Trang chính » Alice Munro và Thể Loại Truyện Ngắn, Biên Khảo, Chuyên Đề, Phê Bình Email bài này

Tổng Quát về Các Tác Phẩm của Alice Munro

 

 

AM novels

 

Alice Munro không hiển nhiên là một nhà văn cổ súy các vấn đề chính trị hay nữ quyền, và cũng không viết tự truyện. Tuy nhiên hầu hết câu chuyện của bà chú tâm đến cuộc đấu tranh giữa nổi loạn và sự chấp nhận từ xã hội; các truyện mô tả “phần ruột của những mối quan hệ”; và trong mỗi tuyển tập ta thường thấy bối cảnh tỉnh lẻ, làng quê Canada nơi bà từng lớn lên và tiếp tục sống “vì đã quen với mức độ phiền bực mà tôi sẽ không thấu rõ nếu ở một vùng nào khác xa lạ hơn.”

Các truyện của bà là những khai phá từ nhiều góc độ nhìn; chúng dùng cấu trúc gia đình, xóm giềng, các cá nhân, những nhóm người, và cho thấy cách sự vật di chuyển trong ký ức khi được cảm nhận từ một góc nhìn bất ngờ. Các nhân vật của bà di chuyển qua nhiều tầng mốc thời gian và hiện thực, và chính những khoảng trống giữa những tầng mốc này đã lột tả quyền lực truyện ngắn của Munro. Bà đã tuyên bố, “Không có chuyện lớn và chuyện nhỏ. Những vấn đề lớn lao, những điều thất đức trên thế giới đều có mối liên hệ mật thiết với điều thất đức người ta đang làm với nhau quanh chiếc bàn ăn.”

Tập truyện đầu tiên, Dance of the Happy Shades (tạm dịch là Vũ Điệu Mang Sắc Độ Hạnh Phúc), vẽ lên những khám phá của tuổi mới lớn về tình yêu và nỗi sợ hãi. “Boys and Girls” (“Con Trai Con GáI”) đề cập đến hai chủ đề thường trực trong những truyện của Munro: những cảnh áp chế quyền hành trong gia đình và sự bất khả trong mối liên hệ giữa mẹ và con gái. Khi cô con gái khóc – cô gái có người mẹ “bày mưu lập kế tìm cách bắt tôi ở nhà suốt, mặc dù mẹ biết là tôi ghét điều đó lắm (chính vì mẹ biết tôi ghét điều đó lắm) và ngăn không cho tôi được làm việc cho cha tôi”, vì “cô chỉ là một đứa con gái.” “Ngay thâm tâm, tôi không phản đối điều đó. Có lẽ điều mẹ ngăn là đúng.” Những trải nghiệm tình dục vị thành niên trong “Postcard” (Bưu Thiếp) và and “Thanks for the Ride” (“Cám Ơn Cho Quá Giang”) là những phương tiện dùng để đo lường sự lừa dối tình dục của người lớn. Nhiều câu chuyện trong tuyển tập này phát lộ một thế giới quen thuộc nhưng bỗng trở nên cách trở cho những nhân vật bị bạc đãi trong tình cảm phải gắng gượng được sinh tồn trong cái thế giới đó.

Tiểu thuyết duy nhất của Munro, Lives of Girls and Women (Đời Con Gái và Thiếu Phụ), dựa trên cuộc đời của Del Jordan, một phụ nữ tranh đấu để tránh cho đời mình khỏi bị chìm trong lãng quên vì biết rằng nếu cứ lớn lên trong một tỉnh nhỏ như Jubilee thì dường như khó mà tránh khỏi số phận đó. Khi Del Jordan nhớ lại các cột mốc đánh dấu cuộc đời tình cảm, ta thấy cô tạo tác quá trình “được săn đuổi và trọng vọng như một vật hiếm hoi” bằng nhiều mưu cách. Tuy vậy cuốn tiểu thuyết này không hấp dẫn bằng các truyện ngắn của Munro; hình thức tiểu thuyết cho Del Jordan cơ hội “thoát ra thế giới bên ngoài và thu thập đủ mọi kinh nghiệm … để trở về kiêu hãnh.” Nhưng nó không tạo cho cô một bản sắc phức tạp hơn bất cứ nhân vật nào ở thể loại truyện ngắn.

