LTS: Nghị Viên kiêm Quyền Thị Trưởng thành phố Westminster Tạ Đức Trí là đồng tác giả của nhiều thơ truyện dưới bút danh Đức Trí Quế Anh, là bút hiệu chung của Tạ Đức Trí và Đoàn Quế Anh, bắt đầu sử dụng từ năm 1998.

Tác phẩm đã in riêng của Đức Trí Quế Anh gồm có Thiên Nhiên Thi Cảm (tập thơ – 1999), Thiên Nhiên Cuồng-Niệm (tập thơ – 2000), Đạo Sĩ và Cọng Cỏ – The Ascetic and The Leaf of Grass (truyện song ngữ – 2000).

Ông Tạ Đức Trí là một trong các vị dân cử đã ký tên vào thư gửi VAALA yêu cầu gỡ những bức tranh gây tranh cãi khỏi triển lãm FOB II.

Da Màu: Ông có đi xem triểm lãm FOB II – Nghệ Thuật Lên Tiếng (Art Speaks) do hội VAALA tổ chức hay không?

Tạ Đức Trí: Tôi không có đi xem cuộc triển lãm này.

Da Màu: Theo ông, cuộc triển lãm có đạt được mục tiêu của ban tổ chức là tạo một đối thoại bình đẳng giữa những tiếng nói khác biệt về chính trị và nghệ thuật? Ông nghĩ gì về cách diễn dịch những tác phẩm nghệ thuật của ban tổ chức và của những người biểu tình, từ ôn hòa đến quá khích?

Tạ Đức Trí: Tôi thật sự không hiểu rõ mục tiêu của ban tổ chức về việc đối thoại. Tuy nhiên, theo thiển ý một cách chủ quan của tôi, ban tổ chức cuộc triển lãm đã không nói lên được sự bình đẳng giữa người làm nghệ thuật và chính trị. Khi đem chủ đích chính trị vào nghệ thuật là tự đóng khung ý tưởng nghệ thuật rồi. Thế nào là tiếng nói khác biệt về chính trị? Chúng ta đều tự hiểu cộng đồng Việt tại hải ngoại là cộng đồng tỵ nạn cộng sản, là những người rời bỏ quê hương để tìm tự do, tìm đến cuộc sống với hy vọng cho một tương lai khá hơn. Tại sao ban tổ chức lại dùng hình thức nghệ thuật để gợi lại nỗi đau của cả cộng đồng là những người đã phải trốn bạo quyền độc tài cộng sản để tìm đến tự do mà trong đó cũng có chính những nghệ sĩ trong ban tổ chức.

Thiết nghĩ, nghệ thuật phải là sự rung cảm của tâm hồn hòa vào chân ngã của vũ trụ. Nghệ thuật phải vượt trên hư danh nếu không thì chỉ là sự dối trá không cần thiết. Một nghệ sĩ chân chính phải là người biết thông cảm nỗi đau của người khác, phải có nội lực tư tưởng và tri thức để nhận biết giá trị nghệ thuật đích thực. Nghệ thuật sẽ trở nên vô nghĩa nếu được chuyên chở dưới hình thức chính trị. Nghệ thuật sẽ không còn là nghệ thuật nếu bị dùng như một công cụ tuyên truyền chính trị dù vô tình hay cố ý. Nghệ thuật sẽ trở nên vô nghĩa hơn nếu vô tình chà đạp lên nỗi đau của người khác.

Cộng đồng bày tỏ thái độ biểu tình trước hình thức triển lãm là thích hợp và đúng lúc. Biểu tình chính là bày tỏ sự chống đối. Trong trường hợp này, bày tỏ chống lại hình ảnh lá cờ máu đã gây đau thương cho cả dân tộc là điều nên làm. Chúng ta đều tự biết hàng triệu người bỏ nước ra đi, và biết bao gia đình đã không đến được bến bờ tự do, biết bao người đã không có cơ hội nhìn lại người thân lần cuối, bao nhiêu thảm cảnh đã và đang diễn ra. Thử hỏi, tại Việt Nam, người nghệ sĩ có cơ hội để trình bày ý tưởng đối thoại qua các hình thức nghệ thuật không? Các tôn giáo vẫn đang bị bức hại, Việt Nam vẫn còn độc tài, chưa có tự do. Trong hoàn cảnh Việt Nam vẫn còn độc tài đảng trị, thiết nghĩ, mọi hình thức trưng bày nghệ thuật liên quan đến cộng sản tại hải ngoại đều có thể bị coi là sự chà đạp lên nỗi đau của một cộng đồng tỵ nạn cộng sản.

