Tạp Chí Da Màu – Văn chương không biên giới » Ý-CHÍ LÀ SỨC-MẠNH NGHỆ-THUẬT TRONG TRIẾT-HỌC CỦA NIETZSCHE/THE WILL TO POWER AS ART: A SURVEY

tặng em gái Đặng Thơ Thơ

A. BÀN VÈ CHỮ WILL/WILLE’POWER/PUISANCE TRONG SÁCH CỦA NIETZSCHE

Cuốn Chí Hùng-vĩ [Der Wille zur Macht] là tác-phẩm cuối cùng và vĩ-đại của Nietzsche. Chữ Macht, Power hay Puissance trong tư-tưởng của Nietzsche có nghĩa là “Sức mạnh siêu-nhân”/Übermensch vượt lên khỏi hư-vô tiến tới đỉnh cao nhất trong văn-hóa, xã-hội và nghệ-thuật mà những người siêu-phàm đã thực-hiện đựợc như trường-hợp của Dante, Ingre, da Vinci, Michelangelo, Goethe, Napoléon…Nếu dịch chữ Macht là “Quyền-lực” tức là nhìn vào Từ-điển, không đọc hết cuốn Der Wille zur Macht vì hai chữ “Quyền-lực” chỉ có nghĩa trong chính-trị rất hợp với nhóm Nazi. Nietzsche chia tác-phẩm của ông thành bốn cuốn nhỏ như sau:

i) Cuốn Một: Phê-bình chủ-nghĩa Hư-vô ở Âu-châu để vươn tới SIÊU-NHÂN

ii) Cuốn Hai: Phê-bình những Giá-trị Cao nhất dể vươn tới SIÊU-NHÂN

iii) Cuốn Ba: Phương-pháp Xét-lại Giá-trị Mới để vươn tới SIÊU-NHÂN

iv) Cuốn Bốn: Kỷ-luật hay phưong-pháp Gây Mầm-Giống để vươn tới SIÊU-NHÂN

Trong Cuốn Ba của Chí Hùng-vĩ [Der Wille zur Macht] Nietzsche bàn về Nghệ-thuật và đã trở thành nguồn cảm-hứng cho Heidegger viết theo tiêu-đề: Der Wille zur Macht als Kunst hay The Will to Power as Art, y như chữ của Nietzsche. Anthony M. Ludovici dịch sang Ang-ngử là The Will to Power in Art. Rất đúng nghĩa. Cuốn Ba gồm bốn điểm như sau:

ị) Chí Hùng-vĩ bàn về Kiến-thức để vươn tới SIÊU-NHĂN

ii) Chí Hùng-vĩ bàn về Thiên-nhiên * để vươn tới SIÊU-NHÂN

iii) Chí Hùng-vĩ bàn về Xã-hội và Cá-nhân để vươn tới SIÊU-NHÂN

iv) Chí Hùng-vĩ bàn về Nghệ-thuật để vươn tới SIÊU-NHÂN

*Theo Nietzsche, chữ Thiên-nhiên [Nature] có nghĩa quyền-năng tự-nhiên của Vũ-trụ và của Con-người. Con-người đạt tới Thiên-nhiên là đạt tới đỉnh-cao nhất, hay tầm mức Hùng-vĩ. Bản tiếng Việt không hoàn-toàn theo sát bản tiếng Anh của tôi vì lối trình bày trong hai ngôn-ngữ khác nhau.

Tuy Ý-niệm về Hùng-vĩ trong sách của Nietzsche có bàn đến chí hung-vĩ của Napoleon nhưng chúng ta nên cẩn-thận nhìn vào từng chi-tiết. Theo Nietzsche thì Napoléon có những điểm như sau. Những con số trong móc tròn (…) là tư-tưởng trong The Will to Power [Chí Hùng-vĩ] của Nietzsche.

