Khoa học cần sự nghiêm túc và chân thành.
Có lần tôi được đọc một bài nghiên cứu khoa học bàn về sự liên hệ giữa các bộ phận cơ thể con người. Lẽ tất nhiên là đã là các bộ phận trên cơ thể thì tất yếu phải có sự liên hệ với nhau, nếu không thì đâu có gọi là sự kỳ diệu của các sinh vật được nữa chứ. Nhưng ở đây, vấn đề nghiên cứu khoa học của bài báo mà tôi đã đọc thì chỉ chỉ ra sự liên hệ rất rõ ràng, lôgíc và hiển nhiên mà ai cũng có thể nhận thấy (tất nhiên là sau khi đọc bài nghiên cứu đó). Theo như lời giới thiệu thì các phương pháp nghiên cứu đã được thực nghiệm rõ ràng bằng các lý thuyết và lập luận khoa học vững chắc, đã được chứng minh, kiểm chứng và trải qua rất nhiều các hội đồng khoa học, hội thảo và các cuộc họp báo vô cùng nghiêm túc với sự tham gia của vô số các báo chuyên đề về khoa học thường thức, các tạp chí nổi tiếng nghiên cứu vạn vật, các nhà khoa học nghiên cứu vũ trụ, và còn có cả một số chiêm tinh gia và một số nhà giả kim thuật còn sót lại. Nói đến đây thì hẳn các bạn đã nhận ra được phần nào sự nghiêm túc của bài nghiên cứu, và không chừng còn phải nghiêng mình và gọi đó là một công trình khoa học mang thành quả trọn đời (của một số cá nhân ưu tú đã được nêu ra trước đó). Và chắc cũng đến lúc tôi giới thiệu bài viết đó với các bạn và bớt đi phần giới thiệu dông dài với chi chít các thuật ngữ khoa học mà chắc chắn sẽ làm mất đi giá trị phổ thông thường thức của bộ môn khoa học nghiên cứu con người. Bài nghiên cứu mà tôi đang đề cập đến chính là một bài nằm trong chuyên mục “Khoa học – Nghiên cứu Phổ thông và Thường thức” của một nguyêt san địa phương. Thực tình mà nói, tôi cũng không ý thức rõ ràng và thông hiểu lắm về cái tên của chuyên mục này. Có vẻ đây là một cấu trúc câu nhằm mục đích diễn giải khoa học theo nghĩa phổ thông hòng thuyết phục độc giả theo đuổi việc nghiên cứu khoa học, cho rằng đó không hề là một bộ môn huyền bí rối rắm và khó hiểu như một đại bộ phận thường hay nghĩ. Và quả thực, ý tưởng đó thật đáng trân trọng, và hẳn là có nhiều người cũng cùng suy nghĩ với tôi nên tờ nguyệt san đã dành ra hẳn một trang và một phần hai trang nữa để đăng các ý tưởng và ý kiến đóng góp của độc giả. Ban đầu, các bài viết mà độc giả gửi về thường rất gọn gàng khúc chiết và thường đề cập bàn luận đến vấn đề khoa học được nêu ra ở các số trước, việc thảo luận rất nghiêm túc và trật tự (các độc giả trung thành hẳn rất tự hào về điều này). Nhưng qua một thời gian, theo dự đoán của tôi thì có lẽ do bộ phận biên tập vô cùng bận rộn (tôi không muốn nói đến sự tắc trách chủ quan và vấn đề quan liêu bàn giấy mà dư luận đang nhan nhản – vì tôi tin vào sự uư tú của các thành quả mà tờ nguyệt san đã đạt được) của một tờ tạp chí nghiêm túc đang dần dần thu hút độc giả về số lượng cũng như chất lượng bài viết, nên mọi chuyện có vẻ diễn ra hơi quá đà và do đó nội dung diễn đàn có phần hơi bát nháo lộn xộn. Người ta có thể tìm thấy những bài gửi thật ngộ nghĩnh kiểu như: “Tìm bạn cho con mèo thuần chủng của tôi, liên hệ…” hoặc “Bán một tấm chân dung của người ngoài hành tinh – chụp cận cảnh và có chứng thực…” hoặc có lúc ai đó lại gợi lên một đề tài kiểu “Tìm bạn đời theo khoa học Thống kê và Xác suất” làm xôn xao độc giả một thời gian rất lâu. Rồi có khi những bài tham gia diễn đàn được biên tập quá chậm đến nỗi không còn khớp với nội dung bài nghiên cứu trước. Ví