- Tạp Chí Da Màu – Văn chương không biên giới - https://damau.org -

Về những khí hậu & mưa nắng riêng (Mấy suy nghĩ từ một cuộc truyện ngắn, một cuộc sẻ chia)

Posted By Bùi Vĩnh Phúc On In Alice Munro và Thể Loại Truyện Ngắn,Bàn Tròn: Văn Học Nghệ Thuật,Chuyên Đề | 2 Comments

Cherryblossom_TokyoBùi Vĩnh Phúc

Da Màu, qua Bàn Tròn về Truyện Ngắn, đã làm được một việc thật thú vị và có ý nghĩa.

Những ý kiến, chia sẻ của nhiều tác giả (là những nhà văn, nhà thơ, những người sống với chữ), cả trong và ngoài nước, rất thú vị và bổ ích. Những chia sẻ nhiệt tình ấy làm cho người ta lại muốn cầm lấy quyển sách lên và đọc. Đặc biệt là đọc những truyện ngắn. Cũng giống như, sau khi đọc xong một bài viết hay, đặc sắc, về một cuốn phim nào đó, hoặc, đậm mạnh hơn nữa, sau khi đọc xong (hoặc đọc lại) một cuốn sách (thậm chí là sách giáo khoa) viết về phim ảnh, người ta, khi xem trở lại những cuốn phim cũ, hoặc khi tìm xem những cuốn phim mới, bỗng nhận ra được những khuôn hình đẹp hơn, những góc máy xuất thần hơn. Người ta, trong khi vẫn hồi hộp và hạnh phúc để mình chìm đắm trong dòng chảy của câu chuyện đang diễn ra trên màn ảnh kia, sẽ thấy, bất chợt, hình như chính mình bắt đầu để ý nhiều hơn đến các khía cạnh kỹ thuật/nghệ thuật của việc dựng phim, quay phim. Hay của cách edit một cuốn phim. Của nghệ thuật mise-en-scène và/hay montage trong phim. Những FX mà cuốn phim mang lại. Và điều đó khiến người ta thấy cuốn phim hay hơn, đẹp hơn nữa. Hạnh phúc của người ta, nhờ thế, sẽ có thêm được những ánh sáng mới.

Sau khi đọc một loạt những ý kiến và sẻ chia về truyện ngắn, người ta bỗng thấy truyện ngắn trở nên thú vị, có nhiều mầu sắc và ý nghĩa hơn. Dù đó là những truyện ngắn rất xưa, của vài chục thập niên trước (thậm chí của cả thế kỷ trước), hay là những truyện ngắn của thời hậu hiện đại bây giờ. Những truyện ngắn của thế giới cũng như những truyện ngắn của Việt Nam. Người ta cảm nhận được những hạnh phúc mới, những ý nghĩa mới của cuộc đời. Những điều ấy lan tỏa từ những con chữ trên mặt giấy (hay trên monitor của laptop) vào trái tim mỗi một chúng ta. Và từ con tim, cái hạnh phúc ấy lan dần ra khắp thân thể. Một cách rất vật lý. Khiến ta nhìn mọi thứ chung quanh, trời mây gió lá hoa cỏ chim chóc cây cối con người, tóm lại là nhìn cuộc đời, hình như, bằng một con mắt khác. Ta nhìn và cảm cuộc đời khác trước. Thấy rằng cuộc đời dung chứa trong nó thật nhiều điều huyền nhiệm. Phải, những ngóc ngách của cuộc đời. Những ngóc ngách của tâm hồn. Trong những truyện ngắn. Dù những truyện ngắn ấy có khi giống như những tấm hình cổ xưa, đen trắng, được chụp bằng một loại máy hình cũ kỹ, hoặc chúng giống những tấm hình của thế giới bây giờ, nhiều mầu sắc, chụp bằng những máy ảnh nhỏ thời kỹ thuật số, hay chụp bằng những smart phones bé cỏn con.

Những ý kiến có thể khác nhau, thậm chí trái chống, nghịch chiều nhau. Quá trình diễn dịch là một sự chơi. Và nó cũng là một trò chơi với những khung tư duy và luật tắc riêng của nó. Viết là một trò chơi/một cách chơi, và đọc lại là một trò chơi/một cách chơi khác. Con người là những "homo ludens", những "kẻ chơi". Vấn đề là ý thức của mỗi chủ thể viết và chủ thể đọc. Nếu mỗi người đọc trưởng thành, có ý thức, đều có một "tín ngưỡng văn chương" riêng, hay, nói một cách khác, có một tín niệm mỹ học riêng trong thẩm thức văn chương của mình, chuyện khác biệt trong nhận thức về những khía cạnh thẩm mỹ, những giá trị văn học của một tác phẩm văn chương, hay trong đánh giá văn học về một cuộc đời sáng tạo, cũng là chuyện tự nhiên. Cái thú vị trong "trò chơi" ở đây cũng dành cho—thậm chí đặc biệt dành cho—những "người đọc thứ hai", những kẻ đọc cái đọc về những văn bản đã được đọc. Để nhắc lại, sáng tạo là một sự chơi; diễn dịch lại là một sự chơi khác. Nếu gọi sáng tạo là "sự chơi cấp một" thì diễn dịch có thể xem là một "sự chơi cấp hai". Mỗi sự chơi ấy lại có thể có những quy luật riêng của nó. Mỗi sự chơi lại dâng hiến một lạc thú riêng. Đối với người đọc, cái lạc thú ấy là một thứ "pleasure of the text", nói như kiểu Roland Barthes.