[i] Hư-vô là tư-duy suy-thoái, thiếu tiến-bộ như học-thuyết Lãng-mạn (27, 41)

[ii] Theo Goethe để văn-hóa Âu-chấn đi về Nhân-bản (104)

[iii] Theo Bismarck, để có trí thông-minh cao vượt qua những chướng-ngại lớn lao (104)

[iv] Chống lại ý-niệm thức-tỉnh tâm-linh kiểu Gíáo-hoàng trong thời Phục-hưng (128, 129)

[v] Là siêu-nhân phải biết rằng tư-tưởng đi cùng với sáng-tạo (544) và phải có phương-án hoạt-động (665)

[vi] Không nên đánh giá-trị con người qua một hành-động và phải biết cách giảm hình-phạt (740) trong xã-hội

[vii] Xã-hội trong những thời-đại dân-chủ không thích ngưừi hùng như Napoléon, Caesar và Alxander (751). Ví-dụ bức tượng George Washington do Horatio Greenough điêu khắc, 1832-1741 bị phản đồi vì G. Washington trông giống như Thần Zeus hay Hoàng-đế La-mã

[viii] Khát-khao đổi mới, tạo tinh-thần mới và phát-triển tinh-thần mới (829)

[viv] Con ngưừi đi tới siêu-nhân phải có trách-nhiệm lớn nhất (975)

[xv] Cẩn thận: Hành-động mạnh với nhiều danh-đức có thể đưa con người tới độc-tài, tuy mạnh, nhưng thô-bạo và sát-nhân như trường-hợp Napoléon và Caesar (1017, 1018, 1026). Beethoven thấy rõ điều này nên khi viết Concerto sồ 5: Emperor ông ghi rõ: “Tặng cho một người trước kia là một vĩ-nhân”. Bởi vậy dịch chữ MACHT hay PUISSANCE sang tiếng Việt là “Quyền-lực” rất sai.

Nietzsche coi ý-niệm chính-trị kể trên là một thú đam-mê theo nghĩa “anh-hùng kiểu Bi-kịch Hy-lạp chứ không theo lẽ tự-nhiên [Nature]. Cho nên, chúng ta nên hiểu thú-vui trong bi-kịch tuy phản ánh tính tự-nhiên của con người, nhưng đượm mầu bi-quan và hư-vô, dù cho tính ấy có sáng-tạo “ngất ngây và bi-tráng” trong tinh-thần Dionysus. [2]

Tại sao lại đượm mầu bi-quan và hư-vô? Trường-hợp nhóm Nazi coi Đức là xứ-sở vĩ-đại nhất (Deutschland über Alles). Dù cho Nietzsche chủ-trương một nước Đức tiến-bộ vượt khỏi Hư-vô, nhưng Nazi cố tình bẻ quẹo ý của Nietzsche [3], bởi vậy Đức quốc-xã đã gây ra Thế-chiến Thứ hai, rất nguy-hiểm và phi-nhân. Hiện nay “kiểu” Nazi vẫn còn ở những chế-độ như Nga và Tầu.

B. CHÍ HÙNG VĨ TRONG NGHỆ-THUẬT [THE WILL TO POWER AS ART]

Chúng ta đã dài giòng bàn đến chữ Will/Wille/Power/ Puissance. Bây giờ chúng ta vào thẳng vấn-đề chính của chuyên-luận này: “The Will to Power as Art” hay “Chí Hùng-vĩ trong Nghệ-thuật” từ trang 419 tới trang 453, như sau:

[a] Nghệ-thuật mạnh hơn lối suy-nghĩ Bi-quan, Hư-vô và Chân-lý [chữ chân-lý ở đây là ý-niệm]

[b] Nghệ-thuật vĩ-đại vì nghệ-thuật đem lại đời-sống, nâng cao hiểu-biết, hành-động và chiến-thắng yếu hèn

[c] Nghệ-thuật thoát khỏi mọi ý-niệm về chân-lý vì nghệ-thuật chính là chân-lý và là bản-ngã thiên-nhiên

