Trang chính » Biên Khảo, Nhận Định Email bài này

Chúng ta nên dạy trẻ em về Holocaust như thế nào?


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 29.12.2010

 

 

 

Khi bạn có con, bất cứ chuyện gì bạn làm đều khó qua mắt chúng. Do đó các con của tôi không thể nào không biết là những năm gần đây – thật ra phải nói là gần như trọn cuộc đời của các cháu – tôi đang viết một quyển sách.  Đầu tiên, chuyện này xuất hiện với một vẻ không ổn thỏa: Mẹ đang viết một quyển sách, vì thế cửa phòng đóng kín mít, người giữ trẻ đang ở đây, quấy rầy sẽ bị khiển trách. Càng lớn lên các cháu càng thắc mắc, các cháu chú ý tiến trình của công việc: có một thời kỳ các cháu rất mê say chuyện làm sách, khi việc các cháu thích nhất là vẽ những bức tranh đẹp mắt, viết “văn” vào và dùng đinh kẹp đóng kết những trang ảnh lại. Khi một thùng sách thật to xuất hiện ở cửa nhà tôi vài tuần trước đây, các cháu đã rất vui mừng nhìn thấy tên tôi in trên bìa – của một quyển sách thật sự! – và tên các cháu trên trang cảm tạ.

Nhưng các cháu không biết quyển sách của tôi nói về vấn đề gì, và tôi cũng không biết phải giảng giải như thế nào.  Bây giờ, tôi đã quá quen với việc tóm tắt quyển sách thành ra cái mà một người bạn tôi đã gọi là “thuyết trình cấp tốc trong thang máy” (một bài tóm tắt rất ngắn chỉ nói trong vòng ba mươi giây cho đến hai phút): nói về sự giằng co giữa hồi ký và sáng tác trong những tác phẩm văn chương viết về chủ đề Holocaust của các tác giả như Primo Levi, Elie Wiesel, W.G. Sebald, và nhiều tác giả khác. Ai cũng biết, cách tóm tắt như thế không ích lợi gì cho một đứa bé bảy tuổi và đứa kia năm tuổi, những đứa bé chưa có khái niệm về những vấn đề đạo đức hay thẩm mỹ gói ghém trong cái tượng trưng cho những điều khủng khiếp. Nhưng, tôi tự hỏi, các cháu cần phải được người lớn kể lại những điều gì về chuyện Holocaust ở tuổi của các cháu? Có cách nào để giải thích với các cháu – dù rất là sơ đẳng – hay là cứ gạt toàn thể vấn đề qua một bên chờ các cháu lớn thêm vài năm nữa?

Quyển sách của tôi, một phần nào, tin tưởng rằng sách vở có khả năng giúp người ta giải thích những câu hỏi khó trả lời, vì thế bắt đầu từ sách vở là điều hiển nhiên. Gõ phím nhóm chữ “sách dành cho thiếu nhi về chủ đề Holocaust” trên trang Amazon cho thấy có nhiều thể loại. Phần lớn những tác phẩm này dành cho các em lớn tuổi, nhưng ở lứa tuổi “từ 4 đến 8” cũng có một số. Tôi đã rất hy vọng được thấy quyển The Butterfly (Bươm Buớm) , do Patricia Polacco, cây bút có sức sáng tác dồi dào và rất được kính trọng, sáng tác và minh họa. Quyển truyện tranh này, với những bức tranh rất đẹp vẽ bằng màu nước, kể lại truyện của Monique, cô bé sống trong một ngôi làng ngoại ô của Paris. Có một đêm cô bé thức giấc và nhìn thấy một “con ma” ngồi trên giường của cô–đó là một cô bé khác cùng tuổi với Monique đã bỏ chạy khi Monique tìm cách trò chuyện với cô bé. Sau đó, Monique khám phá “con ma” ấy là một cô bé Do Thái tên là Sevrine. Mẹ của Monique đã dấu cô bé này cùng với bố mẹ của cô bé, dưới tầng hầm. Một đêm, khi hai cô bé đứng nhìn ra cửa sổ, một người láng giềng nhìn thấy hai cô bé. Gia đình người Do Thái này phải được cấp tốc đưa đi vào giữa đêm để tìm chổ ẩn trốn khác.