dụ có một bài góp ý về bài viết “Vũ trụ tuy xa mà gần” lại được xếp vào mục trao đổi “Trực giác của đàn ông với vấn đề giới tính và sinh nở”. Điều đó thật khó có thể chấp nhận được ngay cả khi chúng ta muốn đại chúng hóa tất cả các vấn đề khoa học. Làm cho tất cả các cá nhân quan tâm chẳng phải là bình dân môi trường khoa học thành một cái chợ trời. Nhưng tôi quả quyết rằng đó chỉ là những sơ suất rất nhỏ trong quá trình phát triển với hàng núi công việc. Thật đúng như vậy, một điều không thể không công nhận là nhà xuất bản phải tăng lượng phát hành, các đại lý phân phối báo chí và tăng cường tuyển dụng những nhân viên phân phối nhỏ lẻ vào đầu tuần thứ tư mỗi tháng (các nhân viên phân phối là chức danh đáng trân trọng mà nhà xuất bản dành cho các nhân viên đủ mọi thành phần, lứa tuổi, và nghề nghiệp của họ – những người hẳn là ưu tú vì đã được tuyển lựa vô cùng gắt gao. Điều này tôi biết được qua một nhân viên văn phòng làm việc tại toà báo và là bạn của tôi)
Bài viết đã gây cho tôi ấn tượng rất tốt ngay từ đầu, khi tôi cầm lấy tờ nguyệt san, giở đến trang chuyên mục “Khoa học – Nghiên cứu Phổ thông và Thường thức” và đọc dòng tít của chuyên đề nghiên cứu của tháng: “Mối liên hệ Căn nguyên – Nguồn gốc giữa bộ Não, Mông và ngón tay Cái”. Thú thực tôi không mong gì hơn là tìm thấy được một bài nghiên cứu như thế vào cái buổi sáng ngày hôm đó, khi tôi đang nhâm nhi phần trà của bữa cà-phê sáng. Cái tít đã làm tôi ngưng giữa chừng khi đang hớp một ngụm trà ướp hương sen. Để tôi nói thêm cho các bạn biết về cái lý do làm thôi hứng thú đến như vậy. Chẳng là hơn non tháng nay tôi bị chứng đau thắt lưng và đau mông hành hạ. Các bác sĩ cho rằng đó là căn bệnh mãn tính hình thành do thời gian và phải được chữa trị một cách nhẫn nại và mềm mỏng. Nhẫn nại thì tôi có thể hình dung nhưng mềm mỏng thì lại làm tôi hơi mơ hồ. Các bác sĩ lại giải thích cho tôi rằng mềm mỏng có nghĩa là căn bệnh của tôi thì khó mà giải quyết được với một ống xy-lanh bơm đầy thuốc giảm đau của nền y học phương Tây mà phải dùng các loại kim mỏng, nhỏ và mềm dẻo để trị liệu theo kiểu Tàu. Đến dó thì tôi biết, và tôi thực sự khâm phục sự mềm dẻo nhu mì của các y bác sĩ, phải nói rằng họ rất tinh tế và nhạy cảm khi chọn cho tôi một phương pháp trị liệu rất thích hợp như vậy theo kiểu Đông phương, đặc biệt là cho phần mông đang chịu khổ sở của tôi. Và tôi cũng có thắc mắc về nguyên nhân căn bệnh hình thành theo thời gian của mình. Câu trả lời tiếp theo cũng làm tôi vô cùng mãn nguyện và yên tâm giao phó việc điều trị cho những y sĩ vô cùng tận tuỵ và tâm huyết. Họ đã trả lời tôi rằng do tính chất nghề nghiệp là phải ngồi lâu trên một chỗ nên đã khiến các mạch máu lớn nhỏ đều bị giãn ra hết, gây chèn ép các giây thần kinh nên mới gây cho tôi sự đau đớn khó chịu như vậy. Và rằng tôi rất may mắn là đã phát hiện ra sớm vì căn bệnh kinh niên đeo đằng một bộ phận lớn dân số thế giới, làm tiêu tốn rất nhiều tiền của và ngân sách quốc gia này được chia làm nhiều cấp độ, mỗi cấp độ lại được chăm sóc theo những phương thức khác nhau, và lẽ tất nhiên là mỗi cấp độ bệnh có mức độ nguy hiểm khác nhau. Thật may mắn, tôi chỉ là trường hợp mới chớm ở cấp độ 1, được xem là rất nhẹ. Nhưng với sự chăm sóc chân thành và nhiệt tình của đội ngũ bác sĩ rất chuyên nghiệp và chu đáo như thế thì dù có thế nào tôi cũng hoàn toàn yên tâm.