Da Màu: Vì sao ông cảm thấy phải lên tiếng kêu gọi Ban Tổ Chức Triển Lãm FOB II xin lỗi cộng đồng?

Tạ Đức Trí: Tôi thiết nghĩ cộng đồng cần một lời xin lỗi từ Ban Tổ Chức Triển Lãm. Ban tổ chức không thể làm ngơ trước làn sóng phẫn nộ của cộng đồng. Nghệ thuật là con đường tự nhiên trong tâm khảm hướng đến chân thiện mỹ, hướng đến chân ngã vũ trụ chứ không phải nghệ thuật là phương cách thể hiện một cách gượng gập, gò ép dưới hình thức chính trị.

Da Màu: Ông nghĩ thế nào khi có một dân biểu tiểu bang California đòi thành phố Santa Ana đóng cửa hội VAALA? [xin xem tin của báo Người Việt Online: http://www.nguoi-viet.com/absolutenm/anmviewer.asp?a=89663&z=3]

Tạ Đức Trí: Vị dân biểu này có lý của ông vì ông đã lắng nghe sự phẫn nộ của cử tri trong đơn vị mà ông đang đại diện. Ông chỉ đơn giản thể hiện nguyện vọng người dân qua cách nhìn dân cử của mình.

Da Màu: Theo ông, thì dân biểu gốc Mexico này có thiện cảm hay có ác cảm với cộng đồng Việt? Và vì sao?

Tạ Đức Trí: Tôi nghĩ bất cứ người dân cử nào tại Mỹ đều mong muốn sự ủng hộ của người cử tri. Ông ta cũng vậy, do đó, ông đã thể hiện sự thiện cảm đối với cộng đồng. Và ông đã thể hiện đúng lúc.

Da Màu: Theo ông, hành động phá hoại một số tác phẩm nghệ thuật, cùng những điện thoại và điện thư với những lời lẽ thô tục dành cho ban tổ chức, nhất là những lời hăm dọa kể cả sát nhân hay đốt nhà, có phù hợp với định nghĩa về “khủng bố” (terrorism)?

http://orangejuiceblog.com/2009/01/why-did-the-city-of-santa-ana-close-the-viet-fob-ii-art-exhibit/

Tạ Đức Trí: Tôi ủng hộ hình thức biểu tình trong ôn hòa chống lại hình thức nghệ thuật gây đau thương cho cộng đồng. Những hành động gây phương hại cho người khác sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Da Màu: Vừa là Nghị Viên kiêm Quyền Thị Trưởng thành phố, vừa là một nhà thơ, ông có thấy mình đứng tại giao điểm của nhiều mâu thuẫn đối nghịch giữa Nghệ Thuật, Chính Trị và Cộng Đồng (ý chính của buổi triển lãm Nghệ Thuật Lên Tiếng)?

Tạ Đức Trí: Tôi đã và đang viết sách, viết thơ về thiên nhiên, về triết học, do đó tôi hiểu được sự rung cảm trong nghệ thuật. Nhưng như tôi đã nói, nghệ thuật phải là rung cảm đích thực của tâm hồn hòa vào chân ngã vũ trụ, hòa tư tưởng mình và vũ trụ thành một. Nghệ thuật phải vượt trên hư danh và những hình thức giả dối. Nghệ thuật phải thoát ra từ nội lực tri thức, rung cảm của tư tưởng một cách tự nhiên. Nghệ thuật phải thoát, phải thanh khiết, phải vượt qua ngôn ngữ, hình thức để thể hiện chân thiện mỹ.

Là một dân cử và một người hoạt động nhiều năm trong cộng đồng, tôi hiểu vai trò của mình là lắng nghe nguyện vọng và quan tâm của cộng đồng, của cử tri để từ đó giúp đỡ cộng đồng một cách hữu hiệu hơn. Tôi hoàn toàn không thấy sự mâu thuẫn giữa con người thơ và phục vụ cộng đồng của tôi, mà trái lại nó giúp tôi cân bằng cuộc sống. Trong sự tuần hoàn của vũ trụ, âm dương trộn lẫn nhau, trong âm có dương, trong dương có âm, để tạo nên sự hài hòa, cân bằng của sự sống. Nghệ thuật và cộng đồng cũng vậy. Phục vụ cộng đồng cũng là một nghệ thuật. Những hình ảnh hy sinh của thế hệ đi trước trong cộng đồng tạo cho tôi sự cảm thông, để từ đó nhắc nhở tôi phải cố gắng hơn trong sứ mệnh phục vụ cộng đồng và tranh đấu cho một Việt Nam tự do và dân chủ.

Da Màu: Cám ơn ông đã dành cho Da Màu cuộc phỏng vấn này.