Những ý kiến có thể khác nhau, thậm chí trái chống, nghịch chiều nhau. Tôi muốn lập lại như thế. Và những ngọn gió nhóm lên từ hồn người, thổi tràn qua những trang viết. Mỗi người chúng ta đều là mỗi thế giới riêng, với phong cảnh, khí hậu và mưa nắng khác biệt so với những thế giới khác. Thế cho nên những chia sẻ, những nhận xét, những ý kiến trong chữ viết của chúng ta, như "mùi vị" của những vùng khí hậu khác nhau, cũng có khác. Mà chính vì thế, truyện ngắn, nói chung, và Alice Munro, nói riêng, mới trở nên sinh động và có nhiều mầu sắc. Và từ sự đọc, nhấm nháp, thưởng thức cái mùi vị của những vùng khí hậu khác biệt đó, từ sự bắt gặp những phong vị của nhiều hướng gió đó, ta mới thấy cuộc sống thật đầy hương sắc và phong nhiêu.

Xin cám ơn tất cả những mùi vị, hương sắc kia. Những hương và vị mang chứa trong chúng bao nhiêu là gió đời cùng mưa nắng.

Xin cám ơn truyện ngắn.

Và cũng xin cám ơn Da Màu.

Bùi Vĩnh Phúc

tháng Tư, 2014

bài đã đăng của Bùi Vĩnh Phúc

2 Comments (Open | Close)

2 Comments To "Về những khí hậu & mưa nắng riêng (Mấy suy nghĩ từ một cuộc truyện ngắn, một cuộc sẻ chia)"

#1 Comment By black raccoon On 03/05/2014 @ 9:49 am

Chào nhà văn Bùi Vĩnh Phúc.
Ngày cuối tuần, trong tư cách đọc giả, xin được góp chuyện tản mạn văn chương cùng ông. Tôi nhớ có nhà văn VN từng viết: “Vốn liếng của nhà văn là đi và đọc”.
Có lẽ nhà văn ấy chú trọng vào tiểu thuyết. Riêng truyện ngắn, theo thiển nghĩ, tôi thấy người viết cần một sự tiếp xúc hoặc va chạm (get in touch) với đời sống hay sự việc.

Tô Hoài tuy chưa bước chân ra khỏi làng Nghĩa Đô, nhưng ông đã để lại mấy truyện ngắn thuộc loại hay trong văn chương VN, như “Nhà Nghèo”, “Vợ Chồng Trẻ Con”, “Dế Mèn”. Nam Cao, Bùi Hiển cũng tương tự vậy, để lại những truyện ngắn tự sự xuất sắc nhất. Trong Nam thì có Bình Nguyên Lộc, Sơn Nam (hay còn ai?). Một người loanh quanh sông nước Đồng Nai, một người lẩn quẩn vùng Năm Căn Cái Nước.

BNL rất chí lý khi có lần ông nêu ý kiến về cảm hứng khi viết: “Ngày chủ nhật, đạp xe đạp đến một viện dưỡng lão, gặp gỡ trò chuyện và giúp đở những người già cả neo đơn, biết đâu mình sẽ có cảm hứng rồi viết được một truyện ngắn hay.”

Một người viết văn đang yêu, anh ta viết thư, hò hẹn, tỏ tình với người yêu. Cái nầy rất thơ mộng, thi ca. Nhưng, nếu anh ta hẹn người yêu đi ăn, xem phim, xong đi nhảy đầm, có nhiều dịp may anh ta sẽ đúc kết thành một truyện ngắn.

Tất nhiên, vấn đề không hẳn máy móc như vậy. Thể loại văn chương nào cũng có thể bàng bạc thi ca. Và thi ca nào cũng cần sự dan díu nắm tay với đời. Tuy vậy, truyện ngắn, đặc biệt truyện ngắn, rất cần một sự “get in touch”. Ngay cả những truyện ngắn dằn vặt suy tư trong phòng riêng. Nó vẫn là những chín muồi từ sự tiếp xúc hay va chạm.

Kính.

#2 Comment By Bùi Vĩnh Phúc On 06/05/2014 @ 7:05 pm

Anh Black Racoon,

Cám ơn anh đã chia sẻ.

Việc “đi và đọc”, theo tôi, lúc nào cũng có lợi cho người cầm bút, dù là viết cái gì đi nữa. Riêng về truyện ngắn, có lẽ đúng như anh nghĩ, nếu người viết có cơ hội “xúc chạm” với một điều gì đó xảy ra trong cuộc sống, và điều đó, như một tia lửa, đánh vào cái tâm hồn nhạy cảm của họ, làm bật lên một “quầng sáng”, chuyện bắt được “ý” và “tứ” cho một truyện ngắn, như thế, có lẽ sẽ là điều dễ dàng. Truyện ngắn vốn được xem là một lát cắt của đời sống, khởi từ một cái gì đó “vụt qua”. Thế nên, cái “lát cắt” ấy có lẽ cần một kinh nghiệm cụ thể, từ sự “xúc chạm” với cái vụt qua kia, để có thể được thể hiện.

Còn “vốn liếng” cho một truyện dài thì có lẽ là được tích tụ, nuôi dưỡng một cách dài lâu hơn.

Nói thì nói vậy, nhưng, dĩ nhiên, chuyện sáng tạo đối với từng người vẫn là một bí mật. Chúng ta không thể đưa ra một mẫu số chung nào.

Quý mến,

bvp