Trở lại câu chuyện về bài nghiên cứu, nó đã khiến tôi hoàn toàn rơi vào tình trạng ngạc nhiên sửng sốt. Tôi đã không từng bao giờ ngờ một điều là khoa học lại có những nghiên cứu gần gũi thực tế đến vậy. Đề tài về bộ não hẳn là không mới, chẳng phải là người ta thường ví những vấn đề được quan tâm chăm sóc một cách đặc biệt cẩn thận và quan trọng là những vấn đề tim óc đó hay sao. Và nộ não con người vẫn đang đựơc hàng ngày đưa lên bàn mổ xẻ, nghiên cứu và thảo luận đến nhức hết cả đầu óc lên. Cái mông cũng chắc chắn là một cơ quan tối quan trọng trong vô số các trạng thái của con người, tôi còn dám quả quyết rằng, cái mông phải chịu một áp lực làm việc cực kỳ lớn. Thật là tai hoạ nếu con người ta mà không có cái mông, đến lúc đó chẳng phải là vô số các phương tiện giao thông phải bỏ xó, người ta quay lại đi bằng hai chân (tôi cho rằng ngay cả việc này cũng sẽ khó khăn một khi không còn cái mông làm chỗ tựa) và các nhà thiết kế phải thiết kế lại tất cả các kiểu dáng bàn làm việc và đồ nội thất đã lỗi thời. Đúng thật là tai hoạ. Còn về ngón tay cái, tôi lại có một câu chuyện khá vui nhộn và hài hước đặc biệt để dành tán chuyện trong lúc uống vài ba ly với đám bạn hữu. Chẳng là tôi có bàn luận với mấy anh bạn về chuyện ngón tay cái, để xem mỗi người có nhận xét gì về bộ phận này. Một anh bạn nói rằng nếu Thượng Đế không chọn chiếc xương sườn mà lại bẻ nghiến đi ngón cái của Adam thì có lẽ bây giờ cánh đàn ông chắc phải vất vả lắm, về hình thức thì chắc chắn là xấu rồi, còn về khả năng hoạt động vật lý cũng giảm sút rất nhiều. Cả bọn rất hứng thú với ý kiến có liên quan đến niềm tin tôn giáo đó và đều nhất trí rằng, mất đi ngón cái sẽ là một khiếm khuyết xấu, vì rằng ngón cái không nằm khuất trong da thịt như xương sườn, và nếu một anh chàng nào đó thiếu một cái xương sườn hay thậm chí không có cái xương sườn nào cả thì không nói ra cũng chẳng ai quan tâm mà làm gì. Sau đó, một người kể lại một kinh nghiệm buồn của anh ta một cách rất tập trung. Câu chuyện về một tai nạn đã khiến cho ngón cái tay trái của anh ta bị chấn thương rất nặng khiến anh giảm sút năng suất làm việc rất ghê gớm. Có người sẽ hỏi tôi tại sao lại ảnh hưởng khi đó chỉ là ngón tay bên trái. Chính thế, vì anh bạn tôi là người thuận tay trái, và kết thúc kinh nghiệm buồn của việc ngón tay cái bàn tay bên trái bị thương là anh bạn tôi phải nhổ một chiếc răng hàm vì việc bóp tuýp kem đánh răng, cầm bàn chải và chải răng kỹ càng đã trở nên khó khăn đối với anh lúc đó. Nhiều người tán thành cho rằng, thà mất một chiếc răng ngay lúc tai nạn còn hơn là phải gánh chịu quá trình hư hại của nó một cách có ý thức do việc chiếc ngón cái bị thương nặng. Anh bạn tôi kết thúc chủ đề bằng một nhận xét nhẹ nhàng nhằm làm giảm bớt nhịp độ cuộc nói chuyện thật êm ái, rằng hẳn tất thảy mọi người sẽ bị xem là lũ trộm cắp móc túi hết nếu cứ sử dụng hai ngón Trỏ và Giữa để cầm nắm mọi vật.
