Trang chính » Biên Khảo, Chuyên Đề, Màu Da và Ngôn Ngữ, Phỏng vấn Email bài này

Ban Mai: về người viết & ngôn ngữ

0 bình luận ♦ 9.05.2007

Vươn Tới Tương Lai

Thư gửi những người bạn di dân cùng thế hệ.

Ðọc Hợp Lưu 82, những bài Ký về cuộc di tản tháng 4 năm 75 nhìn từ miền Nam, tôi tình cờ gặp gỡ những người bạn cùng thế hệ với mình trên trang báo. Những cậu bé, cô bé tuổi 11,12 trong sáng, thơ ngây chưa nhuốm bụi trần. Ngày xưa bạn cũng giống như tôi. Chúng ta cùng sống trong một thể chế, một nền giáo dục, cùng đọc chung những cuốn sách như nhau, cùng chơi chung những trò chơi như nhau. Năm tháng tuổi thơ là những ký ức đầu đời mà chắn chắc mãi in sâu trong cuộc đời của mỗi con người. Ba mươi năm sau, người đi, kẻ ở, đã có điều gì khác biệt trong tâm hồn chúng ta. Những con người cùng thế hệ.
Bàng bạc lên trên tất cả là nỗi đau mất mát về một tuổi thơ trong sáng, bỗng bị cắt đứt bất ngờ. Khi ấy chúng ta còn quá nhỏ, và bởi vì còn quá nhỏ nên ấn tượng in sâu. Và đến bây giờ cả một thế hệ chúng ta vẫn còn ngơ ngác. Ðiều gì đã xảy ra?
Bạn:
– Tại sao tôi lại ở một đất nước xa lạ trên hành tinh này. Ai đã cướp mất thiên đường tuổi thơ tôi?
Và tôi:
– Tại sao tôi lại sống trong xã hội này, thể chế này? Thiên đường ngày xưa của tôi đâu?
Mới vừa hôm qua thôi, chúng tôi còn cười vang trên những ngọn sóng đuổi bắt những con còng gió chạy cuống cuồng trên bãi cát.
Mà hôm nay, cũng những con còng gió ấy, cũng những ngọn sóng ấy và cũng bãi cát dài êm mịn ấy nhưng tất cả đã khác, khác xưa rất nhiều.
Năm 1975:
– Bạn bất ngờ bị hất tung vượt qua nửa địa cầu, đến một bến bờ xa lạ. Bàng hoàng, ngỡ ngàng.
– Còn tôi, tôi lỡ nhịp ở lại sống trong một thời đại xa lạ. Một xã hội toàn trị tất cả đều rập khuôn, tập thể là trên hết, triệt tiêu cá nhân con người. Một xã hội lúc nào cũng nơm nớp lo sợ, một xã hội lúc nào cũng nhìn ngó xung quanh. Ðói khổ đến cùng cực. Tôi cũng bàng hoàng, ngơ ngác như bạn.
Bạn và tôi đều đang trải qua những ngày tháng khó khăn của cuộc đời:
– Những khác biệt về cách sống, cách hành xử. Những khác biệt về một nền văn hóa mà chúng ta đã từng tiếp thu nay đã bị đảo ngược.
– Bạn lạc lõng trên xứ người. Tôi lạc lõng trên chính đất nước mình.
Mỗi ngày, mỗi ngày khôn lớn là mỗi ngày trong tôi hằn lên những dấu hỏi. Lẽ sống cuộc đời tôi rồi sẽ ra sao? Ngày sau rồi sẽ ra sao? Nó có ý nghĩa gì?
Còn bạn, mỗi ngày, mỗi ngày bạn đã sẵn sàng hòa nhập với cộng đồng mới, quá khứ là những gì đau đớn bạn muốn quên đi. Ðất nước là một nỗi đau ẩn dấu nơi sâu thẳm.
Tôi, bị giam hãm trong lồng sắt, cả đất nước “bế quan tỏa cảng”, tôi mơ ước, khao khát một bầu trời bao la.
Thời thiếu nữ xinh đẹp, bạn bước vào một tương lai sáng rỡ, đã hội nhập với xứ người, may mắn tiếp thu một nền văn hóa tiên tiến. Bước chân thênh thang trên đường đời. Giá trị con người được nhìn nhận.
Thời thiếu nữ xinh đẹp, tôi đau đớn, tuyệt vọng với dằn vặt giữa đi và ở. Những người bạn lần lượt ra đi, riêng tôi ở lại, sống như người mộng du.
Nếu như bạn là một cô gái xinh đẹp, tài hoa và rất có ý thức bạn sẽ được tung hoành trên lĩnh vực của bạn, nơi bạn cư ngụ người ta sẽ tạo mọi điều kiện tốt đẹp cho người phụ nữ như bạn được thăng hoa.
