gương mặt lúc là đàn ông lúc là đàn bà, lúc thì già lúc thì trẻ và chỉ có nửa khuôn mặt, không có thân xác. Sẽ chẳng ai họa được bức khuyết hình này dù trên giấy vẽ hay giấy viết, tầng lớp nghệ sỹ đương đại mải múa tối ngày, viết 10 chữ thì sửa 9 chữ, ngồi nhậu thì miệng leo lẻo đạo lý, đến lúc ra sách, bàn về vấn đề nghiêm trọng thì xuề xòa cam chịu, đùn đẩy trách nhiệm cho thế hệ sau, lẽ dĩ nhiên, họ không hề dẫn lối, truyền cảm hứng cho người trẻ chứ đừng nói việc ngồi xuống như một người bạn già, kể, sám hối muôn sự của thế hệ mình rồi khóc òa hai hàng lệ, đám nhà văn nhà thơ, nhà nọ nhà kia vừa là quan chức vừa là tướng công an, quân hàm tướng tá kể khổ mình đã già hết sức, rồi hình dung vào một thứ tương lai khuyết thị nhân thể.

Tầng lớp nghệ sĩ thực sự, tài năng và nặng lòng đều đã chết, đã già, gần đất xa trời, họ ra đi để lại một cõi nghệ thuật tiêu điều như một tầng địa ngục.

Nếu có đọc, tôi chỉ đọc sách của người chết, còn thì luôn lựa chọn sách ngoại văn từ mọi quốc gia, mọi tay viết đã thành danh và mới nổi. Tôi không lạ khi một người trẻ lên chương trình Ai Là Triệu Phú lẫn lộn bốn anh em nhóm Tự Lực Văn Đoàn trong khi một cô sinh viên Nhật Bản lại hiểu và thuộc làu tiểu sử của nhà văn Việt hơn chính những giáo viên, sinh viên nước Việt.

Tôi không ngỡ ngàng, rùng mình khi sự kiện Dạ Thảo Phương tố cáo kẻ tội đồ, có hàng trăm người đứng về phe con quỷ râu xanh, ghi rằng đàn ông ủng hộ đàn ông thì có lỗi, viết rằng ngưu tầm ngưu, mã tầm mã, con giống ủng hộ nhau ở sự cương cứng bất chấp như trong phim khiêu dâm thì mới đúng. Tôi thương hại cho nhóm đàn bà ủng hộ kẻ ác vì sự hiểu biết, tầm văn hóa nông cạn, tôi lắc đầu, tiếc cả sự phỉ nhổ cho bọn đàn ông từ lâu đã quen thói tấn công phái yếu trong văn chương lẫn đời thực, họ đã quen với vai trò bề trên, kẻ cầm quyền trên ngai vàng. Tìm hiểu về nguồn cội của sự bất đẳng giới thì quá xa xôi, nhưng tôi ngờ rằng mọi vấn đề tồn tại từ lời chửi thề, Địt mẹ, với người Bắc, Đụ má với người Nam và Con mợ mày với người miền Trung, phương tây khi thóa mạ, hạ nhục ai đó họ dùng chữ Fuck You hướng về đối thủ trước mặt, tấn công thẳng người đó còn người Việt luôn hướng nòng súng về phụ nữ, những người mẹ vốn vô can trong mọi cuộc xung đột. Thói quen ngược đãi tình dục với phụ nữ thành một văn hóa bất thành văn có lẽ đến từ lời chửi thề tưởng chừng nói để cho thỏa, cho sướng miệng. Sự độc hại của tính nam đã phổ biến tới mức có thể bất gặp ở bất cứ đâu, bất cứ nền tảng mạng xã hội nào những dòng tâm trạng gắn với bức ảnh người đàn bà trần truồng, 80% là những bức ảnh chắp vá lẫn lộn của đám trẻ chơi thích nổi tiếng, số còn lại là ảnh nghệ thuật sắp đặt, chụp trong event ảnh nào đó, hoặc ảnh cắt ra trên phim… tất thảy đều được tận dụng vào một ý đồ duy nhất: thỏa mãn khoái lạc con đực. Khi ngươi nhìn một người phụ nữ không quen biết với sự thèm khát thì ở đâu đó cũng có người nhìn vợ và con gái ngươi như vậy, khi ngươi lên giường với vợ người khác thì vợ ngươi cũng đang ở tư thế đó với người hàng xóm, tôi từng ghi thế trong sổ tay, dòng viết chợt qua rồi dính trong đầu, rơi xuống giấy, tôi đã bỏ cuốn sổ dày đặc chữ nhưng dòng viết này vẫn nhớ. Tôi không đứng về phe nước mắt, cũng không chọn phe phái, hội nhóm, đảng phái nào, nếu có, tôi luôn cúi đầu trước nỗi buồn, sự đau khổ và bất hạnh của người cô độc.

Tôi dễ khóc cười khi đứng trước một cái cây trụi lá, vẩn vơ trong tai là giọng hát Ngọc Lan, tôi hay mủi lòng trước một cụ già gánh bỏng lúc chiều tối, thằng bé đánh giày đi trong nắng, rồi cả những con mèo nhỏ gày gò trong quán café, tôi lạnh lùng, vô cảm trước mọi lời tung hô trong những tiệc mời của người nổi tiếng nhưng thấy ấm lòng mỗi lần nhớ đến chị gái đi xe máy ném vào giỏ xe tôi cái áo mưa giữa trời mưa, gặp mặt đám văn nhân bỗ bã luôn khiến tôi mệt mỏi, khó thở, chỉ mong về sớm còn khi đem gạo thóc ra công viên rải cho chim sẻ, chim bồ câu, gói thịt thăn xé nhỏ cho mèo ăn, tim tôi như được hồi sinh. Ở Nhật Bản từng có dịch vụ thuê người để lắng nghe, trả lời thư cho khách hàng giấu mặt, đấy cũng là công việc tôi thích và muốn làm nhưng công việc này chỉ có ở Nhật, nơi mọi sự lạ đều có thể, từ chuyện nông dân mỗi lúc thu hoạch luôn để lại ít thóc, hoa quả cho chim đến việc một chú mèo làm chủ quán tạp hóa. Thế giới tôi đang sống thì mọi điều ngang trái đều có thể xảy ra, tìm được một tấm lòng thiện còn khó hơn mò kim đáy biển, người đời có nói, viết, luận bàn đến mấy về nạn bạo hành phụ nữ, ngược đãi trẻ con thì án mạng vẫn diễn ra, bởi họ chỉ nói mà không làm, không can thiệp thực sự vào số phận của bất cứ ai, tổ chức SOS, số gọi 111 chỉ giúp được một giai đoạn nào đó, chỉ giải cứu những thiên thần bình dân còn với kẻ có quyền thế thì thật vô vọng, chính tôi cũng vậy, tôi không có sức mạnh của Superman để tiễu trừ tội phạm, cũng không đủ ảnh hưởng để thay đổi cả một nền hiến pháp thực tiễn vì nhân dân, tôi nhưng một vong hồn chưa rời xác, luôn quan sát và mong đợi cái gì đó, dù đó chỉ là sự tưởng tượng khuyết hình, nhưng còn đợi là còn mong ngóng, thầm nguyện, không thì đời tôi kể như tiêu táng thành khuyết danh.

bài đã đăng của Khuyết Thư

• người và tôi - 29.02.2024
• miêu (tiếp theo và hết) - 23.12.2023
• Miêu - 22.12.2023
• khách - 07.12.2023
• Trí Nhớ Những Giấc Mơ - 22.06.2023