“Kẻ nào có trái tim chỉ sống vì tình yêu, kẻ đó sẽ không bao giờ chết.”
Hâfez Shirâzi
(1325-1388)

M. G. Le Clézio, tên đầy đủ là Jean-Marie Gustave Le Clézio, (1940- ) là nhà văn-giáo sư người Pháp gốc Mauritiana. Ông là tác giả của hơn 40 tác phẩm, từng đoạt giải văn chương Pháp Renaudot (1963) và giải Nobel 2008 cho toàn bộ tác phẩm của ông, như “một tác giả của những cuộc hành trình mới mẻ, những phiêu lưu thi vị và khoái lạc nhục cảm, kẻ thám hiểm nhân loại vượt lên trên và xuống bên dưới nền văn minh đang ngự trị.”
Truyện ngắn L’Amour en France được chuyển ngữ dưới đây trích trong tuyển tập Avers – Des nouvelles des indésirables (tạm dịch “Mặt Ngửa – Truyện Về Những Kẻ Bị Ruồng Bỏ) do Gallimard xuất bản năm 2023.  

LOVE TREE
Olha Darcuk

Kỷ niệm về em, Oriya, vợ của anh, và các con, Samira, Jámila, Ali, những đứa con thương yêu của bố. Anh bắt đầu với tên của em, và chấm dứt cũng bằng tên em, Oriya, vợ của anh, bởi vì em là người anh yêu nhất trên cõi đời này.

Khi anh bỏ Tata¹ mà đi, đã ba năm về trước, khi anh để lại tất cả những gì anh yêu quý, những gì anh biết đến từ thuở lọt lòng, căn nhà của bố mẹ anh, anh chẳng mang theo được thứ gì. Ai cũng nghèo xơ nghèo xác, nên anh phải ra đi, nhưng thật ra anh cũng mang theo được những gì anh yêu quý nhất, đó là tên của em và các con.

Nhưng nhất là tên em, Oriya. Cái tên thật êm ái mà ngày cũng như đêm, lúc nào anh cũng lặp đi lặp lại. Tên của em mang lại cho anh sức mạnh, nó thôi thúc anh làm việc, nó là phước lành của anh.

Oriya, tên em khiến anh xao xuyến và tràn ngập hạnh phúc mỗi lần anh lên tiếng gọi. Nó nằm trong sâu thẳm của lòng anh, đi vào tận cùng thân thể anh, lắm lúc anh thấy như anh đã mang tên em tự lúc chào đời. Mỗi tối, khi từ công trường Guiglione mệt mỏi trở về, anh bước vào căn phòng trên đường Italie, nơi anh ở chung với Malik–anh chàng người Tunisie–anh ngã người xuống tấm nệm. Anh không còn nghe âm thanh từ máy truyền hình, anh không thấy ánh đèn xanh chập chờn trong phòng, hay những hình ảnh vô nghĩa, những hình ảnh mà em, Oriya, sẽ chẳng bao giờ liên quan đến. Malik xem truyền hình cho đến khi ngủ thiếp đi. Hắn chẳng nói năng gì nhưng lại xem mọi thứ, giải vô địch xe gắn máy, cuộc đua thuyền buồm, cơn bão ở La Caine², loạt phim Daktari³, Wonder Woman, La Roue de la fortune⁴, Le Feux de l’amour⁵, Hongkong Connection⁶, Megamix⁷, Jonas Makas⁸, Kacknife⁹, Police 2000¹⁰, giải Túc Cầu Thế Giới 1990, Superman 4, 7 sur 7¹¹… Hắn xem tất cả những hình ảnh này, đôi khi anh nghĩ chắc hắn sẽ hoá điên mất. Anh nhắm mắt lại, duỗi người ra trên tấm nệm, cạnh cửa sổ, và em, Oriya, em lại hiện ra trước mắt anh. Malik không thấy em. Anh là kẻ duy nhất thấy được em trong căn phòng chật hẹp này, bởi vì tên em đã được anh khắc ghi trong lòng và anh hằng mong mỏi có ngày gặp lại em. Tên em được ghi vào một câu thật dài, dài đến nỗi nó không bao giờ chấm dứt, câu nói đó tiến chầm chậm về phía em, về tận cuối trời bên kia của thế giới, nơi em đang đợi chờ anh.

Phải, anh vẫn thấy được em. Anh xa em vời vợi, trong thành phố này, trong căn phòng này. Dưới mái nhà, vào mùa đông trời rất lạnh lẽo, còn vào mùa hè thì lại ngột ngạt. Nệm của bọn anh đặt sát xuống nền nhà. Tấm nệm của Malik kê gần cánh cửa lớn, còn tấm của anh nằm bên cửa sổ. Ở giữa là tấm nệm của Slimane, em trai của Malik. Tuần trước, Slimane bị một bức tường chênh vênh đè nghiến, ở công trường Guiglione. Cậu ta bị mất cánh tay phải, không còn làm việc được nữa. Malik kể lại chuyện đó như thể là một dịp may, vì em hắn sẽ được nhận tiền bồi thường. Khi ra khỏi bệnh viện, Slimane sẽ về lại Tunisie với vợ con. Cậu sẽ mở một tiệm bánh mì với món tiền từ cánh tay đã bị mất.