Trong tuyển tập truyện kế tiếp — Something I’ve Been Meaning To Tell You (Điều Tôi Vẫn Định Nói Với Anh)—điểm tác giả muốn nhấn mạnh là vai trò của hồi tưởng – hơn là cảm tác ; để tạo một ý nghĩa cho quá khứ. Something I’ve Been Meaning To Tell You là một trong những tuyển tập ảm đạm nhất của Munro, với cảm giác xáo trộn của nhân vật tăng dần qua việc truy vấn ký ức, thay vì được hòa giải, như cách một nhân vật trong “Winter Wind” (Gió Đông) tin rằng “chúng ta có những mối liên kết không thể điều tra.”

Trong khi nhiều tác giả truyện ngắn lâm bẫy phải thu nhỏ hình thức lại theo yêu cầu của thể loại thì truyện của Munro phình ra với vô vàn chi tiết dày đặc và lại còn được mở rộng thêm với các mối căng thẳng và mâu thuẫn được phát sinh. Who Do You Think You Are? (Bạn Nghĩ Bạn Là Ai?) cũng nên được coi như tiểu thuyết như Đời Con Gái và Thiếu Phụ; nó có cùng cấu trúc chương hồi và đưa ra “mười thời điểm” trong cuộc đời của Rose – người đã tìm cách rời khỏi nơi giam hãm là cái tỉnh nhỏ của cô nhờ nhận học bổng đại học. Cả Rose và Del Jordan đều không thể “cởi bỏ” hoàn toàn những thứ họ không thích, mặc dù Del cũng ra vẻ tin vào điều cô thực sự mong muốn. Tuy nhiên Rose thường bị vướng mắc bởi những thứ mà người kể chuyện trong “Simon’s Luck” (Vận May của Simon) gọi là “những chuyển biến căn bản đã đẩy mạch truyện tới những nghi vấn, những hỗn độn đòi hỏi các phán đoán mới và giải pháp mới, và mở toang các cánh cửa cho tình cảnh không thích hợp nhưng khó quên.”

The Moons of Jupiter (Những Vệ Tinh của Sao Mộc) chú trọng đến bản chất các mối quan hệ giữa nhân vật hơn là bản chất của sự cô lập vốn thường xuyên là hậu quả của các mối quan hệ trong các truyện của Munro. Lần nữa, các mâu thuẫn giữa nhiều tầng lớp hiện thực đem lại cho truyện một không khí đe dọa: ẩn núp dướI phông trải nghiệm dường như vô hại là sự hiểm nghèo đáng sợ. Trong The Moons of Jupiter tác giả mô tả “nhiều không kể xiết các mối họa khủng khiếp chưa biết hoặc đã từng biết.” Những mối liên hệ được phác họa trong tuyển tập này—giữa những người bà con (“Chaddeleys và Flemings”), những người yêu nhau (“Hard-Luck Stories,” “Accident”), hay bạn nhà trọ (“Mrs. Cross và Mrs. Kidd”)— bị suy giảm bởi những dối trá, hoặc bởi “cái khoảng cách giữa điều [họ] muốn và điều họ có thể nắm được,” hoặc khoảng giao thoa giữa ham muốn và cần thiết. “Liên kết. Mọi thứ chỉ là thế. Một liên kết với cái thế giới thực tiễn, hoang tàng, và nguy hiểm.” Trong “The Turkey Season,” (Mùa Gà Tây), nói về quan hệ giữa các phụ nữ trong một hãng xưởng gà tây, nhân vật chính đã giải thích làm sao “tôi đã đến mức phải rời bỏ những điều mà tôi thật sự không thể biết.”