[d] Nghệ-thuật xét lại phê-phán u–buồn để tạo sức-mạnh tự-tin

[e] Nghệ-thuật vượt lên trên lẽ tốt-xấu và lịch-sử, ví dụ lịch-sử đạo Thiên-chúa

[f] Nghê-thuật đưa tới niềm vui ngây-ngất, phiêu-lưu, không hề sợ hãi và không lụy đời

[g] Nghệ-thuật đi sâu vào cách chuyển thể đễ cho cuộc đời chan-chứa vui tươi

[h] Nghê-thuật là những giai-tầng mãnh-liệt như sức-mạnh rất tự-nhiên của con vật

Theo Nietzsche, Nghệ-thuật chống lại những quan-niệm lỗi-thời trong Kiến-thức, trong Tôn-gíáo, trong Luân-lý và trong Triết-học. Do đó, theo ông nghệ-sĩ và triết-gia phải là những người đi trước thời-đại để đạt đên ý-chí sáng-tạo và bút-pháp tuyệt-vời (800).

Để đạt tới giấc-mơ ấy nghệ-sĩ cần có khả-năng căn-bản để thực-hiện sáng-tạo của mình. Nietzsche ví khả-năng hay bản-năng đó là “tính trẻ-thơ thiên-bẩm” [10] như các em chơi trong vườn trẻ, hồn-nhiên và mãnh-liệt, không màng tốt-xấu, tuy cũng có những lỗi-lầm [11].

Nghệ-thuật điêu-khằc cổ Hy-lạp được chia ra thành ba giai-đoạn chính: [i] Thời Cổ-đại (Archaic), khoảng 600 BC, trình bày tượng nữ [Kore] và nam [Kroisos] [hình 1 và 2] mỉm cười, ung dung bước ra khỏi cột Doric để đối diện với thần-linh và với con người. [ii] Tiếp theo là thời Cổ (Classic, 400 BC), diêu-khắc gia như Myron và Polycleitus [hình 3] trình bày con người uyển-chuyển trong không-gian và thời-gian. [iii] Cuối cùng, cuối Thời Cổ sang thời Hoa-lệ (Hellenism, 300-31 BC) những điêu-khác gia như Praxitellis và Lysippus [hình 4] diễn-tả ý-thức và suỵ-tưởng trong không-gian giữa cá-nhân và tha-nhân.

Khi đọc Homer chúng ta thưởng-thức từng chữ từng câu để nhận ra bi-kịch Odysseus. Khi xem khuôn mặt Odysseus [hình 5] của điêu-khắc gia Alexandoros chúng ta giật mình nhìn mãi vào khuôn mặt ấy như thể chúng ta đang thấy sự kinh-hoàng đang diễn ra trong hơi thở cúa nhân-vật. Đó chính là sức-mạnh của Nghệ-thuật Tạo-hình [Plastic Art].

Nếu bàn đến khả-năng khêu gợi của phái nữ trong tác-phẩm điêu khắc Hy-lạp thì chúng ta không biết cái mập mờ trong tượng Ba Nữ-thần [438-432] [hình 6] và cái lộ-liễu trong tượng Vệ-nữ [130-110] [hình 7] của Alexandoro, tác-phẩm nào có sức quyến rũ hơn.

Ngẫu-hứng là biến-thể bất ngờ trong nghê-thuật. Tức là có lúc nghệ-sĩ xoay chuyển ý và bút-pháp theo lẽ tự-nhiên nhưng không thể giải-thích. Trường-hợp này Nietzsche ví như “nói láo” vì nghệ-sĩ không thể cắt nghĩa “ngẫu-hứng”. Cho nên mới có câu “nghệ-thuật nói láo” nhưng nói láo đó chính là nghệ-thuật. [12]

Kể từ cuối hạ bán thế-kỷ 19, những họa-sĩ như Rousseau, Miró, Klee, Tanguy và Pollock sáng-tạo hồn-nhiên như trẻ thơ, không có cỗi-nguồn lịch-sử. Theo Nietzsche điều-kiện căn-bản của sáng-tạo nghệ-thuật thấy rõ trong sự hòa hài của tinh-thần Apollo và Dionysus, tức là ý-thức và vô-thức.