Malik kể như vậy, rồi hắn lại tiếp tục xem truyền hình, gương mặt đầy vẻ giận dữ. Anh nghĩ thầm không biết em sẽ nói sao, Oriya ơi, nếu chuyện đó cũng xảy ra cho anh? Nếu anh sẽ trở về với gia đình mà tàn tật như thế? Các con của chúng ta sẽ thấy thế nào? Anh thích ngủ kề bên cửa sổ. Vào mùa xuân, lúc sáng sớm, anh có thể đoán được thời tiết trong ngày sẽ ra sao. Anh nghe tiếng ríu rít của những con chim sáo. Dường như anh có thấy được một chút ánh sáng ở Tata, ánh sáng mà em được tận mắt nhìn, Oriya. Tata, anh cũng rất thích gọi tên này. Nơi đây, tên Tata khiến nhiều người mỉm cười. Làm sao họ hiểu được. Anh hạ thấp giọng mỗi khi nhắc đến Tata, như để tự cáo lỗi rằng tên gọi đó đối với họ nghe rất buồn cười, như để nói trước với họ là anh không có ý gì cả. Đó là một cái tên dịu dàng, cũng như tên của em vậy. Oriya, người đã mang lại cho anh cuộc sống và sức mạnh,. Anh cũng gọi những tên quen thuộc, của những ngôi làng hay chợ búa. Nghe không khác gì các tên gọi trong gia đình chúng ta.

Souklleta, Tarzart, El Khemia, Aigge, Imitek. Anh gọi tên, hai mắt nhắm lại, và thế là anh được cận kề bên em, Oriya, cho dù thân thể anh thật xa với thân thể em, cho dù tay anh không được vuốt ve em, cho dù anh không ăn được những ổ bánh mì em làm ra hay uống cùng thứ nước em uống.

Anh thấy nụ cười của em, anh nghe tiếng em thầm thì bên tai, khi em đang hát ru cho đứa con gái của chúng ta mà anh chưa được biết mặt. Anh thấy tia mắt long lanh của em bị nhốt dưới đôi mi vẽ đậm bằng những nét khôl¹², anh ngửi thấy mùi thơm của mái tóc sáng nào em cũng chải chuốt dưới nắng sớm, trong khoảng sân rộng dành cho những người đàn bà. Anh thấy em, như trong những ngày thuở đó, những lúc anh trộm nhìn em qua bức màn cửa sổ từ gian phòng của đám đàn ông. Mùa tiếp mùa, anh xa em, Oriya, bố xa các con, ôi các con yêu của bố. Khi mùa đông về, trời lạnh cóng nơi các công trường xây cất, chỉ có ký ức về em, Oriya, ký ức về giọng nói, ánh mắt của em, tất cả những điều đó mới làm cho anh vui sống trên đời này. Vì em, anh chồng những viên gạch to tướng lên nhau, đẩy những khối bê-tông trên chuỗi dây xích rỉ sét, vặn đinh vít vào trần nhà, và anh trét vữa lên vách tường.

Tên anh là Abdelhak, còn tên của bố anh là Rebbo, và tên mẹ anh là Khadidja. Ông chủ ở Guiglione không nhớ được tên anh, hoặc giả là ông ta không muốn nhớ. Ông ta gọi anh là Ahmed. Tất cả những người thợ hồ đều mang tên Ahmed. Nhưng điều đó có nghĩa gì đâu. Vì em, anh nhấc cái xẻng lên, vì em anh xúc xi-măng, anh xây lên những bức tường bằng gạch. Ngày lại ngày, tháng này qua tháng nọ, anh dựng tường, anh trét vữa lên vách. Anh xây lên còn nhiều nhà hơn là tất cả những gia đình ở Tata cần có, anh xây cả những thành phố. Khi anh đã dành dụm được một ít tiền, anh sẽ trở về, Oriya ơi, và chúng ta sẽ không bao giờ xa nhau nữa.

