Bé trai người Mường (ảnh John Brown)

 

Có lẽ ngày 30-4-75 là một trong những ngày có ảnh hưởng nhiều nhất đối với người dân Việt nam, dù ở miền nào.

Vào đầu năm 1975, tôi cũng đã hơn 12 tuổi. Với một đứa trẻ như tôi, những ký ức đã bắt đầu được ghi nhận lại, tuy còn mù mờ, không rõ ràng như người lớn.

Thời gian đó, cuộc sống ở Sài Gòn đã bắt đầu khó khăn, vì người Mỹ đã rút đi, viện trợ đã giảm nhiều. Trong khi đó, chiến sự vẫn xảy ra thường xuyên, nên cuộc sống của người dân vẫn chủ yếu là đối phó với những thay đổi của cuộc sống. Tôi nhớ báo chí gọi nền kinh tế lúc đó là thời “gạo châu củi quế”. Trên ti vi ca sĩ Thanh Lan hay lên hát bài tôi không nhớ đầu đề, chỉ nhớ lời hát có đoạn: “ Một tấc đất là một tấc vàng, một viên đạn là một chiến công …” để kêu gọi tiết kiệm. Chương trình ti vi lúc đó có nhiều loại hình văn nghệ, như chương trình thiếu nhi của ban “tuổi xanh”, kịch “lúc không giờ” của Thẩm Thúy Hằng chuyên đóng phim ma coi teo muốn chết! Chỉ tức một cái là cứ coi cái gì cũng vậy, được 15 phút là có “tin chiến sự” giống như bây giờ có quảng cáo vậy!

Có một lần tôi nhớ sinh viên đại học Vạn Hạnh biểu tình gần nhà tôi, nên tôi chạy ra xem. Sinh viên căng một cái biểu ngữ ngang đường, vừa đi vừa hô khẩu hiệu, rồi hát nữa. Bất thình lình, cảnh sát dã chiến với khiên mộc, dùi cui chạy tới vừa đánh vừa ném lựu đạn cay tới tấp. Tôi thấy vậy sợ vạ lây bèn co cẳng chạy vào hẻm.

Cuộc sống tuy vậy vẫn trôi đi, tuy gia đình vẫn có vẻ lo lắng nhưng hình như chiến tranh vẫn ở đâu đó, chưa hiện ra như một thực thể.

Một hôm, tôi thấy trên báo có đăng một hàng tít to “Ban mê Thuột thất thủ”. Với tôi tin này chẳng quan trọng, song tôi thấy người lớn trong nhà có vẻ lo lắng. Mọi người trong giờ cơm hay nói chuyện về Ban Mê Thuột, ai cũng có vẻ mặt trầm trọng. Cho đến hôm TT Thiệu lên ti vi nói về chuyện “rút lui chiến lược” khỏi Kon-Tum, Pleiku, thì vẻ lo lắng, thất vọng thể hiện rõ trên khuôn mặt của mọi người trong nhà. Anh rể tôi đưa hay tay lên trời theo kiểu đầu hàng và nói “miền Nam sắp mất rồí”. Có lẽ với mọi người, mọi sự như đã an bài rồi!

Sau đó thì diễn tiến các sự kiện thay đổi đến chóng mặt, các tỉnh liên tiếp thất thủ với tốc độ mỗi ngày một tỉnh. Tôi mơ hồ nghĩ đến một tương lai mờ mịt. Má tôi soạn cho các con mỗi đứa một cái túi xách nhỏ có quần áo, đồ dùng, thức ăn khô, nước uống …. Và dặn khi có chiến sự lớn thì cứ chạy, khi nào hết bắn nhau thì cố gắng chạy về nhà. Cũng may là sự việc không xảy ra như vậy. Với người dân thường chắc mọi người sẽ nhớ tới những gì mà TT Dương văn Minh đã làm để người dân không bị chết quá nhiều.

Cạnh nhà tôi có một linh mục trước coi một giáo xứ nghèo của người Thượng ở Cao Nguyên. Một hôm, sau khi Cao Nguyên thất thủ, cha về nhà và đem theo một đứa nhỏ người Thượng khoảng 3 tuổi. Cha kể trên đường chạy loạn, cha thấy đứa bé này bò bên xác mẹ nó, bị trúng đạn pháo nên đã chết. Mẹ nó đã chết trương phình lên nhưng nó cứ bú vú mẹ vì đói. Thấy vậy cha đem nó về, hy vọng sẽ giúp nó hồi phục lại sau cái chết của mẹ nó.

Đứa bé có nước da đen nhẻm, tóc xoăn và cháy nắng, có vẻ gấy và yếu. Đôi mắt của nó đen và buồn u uẩn, như nỗi buồn ngàn đời của núi rừng. Thằng bé không biết nói tiếng kinh, và hầu như không bao giờ nói cả. Nhìn nó buồn lắm, suốt ngày nó cứ ra cửa nhìn người qua lại một cách lặng lẽ. Lâu lâu, tôi lại nhìn thấy giọt nước mắt lặng lẽ trên khuôn mặt trẻ thơ của nó. Chắc là nó nhớ mẹ, nhớ núi rừng của nó.

Thằng bé hầu như không chịu ăn gì cả. Gia đình cha nấu cơm thịt, cá nhưng nó không ăn. Nó chỉ ăn một ít cơm với muối hoặc cá khô, rồi thôi. Rồi nó lại ra cửa nhìn người qua lại một cách lặng lẽ. Tôi nhiều lúc bên này nhìn qua tìm cách bắt chuyện với nó, nhưng lúc nào cũng chỉ thấy nó im lặng mà thôi.

Rồi tình hình thay đổi quá nhanh, nên khi không thấy thằng bé hay ra cửa, tôi cũng không để ý. Một buổi sáng, tôi giật mình khi được biết đứa bé sau mấy ngày không ăn và nằm bệnh, đã đột ngột ra đi. Tôi chạy qua thấy thằng bé nằm yên trên giường, mắt đã nhắm và khuôn mặt trở lại bình thản, trẻ thơ. Có lẽ nỗi đau mất mẹ là quá lớn đối với em, em không thể vượt qua được. Em đã trở về với quê hương của em, về núi rừng đại ngàn, về với người mẹ thương yêu.

Chiến tranh thật phi lý, đã cướp đi biết bao mạng sống vô tội, nhất là trẻ thơ, vì chúng không có gì để tự vệ. Nhưng có lẽ còn con người, thì chiến tranh cũng vẫn còn tồn tại, vì chiến tranh cũng là một thuộc tính của con người!

Ngày 30-4-75 đúng là ngày thống nhất đất nước, nhưng những hệ lụy của nó vẫn còn, và sẽ còn ảnh hưởng đến từng số phận từng con người Việt Nam.

Tháng Tư

Hiến

 

 

 

.