Nếu tôi cũng như bạn, trên đất Việt tôi sẽ là một bi kịch. Vì ở đây người ta chỉ chú trọng những người có lý lịch đỏ, giàu có, và quyền lực. Mà những điều ấy tôi không hề có. Ở đây bạn sẽ bị cô lập hoàn toàn, nếu như bạn là người dám sống là mình, không khuất phục.
Rồi thời gian trôi qua, thế giới hội nhập, thế giới đổi thay. Nước nhà bắt buộc phải mở cửa. Một sự chờ đợi quá dài đối với tôi.
Và giờ đây ba mươi năm sau, thế hệ tôi trở về, với biết bao thay đổi.
Tôi nhìn thấy trên những dòng chữ của bạn. Mỗi người, mỗi cách chọn lựa.
Có người trở về để hiểu ra rằng Việt Nam chính là cội nguồn của mình, hạnh phúc biết bao khi được trở về đất Mẹ, được sống và làm việc nơi chôn nhau cắt rốn của mình.
Có người trở về để nhận ra rằng Việt Nam giờ đây chỉ là quá khứ, hiện tại nơi xứ người mới chính là quê hương.
Tôi hiểu cú sốc của bạn khi trở về và chợt nhận ra sự khác biệt quá lớn giữa hai nền văn hóa: một đất nước quá nghèo nàn và lạc hậu dưới mắt bạn và một đất nước xinh đẹp, đầy sức sống và tiện nghi mà bạn đang cư ngụ. Trong lòng bạn có sự so sánh.
Ðó là một tâm lý rất thực và bình thường của con người.
Nhưng bạn có bao giờ nghĩ rằng sự so sánh ấy là khập khiễng lắm không?
Về mặt tinh thần làm sao có thể so sánh một đất nước với một đất nước.
Bạn cho rằng đất nước của mình đã mất? Những dấu tích lịch sử ngày xưa đã mất, người xưa, cảnh xưa?
Qui luật của cuộc sống có bao giờ là một thể “tĩnh”. Ký ức của chúng ta đã dừng lại ở tuổi hoa niên, đồng hồ của bạn đã dừng lại ngày bạn rời xa đất nước.
Mất hay không là do cái nhìn của từng con người.
Quê hương là quê hương chung của tất cả mọi người, không của riêng ai.
Quê hương muôn đời vẫn trường tồn và vẫn vậy.
Cho dù vật đổi sao dời, cho dù xã hội đổi thay.
Một thể chế không làm nên dân tộc.
Một thể chế không phải là quê hương.
Chỉ vì căm hận một thể chế, bạn nỡ căm hận luôn cả quê hương sao?
Bạn có biết rằng, tôi đã rất đau khi nghe bạn nói, người Việt Nam chúng ta là những con người hung bạo, đối xử với nhau rất tàn nhẫn. Chỉ vì bạn bị vài người hành xử dã man. Họ có phải đại diện cho chúng ta không?
Tôi chỉ xin nói với bạn một điều: không phải tất cả những điều suy diễn của bạn là đúng hết đâu. Vì trong nỗi thống khổ, tôi vẫn còn nhìn thấy lòng tốt của con người, vẫn còn nhìn thấy niềm vui bình dị trong cuộc đời nhiều đau đớn này.
Tôi tôn trọng sự chọn lựa của bạn:
Nguyễn Hương: muốn bôi sạch quá khứ, để khỏi lặp lại mãi mất mát.
Thơ Thơ: muốn mở tương lai nhưng lại luôn bắt gặp quá khứ.
Cổ Ngư:  trở về cùng nhịp thở đất nước.
Thận Nhiên: quay về đất tổ để sử dụng món quà ý-thức-tự-do
Mỗi người chúng ta có quyền chọn lựa cách sống cho riêng mình.
Cuộc đời bạn và tôi vẫn còn ở phía trước.
Tôi và bạn đã bao lâu rồi chúng ta chưa thực sự đối thoại với nhau.
Tôi biết bạn và tôi đều có chung một niềm đau, đều có chung một mất mát.
Nhưng sao đến bây giờ mà mãi còn hơn thua, hơn thua.
Chiến tranh đã trôi qua, nhưng những nỗi đau chưa lành miệng vẫn còn ở lại. Ðã có bao cô gái trẻ phải đội vành khăn tang chồng sau ngày cưới, đã có bao người mẹ già lầm lũi đi tìm xác con, những người đàn bà trong cuộc chiến và sau cuộc chiến ở cả hai miền Nam – Bắc trên đất nước tôi, lặng lẽ chịu đựng suốt cả cuộc đời.
Nỗi đau nào hơn nỗi đau nào?