Từ những năm 1915-23 Marcel Duchamp đã sáng tạo ra một lối vẽ tranh và điêu khắc bằng cách phối-hợp nghệ-thuật và ngôn-ngữ (Linguistic-Art Interplay}, ví-dụ bức tranh Tu m’ có thể hiểu nhiều cách, chẳng hạn: Tu m’a dit/ Em đã nói với anh, 1918. [hình 8] Ông cũng biến toàn bộ cửa kính thành tác phẩm điêu-khắc thường có tên là Large Glass. Tuy nhiên tác-phẩm này lại có tên khác nghe rất vui: The Bride Stripped Bare by her Bachelors even/ Cô dâu bị các bạn trai lột hết áo quần, 1923 [hình 9]. Ông cũng coi nghệ-thuật là một trò chơi phi-lý khi ông mang bình tiểu ra triển-lãm và đặt tên là “Vòi nước” [hình 10].

Theo Duchamp, nghệ-thuật sẽ di vào hư-vô hay không còn nữa. Do đó chúng ta đừng nghĩ tới “bút-pháp vĩ-đại”. Thưc vậy, vào cuối thập-niên 70, các chuyên-gia nghiên-cứu nghệ-thuật tại New York đã nhận xét rằng Tân Nghệ-thuật có những tác-phẩm quan trọng nhưng không có tác-phẩm vĩ-đại. Tác-phẩm vĩ-đại chỉ có trong thời Phục-hưng thôi.

Như vậy, câu nói cuối cùng trong phần bàn về nghệ-thuật của Nietzsche: Nghệ-thuật cho mọi người vì Nghệ-thuật tuy ảo-tưởng nhưng có đời sống uyên-nguyên và xác-thực hơn là chân-lý [14]. Theo lẽ hiện-sinh, nghệ-thuật đã đi vào xã-hội, như Foucault nói: “Phải để ý, tại sao có tiếng hét ngoài đường?” Graffiti ở NYC là hình-thức phá-hoại nhưng ớ nhửng nơi khác, đặc biệt trên toa xe điện có những tấm Graffiti rất đẹp và lạ-lùng.

PHỤ-LỤC

a. So sánh với bản Anh-ngữ

b. Hình

THE WILL TO POWER AS ART: A SURVEY

By Quynh Nguyen, Ph.D., Ed.D.

THE WILL TO POWER AS ART or DER WILLE ZUR MACHT ALS KUNST is Nietzsche’s last magnum opus. In German, the word Macht (die) means Power, Authority, Might or Strength depending on subject context. While generally speaking, Power refers to political affairs, Authority to superior social order, and Might and Strength to either physical or mental superiority such as Nietzsche’s concept of Übermensch/Superman or simply about a person upholding magnificent dream and achi

evement.

In German language the word “als” is either a conjunction or an adverb having at least seven different expressions similar to the word “as” in English. In The Will to Power Nietzsche uses “as” as a conjunction to clarify his plan of all values revaluation. [1]

The third book of Nietzsche’s the Will to Power is divided into four divisions:

i) The Will to Power as Knowledge

ii) The Will to Power in Nature

iii) The Will to Power as Society and Individual

iv) The Will to Power as Art

Therefore, if the concept of Power is only referred to political science it certainly corrupts Nietzsche’s philosophy. As of yet the art of politics reflects naturalness for man to become a tragic-warlike hero in a sense of pleasure that is also true in terms of pessimism and nihilism. This state of pleasure grows to creativity in a sense of the tragic-Dionysian state. [2].

In this regard, Nazism like a charlatans and counterfeit [3] twisted Nietzsche’s Der Wille zur Macht to proclaim that German above all [Deutschland über Alles], a dangerous slogan against all other human races. Even today, in some places in the world the will to power in politics remains a pathological tyrannicus.