Thế rồi vào chính cái buổi sáng hôm ấy, cái buổi sáng khi tôi đang ngồi bên bàn cà phê sáng, tôi lại đọc được một bài nghiên cứu tuyệt diệu đến thế, một bài nghiên cứu khoa học nói về sự liên quan đã được kiểm chứng của bộ Não, cái Mông và ngón Cái.
Ngay từ những lập luận khoa học đầu tiên, các nhà nghiên cứu đã dẫn dụ ra các chứng cứ rất thuyết phục và đã hoàn toàn khiến tôi bị chinh phục. Các chuyên gia nêu lên những bằng chứng cụ thể để hoàn toàn khẳng định với các độc giả yêu khoa học rằng, kích thước của bộ Não, cái Mông và ngón Cái thực ra chẳng liên hệ với nhau một tí nào, theo như mọi người vẫn thường quan niệm. Các bằng chứng thực nghiệm mới cho thấy rằng các nhân viên làm việc trong văn phòng không hẳn ai cũng có những chiếc mông to (thậm chí có khuynh hướng nghiên cứu còn cho rằng một số các cơ ở bộ phận hông còn có cơ giảm về số lượng do việc ít vận động các cơ này). Điều nhắc tôi nhớ đến cô thư ký tòa án ờ căn hộ đối diện. Tôi quả quyết cô này nằm ngoài số phần trăm những nhân viên công sở có mông nhỏ. Cũng có lần tôi được nhìn thấy bàn tay của cô. Tôi dám cá đó chính là niềm tự hào nghề nghiệp của cô thư ký bởi chúng đựơc chăm sóc thật kỹ và tô lên một lớp sơn móng màu hồng (thường thì các cô có rất nhiều màu sắc để lựa chọn cho việc này, nhưng màu sơn hồng chính là màu sơn cô đã dùng vào cái hôm mà tôi nhặt hộ cô mấy quả cam rơi vung ra nơi cầu thang. Cô đã nhã nhặn nở một nụ cười và bảo tôi rằng phụ nữ độc thân ấy mà. Tôi thật tình thấy mình có lỗi và thô lỗ vì hoàn toàn không có ý đề cập tới trình trạng hôn nhân của cô bao hàm trong việc nhặt hộ ai đó một vài quả cam. Mà cam và độc thân thì có liên quan gì đến nhau nhỉ?). Sự kiện ấy khiến tôi tự suy ra rằng phải chăng kích thước của cặp Mông, ngón Tay, những quả cam và tình trạng độc thân có mối liên hệ nào với nhau chăng? Đột nhiên tôi thấy mông mình ê ẩm. Tôi đã quá hứng thú với bài nghiên cứu khiến bữa sáng của tôi đã vượt qua thời gian bình thường 3 phút 45 giây. Tôi là người yêu thích sự chính xác nên đã định mức thời gian cho chiếc đồng hồ thợ lặn của mình. Chính xác là lúc đó đã quá 3 phút 45 giây. Có lần tôi đã hỏi bác sĩ về chuyện này, khi tôi chứng viêm mũi của tôi bị tái phát, rằng chuyện ấy có phải do rôi bị ám ảnh tâm lý thái quá về thời gian hay không. Thường thì các bác sĩ Tai-Mũi-Họng sẽ không trả lời những câu hỏi đại loại như thế, về Mông hay bất cứ một bộ phận nào khác trên cơ thể, ngoại trừ Tai, Mũi và Họng. Nhưng hôm đó là một ngày đẹp trời (tôi tin như thế). Vị bác sĩ đáng kính đã khám chứng viêm mũi cho tôi trong 13 năm ròng đã nói với tôi thật nhiều, khiến tôi không thể nhớ hết những gì ông đã nói. Tôi chỉ nhớ có một điều ông ấy nói rằng nếu tôi chỉ bấm giờ chiếc đồng hồ thợ lặn của mình vào các bữa điểm tâm thì đó chưa hẳn là một bệnh lý, và nếu khi chứng viêm mũi tái phát khiến tôi quên mất việc định giờ bữa điểm tâm thì ắt hẳn chứng viêm mũi là quan trọng hơn, và tôi chỉ việc quay lại và chữa viêm mũi mà thôi. Điều này khiến tôi được giải tỏa tâm lý ghê gớm và tôi quyết định tiếp tục định giờ thời gian điểm tâm bằng đồng hồ thợ lặn.