Ba tuyển tập truyện mới đây nhất — The Progress of Love, Friend of My Youth, Open Secrets (Con Đường Tình, Bạn Thưở Hoa Niên, và Bí Mật Phô Bày)—có lẽ là lời giới thiệu tốt nhất cho tác phẩm Munro. The Progress of Love đã kết hợp tất cả các yếu tố trong các tác phẩm trước trong một sự truy hoan vô độ giữa dối trá và bất mãn. Trong “Jesse và Meribeth,” Jesse, cô gái tuổi mới lớn có một cuộc ngoại tình tưởng tượng với một người đàn ông lớn tuổi hơn, cô thú nhận, “Tôi chẳng ngại gì chuyện nói dối. Một khi tôi đã nhắm mắt đưa chân vào dối trá… chuyện dối trá tạo cảm giác thoải mái lạ kỳ.” Trong “Eskimo,” Mary Jo ngoại tình với người chủ đã có gia đình, tiến sĩ Streeter, người đàn ông có “sự buồn bã phải lẽ, điềm đạm, và không thể cứu chữa… Có lẽ sự buồn bã đến từ thói quen phục tòng.” Độc giả đã nghe Mary Jo tâm sự, “Những phút giây thuận hòa yêu chiều nhau thật là đáng quý, ngay khi ta biết chẳng sớm thì muộn việc chia tay cũng phải đến. Thiết nghĩ đối những người trong cảnh ngộ như tôi có lẽ những giây phút như vậy quý  giá hơn là trong tình cảnh hôn nhân dài lâu khi tình yêu và hiềm khích cấu xé âm ỉ, hỗn độn và dai dẳng, tưởng như bất di dịch.” Trong “Fits,” vụ giết người rồi tự tử giữa một cặp vợ chồng trong vùng đã cho Peg and Robert một phút giây như thế: “Họ cần cái gì đó mới mẻ để trò chuyện với nhau. Bây giờ thì việc trở về nhà đã có ý nghĩa hơn với anh.” Trong các truyện này, Munro thần kỳ phác họa sự tương phản giữa những bất mãn hàng ngày và các lựa chọn bấp bênh khác. Nhận thức của các nhân vật về những hậu quả và ảnh hưởng của hậu quả trong đời sống của họ thường độc hại ngấm ngầm, phô bày qua những ánh chớp của tâm cảm.

Trong Friend of My Youth (Bạn Thưở Hoa Niên) các truyện thiên về nội tâm, cách viết tự chủ hơn, và cuộc đời nhân vật đầy tính giả dối hơn. Trong “Wigtime” (Những Ngày Đội Tóc Giả), Margot phải dùng bộ tóc giả để tấn công người chồng ngoại tình và để lại những lời nhắn vô danh dưới kính chắn gió xe hơi. Hazel trong “Hold Me Fast, Don’t Let Me Pass” (“Giữ Chặt Em, Đừng Để Em Lướt”) là một góa phụ độ tuổi 50, đi nghỉ phép, ghi nguệch ngoạc trong sổ tay: “Điều đó ngăn ngừa cơn hoảng loạn… Kiểu hoảng loạn này không liên quan gì đến tiền bạc hay chuyện mua vé, mà là sợ bị trật mục tiêu, và với câu hỏi tại sao ta ở đây?” Tuy không khí bi thương trùm kín những câu truyện, những chuyển biến trong tâm trạng và  góc nhìn cũng biểu lộ văn phong nhẹ nhàng … ngọt như dao của Munro. Đứa con gái trong “Oh, What Avails” (Chà, Mối Lợi Gì Đây) cho thấy mẹ nó đã hình thành trong đầu các đứa con của bà “một mối quan tâm tinh tế, đặc biệt đến bản thân chúng, khiến chúng muốn ra đời bộp chụp lấy điều chúng muốn, bất kể tình yêu hay tiền bạc.”

Tám truyện ngắn u uẩn lấp lánh trong Open Secret (Bí mật phô bày), với tính chính xác và gây kinh ngạc càng lúc càng tăng, cùng với tình yêu và sự nghiêm trọng, tìm hiểu những mối căng thẳng và mâu thuẫn trong các hoàn cảnh sống của con người. Như “A Wilderness Station” (“Trạm Hoang Dã”)—dưới hình thức một số thư và hồi tưởng bởi, hoặc gửi đến một số người—là tiểu sử hư cấu của Annie Herron, một góa phụ có lai lịch bắt đầu, giữa đời và kết cuộc không mấy rõ ràng, người sớm bước vào đời và lấy chồng vào giữa thế kỷ 19 và sống đến thế kỷ 20. Sau khi chồng bị đột tử, có lẽ thế, nghe nói anh ta ra vùng đất hoang làm việc với em trai thì bị chết, Annie tạm kiếm chốn trú thân, đại loại là thế, tại một phòng giam Ontario dành cho tội phạm và người bị bệnh tâm thần và hơn nửa thế kỷ sau mới được bồi hoàn, cũng đại loại như thế. Hình thức ghi chép lịch sử của “A Wilderness Station” (Trạm Hoang Dã) gợi liên tưởng đến “Meneseteung” trong Friend of My Youth (Bạn Thuở Hoa Niên), một truyện ngắn dưới dạng tiểu sử tưởng tượng – một hình thức độc đáo chấn động – nói về một nữ thi sĩ hư cấu vùng Tây Nam Ontario vào thế kỷ 19 tên là Almeda Joynt Roth. Giống như nhiều truyện về sau của Munro, nhưng có điều thu hút hơn, “Meneseteung” kích thích và dốc cạn độc giả theo quá trình các vở bi kịch cổ điển. Nói thế không phải là các truyện về sau của Munro không có hài kịch, vì hài kịch là đặc điểm lễ nghi và chủ yếu, cấu thành tác phẩm Munro.