Mặt trời thiêu đốt người anh, cái lạnh như muốn lột da anh, và những nhát xẻng nặng nề làm anh rã rời tứ chi. Bây giờ thì anh cũng khá quen rồi. Lúc anh mới đến thành phố này, cách đây ba năm, anh hãy còn mong manh và yếu ớt như một đứa trẻ. Cứ tối đến là anh mệt lả người, thấy cô đơn cùng cực, anh nằm vật ra nền nhà, mặc cho nước mắt tuôn trào trên hai má. Anh ở trong một căn phòng chỉ vừa đủ chỗ để ngủ, chung chạ với những người da đen và người Tunisie, trên lầu của một quán rượu, hắt ánh đèn nê-ông lấp loáng như vết máu trên cửa sổ. Bên ngoài là tiếng xe cộ qua lại trên đường phố, tiếng lè nhè của những gã đàn ông say khướt đang gây gổ với nhau, hay tiếng la khóc đâu đó của những người đàn bà. Không có bóng dáng của những đứa trẻ, không có cả những gì dịu dàng, êm ái. Những lúc đó anh nghĩ đến tên em, Oriya, và tên của từng đứa con của chúng ta, và cả tên Tata. Đó là những lúc anh tìm về kỷ niệm ngày anh gặp em lần đầu, Oriya, vợ của anh, dưới rặng dừa bên dòng sông, trong một ngày lễ hội, lúc em cùng một đoàn thiếu nữ mang phấn hoa đến cho các cây chà là. Không gian êm ả, anh còn nhớ rất rõ, bụi phấn vàng bay bay dưới bầu trời xanh. Cả vùng thung lũng vang rền tiếng ca hát. Lúc các cô đi ngang qua trước mặt, anh đã nhìn thấy em, Oriya, ánh mắt long lanh của em xuyên thẳng vào anh, và ánh mắt ấy không bao giờ rời anh ra nữa.

Anh biết rằng em sẽ là vợ anh. Trong mùa đông vừa xám xịt, vừa trắng xoá vì tuyết ở các công trường, ở thành phố trùng trùng xa em này, ký ức về ngày hôm đó vẫn hằng hữu trong anh. Ký ức đó đã mang lại sức mạnh cho anh, đã giúp anh cầm cái xẻng và vác những bao xi-măng hay vôi vữa. Ngay cả những Chủ Nhật trống rỗng, trên những đại lộ mịt mờ bụi bặm— những lần anh vừa đi tản bộ vừa phải mắt trước mắt sau, thật cô đơn và không thấy đứa trẻ con nào chung quanh, chỉ có những thanh niên mặt mày hung dữ đang tìm kiếm nạn nhân—ký ức về thung lũng chà là của ngày hôm đó vẫn không phai mờ trong anh. Chính em đó, Oriya, là người anh luôn nhìn thấy. Em, trong chiếc áo đầm lễ hội, mặt mũi, tay chân em phủ đầy phấn hoa vàng. Và ánh mắt long lanh của em lạc vào ánh mắt anh, mãi mãi.

_________________________________________________

¹ Tatahouine, thành phố ở phía nam Tunisie
²  Thị xã nằm trong vùng Normandie,  phía tây bắc nước Pháp
³ Loạt phim truyền hình Mỹ của đài CBS (1966-1969)
⁴ Dựa theo trò chơi truyền hình Mỹ Wheel of Fortune
⁵ Loạt phim truyền hình Mỹ The Young and the Restless
⁶ Loạt phim tài liệu thời sự của đài phát thanh & truyền hình Hongkong
⁷ Chương trình nhạc liên khúc
⁸ Nhà làm phim, nghệ sĩ, nhà văn, nhà thơ người Lithuania (1922-2019)
⁹ Phim về hai cựu chiến binh Hoa Kỳ trong chiến tranh Việt Nam (1989)
¹⁰ Loạt phim truyền hình Mỹ của đài NBC (1987-1988)
¹¹ Chương trình thời sự truyền hình “7 Ngày trong Tuần”
¹² Chất bột màu xám thép lấy từ khoáng chất stibnite, óng ánh như kim loại, được phụ nữ lẫn nam giới trong thế giới Ả Rập dùng vẽ mắt, vừa để trang điểm vừa giúp chống lại ánh nắng chói

This publication was supported in whole or in part by funding provided by the State of California, administered by the California State Library in partnership with the California Department of Social Services and the California Commission on Asian and Pacific Islander American Affairs as part of the Stop the Hate program. To report a hate incident or hate crime and get support, go to CA vs Hate.

Tác phẩm này đã được hỗ trợ toàn phần hoặc một phần bằng nguồn tài trợ từ tiểu bang California, do Thư Viện Tiểu Bang California quản lý với sự hợp tác của Bộ Xã hội và Ủy ban đặc trách Cộng đồng Người Mỹ gốc Á Châu và Quần đảo Thái Bình Dương cho dự án Stop the Hate (Ngăn Chặn Lòng Thù Hận). Để báo cáo mọi sự việc liên hệ đến tội ác do thù ghét và những hành động kỳ thị chủng tộc, và để nhận lãnh hỗ trợ, xin vui lòng truy cập trang mạng của Bộ Dân Quyền (Civil Rights Department) Tiểu Bang California, CA vs Hate.