Tôi quyết định kéo dài bữa điểm tâm thêm mười lăm phút. Thời gian đó chắc chắn có hại đối với một thợ lặn không bình ốc-xy nhưng thực sự tôi chỉ đang uống trà ướp hương sen buổi sáng mà thôi! Tôi thấy yên tâm. Tôi tìm thấy được điều tôi quan tâm mà tưởng chừng như chẳng ai trên thế giới này còn quan tâm nữa. Mười lăm phút cộng thêm hẳn có nghĩa lý gì đối với một bài viết nghiên cứu khoa học nóng hổi trên chuyên mục “Khoa học-Phổ thông và Thường thức” ? Tôi quay trở lại bài viết. Lần này tôi lại biết thêm được những thông tin mới về các cơ Ngón tay. Người ta tìm ra rằng (tôi tạm không nêu ra quá nhiều chức danh để bạn đọc không bị xao nhãng chủ đề chính) có hàng trăm các cơ vận động chỉ để thực hiện một cử động nhỏ của ngón Cái. Và sự liên kết giữa Não và Mông cũng chính là từ đây. Khi các nơ-rông thần kinh nhận được tín hiệu về việc cần thiết phải sử dụng chức năng ngón cái, nó lập tức mã hóa các tín hiệu và lập tức truyền thông tin cho ngón Cái. Lúc này thì hàng trăm cơ lớn nhỏ ở nơi này liên tục hoạt động, và tùy mỗi hoạt động thì chúng lại co kéo các kiểu khác nhau. Tôi đọc thấy rằng khi người ta viết thì các cơ được sử dụng lại còn nhiều hơn khi chơi các môn thể thao, tỉ dụ như khi người ta chơi các môn bóng đá (tôi nghĩ rằng đoạn này nên có phần chú thích rằng nghiên cứu này được thực hiện trên các tiền vệ hay các thủ môn để tránh gây hiểu nhầm cho độc giả). Và rồi lại có một thông tin rất thú vị rằng số lượng cơ ngón Cái cũng tương đương như ở Mông vậy! Chà, điều này đối với tôi thực sự là một khám phá rất thú vị. Nó thực sự đả phá tất cả các niềm tin về Số lượng và Độ lớn của tôi lâu nay (tôi còn tin rằng đó cũng là niềm tin của nhiều người nữa). Thế là xong nhé, giờ thì đừng có ai lòe tôi những trò tinh quái như kiểu cho tôi xem bàn tay anh tí, hoặc bàn chân to thế chắc hẳn phải khổ sở khi mua giày. Giờ thì đã có luận cứ luận chứng cho tất cả những mộng mị trong mù mờ của các bà nội trợ rảnh chuyện và tất cả những đám nhân viên văn phòng cần xả xì-trét. Cái đám mây mờ thiếu hơi thở khoa học cần phải được quét dọn và phổ cập lại tất cả. Tôi nghĩ rằng đầu tiên nên bắt đầu bằng cái Mông, sau đó đến ngón Cái, rồi sau cuối sẽ là công việc của bộ Não. Việc đó tôi nghĩ đã được chăm lo chu đáo cả. Đó cũng là lý do tại sao các phòng thí nghiệm khoa học lại tấp nập đến thế sau những cuộc tranh luận sôi nổi với công chúng. Đúng thế, khoa học phải được phổ cập, và công chúng phải chân thành…
Tôi hớp một ngụm trà hương sen nữa, ngả người ra phía sau rồi thận trọng lắng nghe cơ bắp co duỗi phát ra những tiếng lưng tưng như dây đàn. Cuối cùng thì cũng đã đến lúc. Tôi vươn người nhón chiếc bút vừa bơm căng mực, rút một tờ giấy kẻ ô vuông thơm tho, hít một hơi rồi nắn nót: “Kính gửi các nhà Khoa học và Thường thức đáng kính, kính gửi các vị phụ trách mục báo ‘Khoa học – Nghiên cứu Phổ thông và Thường thức’, kính gửi các tác giả tham gia công trình nghiên cứu ‘Mối liên hệ Căn nguyên – Nguồn gốc giữa bộ Não, Mông và ngón tay Cái’; tôi vừa đọc xong chuyên mục của số báo ra ngày… tháng… năm, và đang uống phần trà ướp hương sen của bữa sáng…

bài đã đăng của Đức bêtôngbay

• tất cả những con hổ mà tôi từng biết - 24.06.2009
• Căn phòng xanh ngát - 03.06.2009
• trặc lìa - 27.05.2009