Trong một chú thích, tác giả giải thích là bà đã dựa vào kinh nghiệm của người cô của tác giả. Mẹ của người cô này tham gia Lực Lượng Kháng Chiến Pháp.  Tuy nhiên, có một vài nơi trong quyển sách, nội dung câu truyện làm tôi thấy ưu tư. Lấy một thí dụ, sau khi Sevrine bị khám phá, mẹ của Monique dẫn hai cô bé đi rất xa suốt đêm đến một điểm hẹn với những người có nhiệm vụ đưa Sevrine đến nơi ẩn náu mới. Khi các cô chia tay nhau, Monique tặng cho Sevrine con mèo yêu mến của mình. Nhưng làm sao mà một cô bé Do Thái đang chạy trốn – lúc nào cũng phải giữ im lặng, không bao giờ có đủ thức ăn – có thể nuôi một con thú, vốn ồn ào, và lại thêm một miệng ăn? Có lẽ tác giả có chủ ý dùng món quà con mèo như một cử chỉ tượng trưng, không giống như những con bướm xuất hiện ở cuối truyện như một dấu hiệu của phép lạ là Sevrine và bố mẹ đã đến nơi trú ẩn an toàn.  Tuy thế, tôi vẫn có cái cảm giác bất an về một sự trình bày không chính xác. Nếu mục đích chính trong việc đọc cho trẻ em nghe một quyển sách về Holocaust là dạy cho các em về những chi tiết trong lịch sử, thì rất có thể chúng ta bị phản tác dụng, khi chúng ta vô tình bảo một đứa bé đang ở trong tình trạng lẩn trốn giữ nuôi một con thú là một chuyện rất bình thường, không khác cách chúng ta hiện sống.

Nhận ra điều này làm tôi thấy bất an: một trong những điểm chính trong sách của tôi, một sự tranh luận tôi đã nêu lên trong nhiều bài viết đăng rải rác trên các tạp chí bấy lâu nay, là chúng ta không thể đòi hỏi tiểu thuyết phải hoàn toàn trung thành với những sự kiện lịch sử, bởi vì văn chương – tác phẩm lớn, nói chung – có mục đích riêng của nó. Nhưng vấn đề lại khác khi chúng ta nói đến văn chương dành cho thiếu nhi, bởi vì trẻ em, không giống người lớn, điều rất quan trọng là các em đọc sách với một tâm hồn như trang giấy trắng. Điều các em cảm nhận về một quyển sách không thể dựa vào kinh nghiệm trước đó hay có những hiểu biết về văn hóa trong tiểu thuyết như người lớn đã có. Một tác giả viết về một quyển tiểu thuyết về Holocaust cho người trưởng thành có thể bỏ đi một số điều sơ đẳng, không giải thích hoặc là không đề cập đến. Tuy nhiên một tác giả viết cho trẻ em không thể làm như thế, công việc của tác giả này gần như là bất khả thi: kể lại một câu chuyện Holocaust vừa phải đúng sự thật và không được phép ghê rợn quá đáng, trong một phông văn học với đầy đủ đặc thù mà không làm truyện bị trì trệ vì có quá nhiều chi tiết (quyển Bươm Bướm đôi khi làm người đọc có cảm giác như thế). Câu chuyện phải dễ được cảm nhận trong phạm vi của quyển sách. Nó không nên đưa ra nhiều câu hỏi hơn là giải đáp, thí dụ như ở một đoạn khác trong quyển Bươm Bướm, Monique thoáng thấy một bé gái phải mang ngôi sao vàng bị lùa lên xe lửa và lo lắng đó là Sevrine. Tôi không muốn phải kể với các con tôi việc Sevrine có thể bị đưa đến một nơi nào đó trên chuyến xe lửa ấy –cái khủng khiếp của việc phải sống một cách lén lút đã quá đủ.