In short, we comfortably embrace Nietzsche’s dream that sows the ideal of The Will to Power that enchants “Magnificence”, “Noble Man”, and “Great Human Being” As such, the word “Power” in Nietzsche’s book should not be restricted to political arenas.

In Heidegger’s Nietzsche, the First Volume titled The Will to Power as Art conglomerates a series of his lectures at the University of Freiberg [1936-1940] following Nietzsche’s remark that philosophers and artists should be far ahead of their time. [4]

While we enjoy Heidegger’s elegance and profound knowledge of his philosophy the first volume of his Nietzsche in art does not completely illuminate seminal vocation to art in Nietzsche’s The Will to Power. Heidegger should spend more time working on Nietzsche’s thematic title that how for the artists the will to creation should be far ahead of their time in concordance with Nietzsche’s call for Übermensch or Superman.

As usual Heidegger’s philosophy is repeatedly about the question “What is being?” [5] in reality his theme on the Will to Power as Art of Nietzsche must be his major investigation, consistent and consummate. Nietzsche’s thought is a mixture of analytics and metaphysics, and his writing style contains metaphorical, sarcastic and aphoristic tones already exemplified in all of his major works particulrly in Thus Spoke Zarathustra as “vestibule” to the labyrinth of his thought [6] and so his dream of Revaluation of all Values would come true. [7]

To revaluate all values requires a lot of times and pragmatic works, meticulously according to each species. We are always not quite certain about future and especially about how new values could work for the entire human community. Nietzsche did not live long enough to execute his “noble” plan and to see if his dream comes true, similarly to Marx-Angel’s proclamation of the Communist Manifesto that lectures from a podium of mere utopian regardless the true picture of human nature economically.

In some exchange notes with his sister, Nietzsche’s mind prepares for a deeper scope for philosophy and he admits that while his Zarathustra retains his personal meaning, edification and consolation it is obscure and ridiculous for most public [8]. Would his new values stand a chance against the wind? No individual’s great achievements meet with Hercules’ traveaux at all which only exist in mythology and inevitably enraptures Nihilism [9] to disclaim responsibility for redemption of art as great stimulant of life.

In fact while Nietzsche’s The Will to Power retains straightforward and unspoiled charm of literature language wedded with logical clarity, Heidegger’s volume titled The Will to Power as Art is indirect treatment although not disastrous like the case of Wittgenstein. Wittgenstein’s Tractatus Logico Philosophicus’ tortured content tumbling from the concept of the world to ordinary language strays from the main theme of logic and thus opens door to paradoxes. Wittgenstein should need a whole chapter elaborating the concordance of Logic and Language beyond daily level as well as on Ethics and Aesthetics. While he advocates the open-ending discourse against definitions he contradicts himself.

Going back to Nietzsche, we find that he dedicates the entire section IV to The Will to Power as Art (419-453) so that we feel comfortable to follow Nietzsche’s thematic project consisting of the fundamentals:

[a] Art is stronger than pessimism, nihilism and truth.

[b] Art is great in making life possible, the redemption of knowledge, action and sufferer.

[c] Art flees from truth in order to be itself truth or nature.

[d] Art justifies the tragic and inspires confidence.

[e] Art is against the concept of good and evil, as well as against history [Christianity].

[f] Art is for the feeling of intoxication, pleasure, adventure, fearlessness, and indifference to life. [g] Art infuses transfiguration and fullness of joy in life.

[h] Art as states of animal vigor.