Trong “Spaceships Have Landed” (“Phi Thuyền Đổ Bộ”)— một truyện mô tả tình bạn giữa hai cô gái quê,  xưa và nay — ở đây thành công của Munro là kịch giả tưởng và thoại kịch: “Và điều tồi tệ nhất là khi Eunie cứ lo huyên thuyên kể suốt nào là án mạng nào là tai ương hoặc bất cứ sự việc giựt gân nào mà nó nghe được trên đài phát thanh mà chẳng để ý là Rhea đã quá chán ngán và đang phát cáu. Rhea cáu vì nó không tài nào bắt Eunie xác định được là mấy chuyện đó có thật không, cáu cả vì tự Eunie cũng khó phân biệt (thực hư) trong khả năng của nó. “Eunie, có thật là tin trên đài không? Hay là truyện? Có phải người ta đóng kịch trước mic-rô hay là tin tường thuật? Eunie! Có thật không hay là kịch?” Chính Rhea mới bị kiệt sức vì mấy câu hỏi, chứ Eunie thì không bao giờ. Eunie chỉ việc ngồi trên xe đạp rồi lại chạy đi. “Tu u đa lây ô đa lây ô ô! Gặp chúng bây ở sở thú!” Điên thật, ta nghĩ, hay có thật là điên? Có thể Eunie sở hữu một sự hiểu biết không-thể-phân-chia giữa  thực và hư, giữa nghiêm túc và trò chơi, giữa tự nhiên và siêu nhiên, và lối tưởng tượng này đã vượt ngoài khả năng nhận thức sơ đẳng của Rhea chăng? Có thể Eunie biểu hiện cho môt ẩn dụ nào đó, hoặc biết đâu là một bản ngã nào khác, của người nghệ sĩ?

Truyện tiếp truyện, Munro biểu lộ khía cạnh trào lộng của cuộc đời, với mọi biến chuyển bất ngờ nhưng không tránh được của nó, qua hình thức một cái chết, những vị khách đến thăm bất ngờ, hoặc một lá thư lạ, bất cứ cái gì. Những sự việc như thế tràn ngập trong các truyện viết sau này của Munro, làm rạn nứt những mong đợi của nhân vật, và của người đọc, làm cho mọi ước nguyện được thích ứng dễ dàng với đời sống hay nghệ thuật trở thành bất khả.  Hơn nữa, từ những trở ngại này những biến cố khác được tự động phát xuất. Càng nhiều trong những truyện về sau của Munro, ta thấy có một bản chất mà  Eudora Welty (nhà văn mà Munro thừa nhận được ảnh hưởng) đã thán phục nơi William Faulkner: “tính trung thực và chuẩn xác về thế giới” hé lộ tấn hài kịch của kiếp người và cái mà Welty gọi là “nỗi khiếp đảm đi đôi với tấn hài kịch đó.”

Có lẽ truyện Munro nên được đọc như một thể loại tiểu thuyết mới; không phải truyện này tiếp theo truyện khác, mà mỗi truyện dành thời gian gây âm vang trong trí óc người đọc. Vì như Munro nói: “Tôi muốn các truyện được từ từ kết thúc chứ không chấm dứt đột ngột, để người đọc lưu giữ lại cái bí ẩn trọng tâm của truyện.”

 

Nguồn: Contemporary Novelists. Susan Windisch Brown. 6th ed. New York: St. James Press, 1996. From Literature Resource Center.

bài đã đăng của Juliette Bright và J. R. (Tim) Struthers


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)