Quyển The Cats in Krasinski Square (Những Con Mèo ở Quảng trường Krasinski) thành công hơn. Quyển này nói về một cô bé trốn thoát Warsaw Ghetto và đang cùng với chị sống lẩn trốn trong thành phố dưới quyền cai trị của Đức Quốc Xã. “Tôi giống người Ba Lan. Tôi có cách đi đứng của người Ba Lan,” cô nói, “và tôi sống khá an toàn, hầu như vô hình.” Chị của cô bé, cũng là chiến sĩ cách mạng, đã tổ chức một nhóm học sinh lén mang thực phẩm vào Ghetto bằng cách dấu thực phẩm trong cặp.  Nhưng vào ngày kế hoạch được thi hành, một người cảm tình viên đã báo động cho tổ chức này biết là Gestapo đã phát giác. Vì thế những em học sinh này bèn gom những con mèo hoang cho vào trong giỏ rồi thả chúng ở trạm xe lửa, gây hỗn loạn và nhờ đó mà có thể mang lén thực phẩm một cách an toàn. Tác giả, Karen Hesse, viết là bà đã lấy cảm hứng bởi một mẩu tin trên báo “đàn mèo qua mặt Gestapo ở trạm xe lửa Warsaw,” tuy thế những chi tiết khác là do bà sáng tác. Chuyện này hoàn toàn có thật hay không không biết, tuy thế, Những Con Mèo ở Quảng trường Krasinski cũng như những tác phẩm thành công khác, có một phần sự thật trong câu truyện. Có lẽ chuyện mèo được thả ở trạm xe lửa đã chẳng xảy ra, nhưng không hoàn toàn bất khả là nó có thể xảy ra như thế. Và truyện này làm độc giả thấy phấn chấn – những em học sinh trong truyện đã hoàn thành sứ mạng – trong lúc truyện vẫn trung thành với khía cạnh u ám của sự thật trong cuộc sống hằng ngày ở Warsaw trong thời chiến tranh.

Nhưng cuối cùng, tôi quyết định không chia sẻ những tác phẩm này với các con của tôi bởi vì những tác phẩm này gây ra xáo trộn tâm lý. Một truyện trong đó có một cô bé bị chia lìa với cha mẹ rồi bị gửi đi đến một địa điểm không biết là nơi nào; còn ở truyện kia một cô bé khác đã nói điềm nhiên rằng, người chị là “người duy nhất còn sót lại trong gia đình,” thì rõ ràng là không thích hợp cho trẻ em với sức tưởng tượng phong phú và rất sợ bóng tối để đọc trước khi ngủ. Nói cho cùng, tất cả những tác phẩm này đều không cho phép các bậc bố mẹ mệt mỏi dùng câu nói lâu đời để an ủi con em nhạy cảm, sợ sệt: “Chuyện không có thật đâu con.” Vài năm nữa, tôi có thề giới thiệu với các con của tôi Number the Stars (Đánh Số Những Vì Sao), một quyển truyện cảm động của Lois Lowry– một tác giả tuyệt vời–về hai đứa bé gái mười tuổi người Đan Mạch; hay nhật ký của Anne Frank mà tôi nhớ đã tự đọc từ khi tôi học lớp ba hay lớp bốn. Trong khi chờ đợi, để trả lời những câu chất vấn không ngừng của con trai tôi, tôi sẽ giải thích, quyển sách này nói về những điều xấu xa đã xảy ra trong một cuộc chiến tranh hồi xa xưa. Đối với cậu bé, trong lúc này, câu trả lời như thế dường như đã đủ.
 

Ruth Franklin là biên tập viên của The New Republic.

 

 

 

.

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc.
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)