Nietzsche holds that Art is the countermovement of all decadence forms such as knowledge, religion, morality and philosophy. In this regard Nietzsche advocates a type of “artist-philosopher” for higher concept of art as well as for the deliverance [conveyance] of the will to creativity and greatness [grand style] [800]

How could it be true there is the concept of “artist-philosopher”? Nietzsche argues that since the world is born and exists by itself likewise the work of art is inherent as one of “basic instincts” that envelops power, nature, religion and morality. By such one of these basic instincts, the artist performs his creative energy like a phenomenal and transparent power of a child. In Nietzsche’s own word artists are “the childlikeness” of God, [10] and as a child who plays fully with its strength beyond good and evil or even like vigorous animals that intensify their desires as stimulant states albeit this can be unpleasant.[11]

Dissimulation is a sort of improvisation technically varied in different types of art for artist to free himself from critical [morbid] that Nietzsche calls “lying”[12]. As such “art is a lie that tells a true”.

History of modern art roughly after the second half of the 19^th century from the Salon of the Independents in Paris [1863], the artists as children in Kindergarten play ground were typified like Henri Rousseau, Juan Miró, Paul Klee and Yves Tanguy who showed their art and their creation ahistorical or simply put as no origin at all.

For Nietzsche, the essential conditions for art to exist manifest Apollonian-Dionysian power or the duo condition of reason and intoxication. I will show the Greek ancient sculpture history intensively to support this point.

Customarily art forms are classified under history of culture so the genealogy of art in the prehistoric periods was slightly excavated [explored] to its full existence. Even speaking in line with the conviction of religious and mythological traditions in which artistic forms are employed, art churns up from the control of dominant beliefs to manifest its own power.

The Greek Archaic sculptures [about 600 BC] show the Kore and Kouros images relaxing mentally and physically as though they free themselves from the Doric Order to reach out to communication with the viewers. Their serene smiling countenance continues to shine about two thousand years later in da Vinci’s works that of course mysteriously enthrall in the art of painting.

Generally readers of The Will to Power as Art think that intoxication only exists in Dionysian type of art. In fact we see intoxication had already existed in art since the Greek Classical Art or already in Apollonian type, in which intoxication elegantly touched time and space, calm and concentration as well as sexuality. Dionysus artist searches for tragedy and encounters nihilism. As such Dionysus artist fully engages in life or in the world where human being belongs.[13]

On the power of suggestion in art work, particularly on sexuality, one cannot judge the power of imagination and sexual desire between The Three Goddesses [438-432 BC] on the east pediment of the Parthenon [447-438 BC] and Aphrodite [130-110 BC] by Alexandoros; namely which one is more attractive and obsessive.

While we enjoy reading Homer’s description of tragedy overwhelming Odysseus in terror we consume such feelings quite different in visual art. The intensity of fear and peril expressed on the sculpture head of the antagonist by Alexandoros arrests our mind and feeling the more we look into the face of Odysseus the more we are face-to-face with him. This is the power of visual art.

Marcel Duchamp, from 1915-23 invented Linguistic-art interplay concept including found objects as he predicted art was nihilism. The decades from the eighties to present have vividly proved Duchamp correct and there was no need of Grand Style. Therefore, art is anything for anyone, illusionistic but primeval and affirmative of existence because concludes Nietzsche art is worth more than truth. [14]

REFERENCES

1. Heidegger, Martin, 1930? Nietzsche, Volume One: The Will to Power as Art. Translated by David Farrell Krell. P.3. Harper & Row, Publishers, New York, London

2. Nietzsche, Friedrich, 1967, The Will to Power, Translated and Edited by Walter Kaufmann. #853 . Vintage Books.

3. Ibid. # 824

4. Heidegger, Martin, 1930? Nietzsche, Volume One: The Will to Power as Art. Translated by David Farrell Krell. P.3. Harper & Row, Publishers, New York, London.

5.Ibid. P. 4

6.Ibid. P. 5

7.Ibid. P. 14

8.Ibid. P. 13

9.Niezsche, Friedrich, 1967, The Will to Power, Translated and Edited by Walter Kaufmann. #1. Vintage Books.

10.Ibid. # 1

11.Ibid. # 797

12. Ibid. # 813

13. Ibid. # 799

14. Ibid. # 853

HÌNH

Hình 1 và 2