Cái chết nào hơn cái chết nào?
Cùng là máu đỏ da vàng mà thôi.
Tôi thấy gì trong những dòng chữ của bạn. Những người Việt di dân.
Bạn viết gì? Nói gì và cho ai?
Tôi thấy bạn viết về nỗi đau đã qua của mình, khi cuộc chiến vừa mới kết thúc, và cách hành xử của kẻ thắng người thua, những trại học tập cải tạo, những người đã bỏ mình trên biển cả, những nỗi nhục khi sống trên xứ người, khát vọng vươn lên hội nhập, niềm day dứt nhớ về quê cha đất tổ.
Bạn viết lên nỗi đau của người dân da vàng về một xứ sở xa lạ phương Ðông xa xôi cho người phương Tây thấu hiểu, và người cùng giống nòi xẻ chia.
Bạn tự do viết lên nỗi lòng bạn, giải bày bản ngã của bạn mà không sợ ai cấm đoán, đó là một hạnh phúc vô giá mà bạn đã phải trả giá mới có được, ấy chính là điều mà những người ở lại như tôi mơ ước mà không thể có ngay cả ngày hôm nay.
Ðất nước ơi! Khi nào tôi mới được hưởng niềm vui tự do nói lên những điều mình suy nghĩ mà không sợ bị ảnh hưởng hệ tư tưởng này, hệ tư tưởng kia.
Ðất nước ơi! Khi nào con của Người mới có thể tự do viết lên nỗi đau, khát vọng thực sự của MỘT CON NGƯỜI.
Bao nhiêu năm rồi, chúng tôi khao khát, khao khát.
Tôi biết rằng thế hệ chúng ta cùng chung một hướng đến. Nhưng trong thâm tâm tôi cũng hiểu rằng chúng ta vẫn còn nhiều điều cần phải vượt qua.
Khao khát mở tương lai, là niềm mong mỏi của tất cả mọi người.
Nhưng muốn mở tương lai, phải biết khép lại quá khứ đau thương, và sống hết mình cho hiện tại.
Với mong muốn vượt thoát và hòa nhập vào nền văn hóa xứ người tôi nhìn thấy qua những sáng tác viết bằng ngôn ngữ vay mượn mà bạn đang cư ngụ.
Linda Lê nhà văn người Pháp gốc Việt đã thành công khi sáng tác bằng tiếng Pháp. Ðó là một thách thức lớn khi phải viết bằng một ngôn ngữ vay mượn. Nhưng với tài năng, văn phong giàu tính văn học, cô đã vượt qua rào cản ngôn ngữ và được độc giả Pháp đón nhận nồng nhiệt và Ðinh Linh nhà thơ người Mỹ gốc Việt đã thành công khi sáng tác bằng tiếng Anh. Tôi khâm phục ý thức vượt qua số phận người di dân của các bạn để khẳng định mình, hòa nhập nơi xứ người.
Chúng ta là người Việt, chúng ta viết trong ý thức người Việt bằng ngôn ngữ Việt hay trong ý thức ngoài người Việt bằng ngôn ngữ vay mượn nước ngoài?
Con người nước nào cũng vậy, sống nơi đâu cũng vậy, cũng có bao nhiêu sắc thái tình cảm như nhau, cũng có bao nhiêu nỗi khổ của kiếp người như nhau. Vì vậy, chúng ta viết trên tinh thần xuyên lục địa, ý thức là một con người của nhân loại chứ không phải bó hẹp vì một màu da, một đất nước.
Tôi ước mơ, một ngày không xa tất cả chúng ta những người con nước Việt dù ở trên quê nhà hay lưu lạc phương xa sẽ cùng hướng về một màu cờ thiêng liêng của TỔ QUỐC, một màu cờ của một đất Việt do chính người Việt tự chủ dựng xây, cùng nhau tìm đến tự do, dân chủ thực sự. Chỉ khi nào con người thoát ra khỏi những hệ tư tưởng nhỏ bé, bước ra khỏi những hệ lụy tranh chấp thường tình, cùng hành động nhằm đến một mục tiêu chung – vì sự phồn vinh của dân tộc – thì ngày ấy đất nước này mới đàng hoàng – cất cánh bay lên.
Vậy thì tại sao thế hệ chúng ta không làm cho ngày ấy mau đến?
Bạn viết gì? Tôi viết gì? Và cho ai?
5-05 đến 9-05

bài đã đăng của Ban Mai


@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)